Εδώ δεν πέρασε η διχοτόμηση…

Το πήλινο ειδώλιο θεάς με υψωμένα χέρια από τη Μόρφου – 11ος αι. π.Χ. – θυμίζει το γράμμα Ψ. Αυτός ο τύπος ειδωλίου εμφανίσθηκε στην Κύπρο στη Μυκηναϊκή Εποχή, αλλά επιβίωσε ώς τους κλασικούς χρόνους

Ευρήματα από την τουρκοκρατούμενη Κερύνεια, τη Σαλαμίνα και τη μυκηναϊκή
Εγκώμη διασταυρώνονται με την αδιαφιλονίκητη κυρά της Κύπρου, την Αφροδίτη,
στις αίθουσες ενός κτιρίου που χτίσθηκε το 1908 προς τιμήν της βασίλισσας
Βικτωρίας της Βρετανίας.

Όλη η ιστορία της Κύπρου, η αρχαία και η πρόσφατη, συνοψίζεται στις
αίθουσές του. Η πρόσφατη ιστορία ευθύνεται άλλωστε για την εικόνα της σχετικής
εγκατάλειψης που παρουσιάζουν οι τοίχοι, οι βιτρίνες και τα πατώματα – σε
πλήρη αντίθεση με το σφρίγος, τον πληθωρικό κοσμοπολίτικο χαρακτήρα που
εκφράζει η αρχαία κυπριακή τέχνη. Αρχίζουμε από τα πρώτα ίχνη της ανθρώπινης
παρουσίας, τα λίθινα εργαλεία. Σε μια έκθεση διδακτική, με πλήθος από μακέτες
και φωτογραφίες που αναπλάθουν επαγωγικά – ξεκινώντας από το εύρημα, λ.χ. ένα
εργαλείο – όλο τον περίγυρο, το σπίτι, τον οικισμό, τα νεκροταφεία, τις
ασχολίες.

Μοναδική η αίθουσα όπου εικονοποιείται η γεωλογική ιστορία του νησιού.
Ακολουθώντας τον δρόμο των μετάλλων, που ξεκινούν από τα βάθη της γης,
καταλήγουν στην επιφάνεια και γίνονται αντικείμενο κατεργασίας πρώτης ύλης,
εμπορικό προϊόν. Άλλωστε, η λέξη Κύπρος σημαίνει, σύμφωνα με μια ερμηνεία,
χαλκός. Η αναζήτησή του οδήγησε εδώ τους χρυσοφόρους Μυκηναίους ήδη από το
1450 π.Χ.

Χορταστική η αίθουσα με πολλά από τις 2.000 πήλινα αναθηματικά ειδώλια
ανθρώπων που βρέθηκαν σ’ ένα αγροτικό Ιερό της Αρχαϊκής Εποχής στην Αγία
Ειρήνη, στα ΒΑ παράλια του νησιού. Το μέγεθός τους ποικίλλει από το φυσικό
μέχρι το ύψος λίγων εκατοστών. Παρουσιάζονται όπως βρέθηκαν τυχαία το 1929 από
Σουηδούς αρχαιολόγους στα θρανία του Ιερού, όπου λατρευόταν ένας θεός των
γεωργών και των πολεμιστών. Τα άλλα μισά ειδώλια βρίσκονται σε μουσείο της
Σουηδίας.

Διασπορά: χαρακτηριστικό και αυτό της μοίρας των κυπριακών αρχαιοτήτων.
Η κατάρτιση των πρώτων συλλογών κυπριακών αρχαιοτήτων – διαβάζουμε στον
γλαφυρό οδηγό του Μουσείου που συνέγραψε ο παλαίμαχος αρχαιολόγος κ. Βάσος
Καραγεώργης – οφείλεται στην ασύδοτη δράση τυμβωρύχων και αρχαιοκαπήλων. Η πιο
παλιά από αυτές τις συλλογές, με περισσότερα από 2.000 αντικείμενα,
καταλαμβάνει μία ολόκληρη πτέρυγα στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.

Συγκίνηση: στις προθήκες εκείνες οι οποίες εμφανίζουν υπέροχες
αρχαιότητες που αγοράσθηκαν στα παζάρια του εξωτερικού και επαναπατρίσθηκαν
πρόσφατα με πρωτοβουλία Κυπριωτών. Για παράδειγμα, το χάλκινο μυκηναϊκό
υπόθυμα – βάθρο, που αποκτήθηκε έναντι 9.000 λιρών και είναι μοναδικό στον
κόσμο.

Υποβλητικές αίθουσες – κρύπτες στα πρότυπα των υπόγειων λαξευτών τάφων
αναδεικνύουν τη σχέση των ανθρώπων με τον θάνατο. Δεν μοιάζει να εμπνέονται
από τον φόβο, αλλά από μια αντίληψη συνέχισης και αιωνιότητας.

Μοναδικοί οι τρεις ελεφάντινοι βασιλικοί θρόνοι και η κλίνη από τη
Σαλαμίνα, που έχουν αποκατασταθεί στα σημεία όπου είχε αποσυντεθεί το ξύλο.
Λάμπουν τα υπολείμματα χρυσού. Φαίνεται ότι προέρχονταν από ένα εργοστάσιο
ελεφάντινων επίπλων στην απέναντι ακτή της Συρίας και μαρτυρούν τους δυόμισι
αιώνες Ασσυριακής Κατοχής, από το 850 π.Χ.

Τα δύο πρόσωπα της κυπριακής τέχνης, το ανατολίτικο και το ελληνικό,
διαγράφονται ολοκάθαρα, ιδιαίτερα στα γλυπτά. Μάρμαρο η Κύπρος δεν είχε. Έχει
όμως έναν θαυμάσιο ασβεστόλιθο, ικανό να αποτυπώσει το πιο γλυκό ιωνικό
μειδίαμα μιας κόρης, τη σοβαρότητα, την ελαφρά μελαγχολία και τη γλυκύτητα της
έκφρασης μιας γυναίκας από το Άρσος, τα δυνατά σώματα των λιονταριών και των
σφιγγών που βρέθηκαν πέρσι μόλις σ’ έναν αποθέτη στην Ταμασσό, νότια της
Λευκωσίας.

Σε μάρμαρο – μάλιστα πεντελικό – σμιλεύτηκε η «λεπτή και σοβαρή» μορφή
της Αφροδίτης η Υγείας από το Γυμνάσιο της Σαλαμίνας. Από τη Ρωμαϊκή Εποχή
σώζεται ακέραιο ένα χάλκινο άγαλμα του αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου.

Το μέλλον των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της Κύπρου, όποια
πολιτειακή μορφή κι αν πάρουν τα πράγματα, προβλέπει την υπαγωγή τους σε μια
ενιαία αρχαιολογική υπηρεσία υπό την κεντρική κυβέρνηση. Συνέχιση των
ανασκαφών – που είχαν διακοπεί με την εισβολή στη Βόρειο Κύπρο – από τους
ίδιους φορείς που τις είχαν αναλάβει και πριν.