ΓΙΑΝΝΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΗΣ «Η τέχνη είναι θύτης και θύμα»

«Το Βερολίνο σαν χώρος ιστορίας και αυτογνωσίας, αποσπασματικότητας και επίγνωσης αντιπροσωπεύει την ελπίδα για το απόλυτο» λέει ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, που εκθέτει μια επιλογή έργων της τελευταίας δεκαετίας στην πόλη όπου ενηλικιώθηκε πνευματικά και καλλιτεχνικά από το 1967 μέχρι το 1986

Ενώ διανύουμε τις πρώτες εβδομάδες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ίσως
αναρωτιόμαστε ποια θα είναι η επόμενη μέρα, η επόμενη πρωτεύουσα της Ευρώπης,
ο ζωγράφος Γιάννης Ψυχοπαίδης, με την έκθεση «Εύθραυστοι πίνακες» που
εγκαινιάζεται απόψε, Τρίτη του Πάσχα, στην Γκαλερί Κέρνερπαρκ – ένα «ανάκτορο»
του παλιού Βασιλικού Πυροσβεστικού Σώματος στο Βερολίνο -, επιχειρεί μια
αναδρομή στην τελευταία δεκαετία της δουλειάς του. Υπάρχουν εκεί έργα από τη
σειρά «Το γράμμα που δεν έφθασε ποτέ» στον εμιγκρέ παραλήπτη από τις χώρες του
Νότου στον Βορρά, υπάρχει όλη η αποκαλυπτική σημειολογία που κρύβει το βάδισμα
των πολιτικών, των διαδηλωτών, των αστυνομικών στα κάτω άκρα ή «Το μάθημα
ιστορίας», όπου οι διαδηλώσεις εναλλάσσονται με τις παρελάσεις.

Η αναδρομή περνά στο φέις κοντρόλ, τις προφητικές «Παράπλευρες Απώλειες»,
εμπνευσμένες από τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία και το συμπέρασμα που είναι
κοινό. Οι ίδιοι πάντοτε άνθρωποι, οι «κάτω» πληρώνουν τα σπασμένα. Υπάρχουν
ακόμα τα πρόσωπα των ηγετών της Ευρώπης, το αγγλικό μπρέκφαστ με όλη τη λεπτή
κριτική στη μικροαστική ιδιωτική ευτυχία και, τέλος, το μεγάλο σταυρόλεξο, μια
σύνοψη στην ελληνική ιστορία του 20ού αιώνα που αποτελείται από 480
διαφορετικούς μικρούς πίνακες και όπου «εισχωρούν στοιχεία που αφορούν την
ευρωπαϊκή ιστορία και τέχνη».

Στο νοητό κέντρο του σταυρολέξου το κομμένο αυτί του Βαν Γκογκ, που είναι,
όπως λέει ο Ψυχοπαίδης, «μια κρυφή αναφορά στην τέχνη και ένα κλείσιμο του
ματιού που σηματοδοτεί παραδειγματικά την έννοια της μαχόμενης τέχνης ως μιας
τέχνης που είναι ταυτόχρονα θύτης και θύμα».

Τι εννοείτε θύτης και τι θύμα;

«Μια στάση που περιέχει τη μαχόμενη στάση της τέχνης και την υπαρξιακή
τραγικότητά της».

Αυτός άλλωστε είναι και ο άξονας που διατρέχει όλο το έργο του Γιάννη
Ψυχοπαίδη γύρω από τον άνθρωπο. Από τις πρώτες διαδηλώσεις που ζωγράφιζε στα
χρόνια της χούντας θέλοντας να συγκρουσθεί έμπρακτα, όταν το κόκκινο γι’ αυτόν
δεν ήταν χρώμα αλλά ήταν το αίμα, μέχρι τον πόνο για τον άνθρωπο και τον
στοχασμό πάνω στη μοίρα του, την αλλοτρίωση και τη δυνατότητα ολοκλήρωσής του
μέσα από τον έρωτα, την ποίηση, την τέχνη, ένας φαίνεται να είναι ο στόχος που
όλο τον προσεγγίζει και όλο του ξεφεύγει, αλλά και τον κάνει να προχωρεί
παρακάτω. Η χαμένη ενότητα, η σύνθεση του κοινωνικού και ιδιωτικού ιδανικού.

Στο Βερολίνο ο Ψυχοπαίδης έφθασε νεαρός προσκεκλημένος καλλιτέχνης και
έμεινε επί είκοσι χρόνια, ενώ δεν έπαψε ποτέ να επιστρέφει, να εργάζεται, να
εκθέτει.

«Είναι μια σχέση ζωής η εμπειρία του Βερολίνου. Αν η Ελλάδα είναι η μάνα μου,
το Βερολίνο ήταν για μένα η απελευθέρωση, το άνοιγμα των οριζόντων. Όταν
έφθασα εκεί την εποχή του Τείχους, του Ψυχρού Πολέμου, των πολιτικών εντάσεων,
της αμφισβήτησης, των μεγάλων κοινωνικών αντιπαραθέσεων, το Βερολίνο ήταν ένα
είδος προπύργιου των τεχνών, ένα καταφύγιο της επαναστατημένης γενιάς, γεμάτο
ενέργεια, που έδινε την αίσθηση ότι αυτά που γίνονταν εκεί αφορούσαν όλο τον
κόσμο. Έντονα πολιτικοποιημένο και έντονα υπαρξιακό μαζί, ζούσε σε μια
καινούργια ενότητα που υπήρχε μόνο εκεί και διαπότιζε την κάθε στιγμή της πόλης».

Ένας χώρος για το απόλυτο

Πιστεύετε ότι το Βερολίνο σήμερα προοιωνίζεται σε πρωτεύουσα της Ευρώπης;

«Πάντα ήταν μια πρωτεύουσα ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά, καλλιτεχνικά. Τώρα
γίνεται η πρωτεύουσα της Γερμανίας και ασφαλώς προηγείται στην Ευρώπη στο
σημείο ότι με την “ένωση” γνώρισε από πρώτο χέρι το χάος και την αναστάτωση,
τα ερωτήματα που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα η διευρυμένη Ευρώπη. Μόλις
τώρα, μετά δέκα χρόνια δουλειάς, προσπάθειες, η Δυτική και η Ανατολική Ευρώπη
στο Βερολίνο αρχίζουν να συνομιλούν ως Δύση προς Δύση.

Το Βερολίνο έχει ήδη βιώσει τους κραδασμούς αυτής της διεύρυνσης που θα
αντιμετωπίσουμε τώρα. Ήταν έτοιμο εδώ και έναν αιώνα που βρίσκεται στην πρώτη
γραμμή του διαλόγου με την ιστορία και τη διαχείρισή της και είναι έτοιμο και
ανοιχτό να αντιμετωπίσει τα εύθραυστα όρια και τα εύθραυστα ερωτήματα. Είναι ο
χώρος που αντιπροσωπεύει την Ελλάδα για το απόλυτο».