Ελέφαντας, αυτός ο… αισθηματίας

Ζώα όπως οι σκύλοι, οι λύκοι, οι ελέφαντες, τα δελφίνια, οι φάλαινες, οι

χιμπαντζήδες, οι καμήλες, τα ιγκουάνα ή τα ποντίκια ερωτεύονται, χαίρονται,

λυπούνται και πενθούν, ενεργοποιώντας αντίστοιχα κέντρα με αυτά που

ενεργοποιούνται στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Πρώτος το είχε πει ο Κάρολος Δαρβίνος στο βιβλίο του με τίτλο «Η έκφραση

συναισθημάτων στους ανθρώπους και στα ζώα». Οι σύγχρονες εξελίξεις στην

επιστήμη της νευροβιολογίας έρχονται να τον επιβεβαιώσουν, καταλήγοντας στο

συμπέρασμα πως οι νευροχημικές διαδικασίες με τις οποίες εκδηλώνονται τα

συναισθήματα είναι οι ίδιες στα ζώα και τους ανθρώπους. Έτσι, πολλά είδη ζώων,

θηλαστικά αλλά και ερπετά, νιώθουν ευχαρίστηση, πόνο, ευτυχία, δυστυχία,

ζήλεια, θυμό, φόβο, συμπάθεια, ακόμη και λύπη.

Μελέτες μάλιστα της Michel Cabanac από το Πανεπιστήμιο Laval του Καναδά

έδειξαν πως τα ιγκουάνα βρίσκουν τρόπους να διατηρήσουν τον «συναισθηματικό

πυρετό» τους, που εκδηλώνεται και οργανικά με την υψηλή θερμοκρασία του

σώματος. Πολλά σπονδυλωτά επιζητούν την απόλαυση που προσφέρει η χαρά, όπως

ακριβώς ο άνθρωπος. «Κι αυτό εκδηλώνεται κυρίως στο παιχνίδι», λέει ο

Αμερικανός καθηγητής Βιολογίας Mark Bekoff, ένας από τους πλέον ένθερμους

υποστηρικτές της άποψης πως τα ζώα αισθάνονται. «Όποιος έχει δει νεαρά

δελφίνια να πηδούν έξω από το νερό, βούβαλους να παίζουν με το χιόνι ή ελάφια

να τρέχουν σαν να… χορεύουν, το ξέρει. Το επιβεβαιώνουν όμως και οι

νευροβιολογικές έρευνες στα ζώα. Είναι η χημεία του παιχνιδιού που οδηγεί στη

χαρά. Τα ζώα στη διάρκεια του παιχνιδιού παράγουν οπιούχες ουσίες, αυξάνεται η

έκκριση ντοπαμινών στον εγκέφαλο. Κι αυτό έχει πια αποδειχθεί και

εργαστηριακά».

Η Cynthia Moss, διευθύντρια σε ένα μεγάλο ερευνητικό πρόγραμμα που

παρακoλουθεί τους ελέφαντες στην Κένυα και συγγραφέας του βιβλίου «Η ηχώ των

ελεφάντων» («Echo of the Elephants»), εκτιμά πως «είναι σίγουρο πως τα ζώα

αισθάνονται και εκδηλώνουν συναισθήματα. Η μέχρι σήμερα άγνοιά μας οφείλεται

στο ότι δεν γνωρίζουμε τους κώδικες με τους οποίους επικοινωνούν. Πάντως, όλοι

οι άνθρωποι που μελετούν διάφορα είδη ζώων, σε διάφορες περιοχές, έχουν να

διηγηθούν μοναδικές ιστορίες για ζώα που ερωτεύονται, χαίρονται, λυπούνται ή πενθούν».

Και κώδικας ηθικής

Τα ζώα έχουν όχι μόνο συναισθήματα, αλλά και έναν ιδιαίτερα αναπτυγμένο (και

διαφορετικό από είδος σε είδος)… κώδικα ηθικής. Αυτό υποστηρίζει ο καθηγητής

Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Mark Bekoff και σε άρθρο του στο

περιοδικό «New Scientist» σημειώνει πως «η αίσθηση σωστής συμπεριφοράς, ο

διαχωρισμός ανάμεσα στο δίκαιο και στο άδικο, στο σωστό και το λάθος έχει

παρατηρηθεί σε πάρα πολλά είδη ζώων. Υπάρχει, γιατί αν δεν υπήρχε, δεν θα

μπορούσαν να δημιουργηθούν κοινωνίες. Χωρίς κοινωνίες, χωρίς ομάδες, η θέση

τους θα ήταν μειονεκτική, οι απειλές και οι κίνδυνοι πολύ περισσότεροι».

Ο Mark Bekoff, μιλώντας στα «ΝΕΑ», τονίζει πως υπάρχουν πολύ πιο πολύπλοκες

δομές κοινωνικής οργάνωσης στα ζώα απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι πρόσφατα. «Οι

μέχρι στιγμής έρευνες δεν έχουν ακόμη αποκαλύψει το σύνολο των κανόνων που θα

πρέπει να τηρηθούν στη διαδικασία κοινωνικής ένταξης των ζώων».

LINKS

http: //www.ethologicalethics.org

http: //www.literati.net/Bekoff

http: //www.ssq.net