Τι θα μείνει;

Όσο περισσότερα βιβλία διαβάζουμε, τόσο πιο έντονα νιώθουμε ότι η αληθινή
αποστολή του συγγραφέα είναι να γράψει κατά τη διάρκεια της σύντομης ζωής του
ένα τουλάχιστον καλό βιβλίο (όχι απαραίτητα «αριστούργημα») που θα επιβιώσει
στον χρόνο· συνεπώς καμία άλλη απασχόληση, όσο προσοδοφόρα κι αν είναι σε
χρήμα ή δημοσιότητα, δεν θα ‘πρεπε να τον απομακρύνει από αυτό τον μοναδικό
στόχο. Αν ως δικαιολογητικό της πολυγραφίας επικαλείται την άσκηση, ίσως θα
όφειλε να θυμάται πως η κατασπατάλησή του σε μιαν ακράτεια γραφής συχνά
καταδικάζει τις πιο γόνιμες ιδέες του στη λήθη. Προς τι λοιπόν η δημιουργία
τόσων εφήμερων έργων; Γιατί επιμένει να γράφει και να δημοσιεύει διηγήματα ή
ποιήματα της μιας ανάγνωσης και μυθιστορήματα που στην καλύτερη περίπτωση (αν
ο αναγνώστης έχει φετίχ με το τυπωμένο χαρτί) θα καταλήξουν σε κάποιο
σκονισμένο ράφι;

Γράφει ο Φλωμπέρ: «Η τέχνη θέλει χέρια λευκά και ήρεμα. Κάνουμε μία παραχώρηση
στην αρχή, έπειτα δύο, έπειτα είκοσι.

Για αρκετό καιρό τρέφουμε ψευδαισθήσεις για την ηθική μας. Έπειτα γινόμαστε
τελείως αδιάφοροι και στο τέλος αποβλακωνόμαστε». Συμπληρώνει ο Μπουφόν: «Το
καλό γράψιμο απαιτεί και καλό αίσθημα και καλή σκέψη και ευχέρεια λόγου».
Επαναλαμβάνει ο Σίριλ Κόνολυ: «Για να φτιάξεις ένα χρυσό βιβλίο, να ράψεις ένα
κοστούμι που θα αντέξει μια ζωή, χρειάζεται αίσθημα, σκέψη και γράψιμο. Οι
τρεις αυτές δραστηριότητες θα πρέπει να συντονιστούν». Πώς όμως θα βαθύνει
κανείς τη σκέψη του (αυτό άλλωστε δεν σημαίνει και βελτίωση του «ύφους»;) όταν
δεν προσφέρει στον εαυτό του χρόνο ούτε καν για διάβασμα, πόσο μάλλον για
αληθινό στοχασμό, ή όταν είναι διαρκώς συναισθηματικά εξουθενωμένος; Είναι
αδύνατο να συντονίσεις αυτό που δεν υπάρχει. Άρα; Στο δίλημμα του Πεσσόα «γίνε
δημοσιογράφος ή καλλιτέχνης· στόχευε στην άμεση επιτυχία ή την αιώνια ζωή» οι
πιο πολλοί συγγραφείς φαίνεται να επιλέγουν το πρώτο κι ας μνημονεύουν όλη
μέρα Σαίξπηρ, Μονταίνι, Τζόυς ή Σολωμό.

Δεν είναι λίγοι όσοι πιστεύουν ότι η λογοτεχνία μας σήμερα βρίσκεται σε
«άνθηση».

Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε τέτοια πληθώρα συγγραφέων και βιβλίων. (Ακόμη και οι
πανεπιστημιακοί πια εγκαταλείπουν την έδρα εις άγραν της δόξης ενός Μπαλζάκ).
Ωστόσο οι αριθμοί δεν είναι ένδειξη ευρωστίας· το αντίθετο θα έλεγα. Δείχνουν
με πόση ελαφρότητα αντιμετωπίζουν τη λογοτεχνία οι περισσότεροι συγγραφείς
(και οι αναγνώστες φυσικά που τους συντηρούν). Είναι συνηθισμένο φαινόμενο
στις μέρες μας πεζογράφοι να δημοσιεύουν δύο και τρία έργα τον χρόνο ή ακόμη
και ποιητές (λιγότεροι, βέβαια, αφού οι περισσότεροι έχουν εδώ και χρόνια
στρέψει επιδεικτικά την πλάτη τους στην αγορά, ή και το αντίστροφο) να
γυρίζουν από εκδότη σε εκδότη προκειμένου να δουν τυπωμένη την επόμενη συλλογή
τους. Αλήθεια πόσα από τα εκατοντάδες ποιήματα τού (όντως ιδιοφυούς) Μπάιρον ή
του δικού μας Παλαμά επιζούν σήμερα; Λίγα, ελάχιστα.

Μέσα σ’ αυτό τον κατακλυσμό των τυπωμένων λέξεων θα άξιζε να αναρωτηθούμε
τίνος συγγραφέα τη σιωπή θα θεωρούσαμε σήμερα πλήγμα για τα γράμματά μας, όπως
θεωρούσε ο Νίτσε τη σιωπή του Πασκάλ ή ο Έλιοτ του Πάουντ; Η απάντηση νομίζω
περιττεύει.

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση».