Θησαυροί γνώσης σε άμεσο κίνδυνο

Η μία από τις δύο σειρές τραπεζιών στο κεντρικό αναγνωστήριο έχει αφαιρεθεί και στη θέση της θα υπάρχουν για τις επόμενες 500 ημέρες κούτες με βιβλία πρόχειρα στοιβαγμένα

Ο άτλαντας που βρίσκεται μπροστά μας πρωτοτυπώθηκε στην Αμβέρσα, το 1578 από
τον Γκέραλντ Ντε Τζοντ. Επανεκδόθηκε το 1593. Η πρώτη σελίδα είναι περίτεχνα
διακοσμημένη, ενώ στη διπλανή σελίδα υπάρχει η, ζωγραφισμένη, προσωπογραφία
του χαρτογράφου και χαράκτη.

Η υπάλληλος της βιβλιοθήκης, αφού τον ξεφυλλίζει για εμάς – τον επανατοποθετεί
με προσοχή στην ειδική θήκη. Βρισκόμαστε στον πρώτο όροφο της Εθνικής
Βιβλιοθήκης. Η μυρωδιά του ξύλου είναι έντονη, οι διάδρομοι στενοί, οι παλαιοί
τόμοι τοποθετημένοι με τη σειρά στα ράφια. Αρκούν λίγα λεπτά σε αυτόν τον χώρο
και ένα μαγευτικό ταξίδι στον χρόνο αρχίζει. Από τα μοναστήρια του 12ου και
13ου αιώνα μέχρι και το σήμερα.

Ελάχιστα μέτρα πιο κάτω, στη διπλανή αίθουσα, προσγειωνόμαστε απότομα στην
πραγματικότητα: η μία από τις δύο σειρές τραπεζιών στο κεντρικό αναγνωστήριο
έχει αφαιρεθεί και στη θέση της υπάρχουν κούτες με βιβλία πρόχειρα
στοιβαγμένα. Εκτελούνται εργασίες για αποκατάσταση των ζημιών από τον σεισμό
του ’99.

Η Εθνική Βιβλιοθήκη ζει μια θλιβερή πραγματικότητα. Ο γενικός διευθυντής της,
καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, κ. Γεώργιος Ζάχος ιεραρχεί τρία,
τουλάχιστον, βασικά προβλήματα που αποτελούν τροχοπέδη. Πρώτον, δεν έχει
δυνατότητες αποθηκευτικών χώρων. Αποτέλεσμα; Ανεκτίμητοι θησαυροί να
βρίσκονται σε κίνδυνο. «Ο κλιματισμός είναι ανύπαρκτος, με αποτέλεσμα το
καλοκαίρι να καταγράφονται 40 βαθμοί Κελσίου και τον χειμώνα -5. Καταλαβαίνετε
τι σημαίνει αυτό για τις περγαμηνές, τους χάρτες, τα χειρόγραφα ηλικίας ακόμα
και 700 ή 800 ετών», λέει.

Μόλις πρόσφατα απέκτησε η Βιβλιοθήκη σύστημα πυρόσβεσης. Γυμνοί μεταλλικοί
σωλήνες αιωρούνται απειλητικά ανάμεσα σε ερμάρια με σπάνια βιβλία. «Το σύστημα
λειτουργεί με νερό και όχι με ειδικά χημικά όπως θα έπρεπε», επισημαίνει ο
πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων κ. Αντώνης Μπασμπάνος. «Αν πιάσουμε φωτιά,
δηλαδή, ό,τι δεν καταστραφεί από τις φλόγες θα καταστραφεί από τους τόνους
νερού».

Πάνω: Τετραευάγγελο του 14ου αιώνα, από τη Μονή Μεταμορφώσεως Μετεώρων. Από την πολυτελή μετάλλινη διακόσμηση σώζεται ο Σταυρός. Αριστερά: Τετραευάγγελο με σχόλια, από τη Μονή Δουσίκου (μέσα 10ου αιώνα)

Η Βιβλιοθήκη δεν δανείζει εφημερίδες, γιατί είναι καταστραμμένες. Δεν
μπορεί να ενημερώσει το κοινό για τους τόμους που διαθέτει, γιατί δεν έχει
κάνει απογραφή. Δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τους αναγνώστες για τις νέες
εκδόσεις γιατί δεν τις έχει αρχειοθετήσει. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν διαθέσιμα
12.000 μέτρα ράφια, ενώ χρειάζονται 50.000 μέτρα για να τοποθετηθούν τα
βιβλία. «Ενοικιάζουμε άλλα δύο κτίρια – στο ένα είμαστε υπό έξωση. Χιλιόμετρα
μακριά από το βασικό μας κτίριο. Χωρίς την απαραίτητη υποδομή», υποστηρίζει ο
κ. Ζάχος.

Κατά καιρούς ακούστηκαν προτάσεις για τη δημιουργία ενός νέου επιβλητικού
κτιρίου. Η πρώτη πρόταση είχε διατυπωθεί το 1988 και αφορούσε έναν χώρο 51
στρεμμάτων στην Πανεπιστημιούπολη. Η περιοχή του Ελαιώνα, η Παιανία, χώροι
πρώην στρατοπέδων (το στρατόπεδο Πλέσσα), ακόμα και το Ολυμπιακό Χωριό υπήρξαν
υποψήφιες περιοχές. Το υπουργείο Παιδείας πάντως παραπέμπει στη συμφωνία που
είχε γίνει το 1996 με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο για την παραχώρηση 40
στρεμμάτων στην Πολυτεχνούπολη Ζωγράφου.

Αλλά και το προσωπικό κρίνεται ανεπαρκές. «Εργαζόμαστε 120 άτομα μαζί με τους
αποσπασμένους, ενώ χρειάζονται τουλάχιστον 300», αναφέρει ο κ. Μπασμπάνος. Ενώ
αλλάζει και το θεσμικό πλαίσιο με νομοσχέδιο που θα κατατεθεί σύντομα, με
αποτέλεσμα εργαζόμενοι και διοίκηση να βρίσκονται σε σύγκρουση. Αντί να δοθούν
λύσεις στα υπαρκτά προβλήματα, αλλάζουμε το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας»,
συμπληρώνει.

«Η υποβάθμιση της Εθνικής Βιβλιοθήκης πρέπει να σταματήσει και θα
σταματήσει», είναι η θέση του υπουργείου Παιδείας. Όπως ανέφεραν παράγοντες
του υπουργείου στα «ΝΕΑ», ο υπουργός κ. Πέτρος Ευθυμίου έχει μιλήσει
επανειλημμένως, για την διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα της Βιβλιοθήκης και
την αναβάθμισή της. «Απλώς θα αποκτήσει άλλο πλαίσιο εργασιακό και
λειτουργικό», τόνιζαν. Κι αυτό ύστερα από εξαντλητικό διάλογο με τους εργαζόμενους.

Ανεκτίμητες περγαμηνές, αρχεία, χάρτες

Η Εθνική Βιβλιοθήκη διαθέτει 1.000.000 τίτλους και διπλάσιο αριθμό από τόμους
με ελληνικά και ξενόγλωσσα βιβλία. Διαθέτει ακόμη εφημερίδες, περιοδικά, καθώς
και χάρτες, χαρακτικά, φωτογραφίες. Στις συλλογές της ανήκουν ανεκτίμητα
ιστορικά έγγραφα: περγαμηνές, χειρόγραφοι κώδικες βυζαντινής μουσικής,
δικαιοπρακτικά έγγραφα της Τουρκοκρατίας, το αρχείο των αγωνιστών της
Επανάστασης του 1821, αρχεία προσωπικοτήτων όπως του Διονυσίου Σολωμού, του
Άγγελου Σικελιανού, του Δημήτρη Μητρόπουλου κ.ά. Μεταξύ άλλων, στη Βιβλιοθήκη
βρίσκονται:

Δικεντίου Δαμωδού Φυσιολογία, Α’ Μέρος. Έτος 1754. Η ημερομηνία αυτή
αναφέρεται στην αντιγραφή του κώδικα και όχι στη συγγραφή του.

Αυτόγραφη επιστολή Οδυσσέα Ανδρούτσου. Σύντομη επιστολή προς τους
κατοίκους της Λιβαδειάς. 27 Οκτωβρίου 1822.

Τετραευάγγελο, με σχόλια, των μέσων του 10ου αιώνα, από τη Μονή
Δουσίκου. Το χειρόγραφο αυτό βρισκόταν στη Μονή Δουσίκου από τον 18ο αιώνα.

Τετραευάγγελο, του 1418, από τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών. Κοσμείται
με ολοσέλιδες μικρογραφίες των Ευαγγελιστών Μάρκου και Ιωάννη.

Χάρτης της Νάξου από την έκδοση του Ιζολάριο του Βενετού, τυπογράφου και
χαράκτη. Έτος προέλευσης 1658.

Οι πληροφορίες προέρχονται από το βιβλίο «Θησαυροί της Εθνικής Βιβλιοθήκης,
Αθήνα 1999, κεφάλαιο Ελληνικά Χειρόγραφα 9ος – 19ος αιώνας, της Αικατερίνης
Σκορδούλη, προϊσταμένης – επιμελήτριας του τμήματος χειρογράφων και ομοιοτύπων
της Εθνικής Βιβλιοθήκης.