Ελληνικά κόμικς, ανθός σε… βράχο

Τα άλμπουμ του Soloup (αριστερά) και του Σπύρου Δερβενιώτη (πάνω) είναι ανάμεσα στις λίγες δουλειές Ελλήνων δημιουργών που αγοράζονται από το ευρύτερο κοινό

Η εκδοτική δραστηριότητα γύρω από τα κόμικς στην Ελλάδα είναι περιορισμένη
ακόμα και σε αγορά ξένων τίτλων που μεταφράζονται στα ελληνικά (αν εξαιρέσουμε
τα παιδικά περιοδικά τύπου «Μίκι Μάους»), οι Έλληνες δημιουργοί βρίσκουν
διέξοδο μόνο στη «Βαβέλ» – που είναι το μακροβιότερο ευρωπαϊκό περιοδικό κόμικ
μαζί με το ιταλικό «Linus». Η ακριβή παραγωγή των άλμπουμ κόμικ κάνει σχεδόν
απαγορευτική την έκδοσή τους και ελάχιστα συμφέρουσα την εισαγωγή των ξένων
τίτλων, ακόμα και αν προέρχονται από μεγάλα ονόματα του χώρου (εισάγονται
κυρίως από τα τρία – τέσσερα καταστήματα που πωλούν κόμικ).

Και τώρα τα καλά νέα. Μπορεί το… σπορ να είναι για ολίγους, οι ολίγοι όμως
είναι εξαιρετικά πιστοί, πολύ καλά ενημερωμένοι και με συγκεκριμένες
αισθητικές επιλογές και απαιτήσεις. Οι οπαδοί της αμερικανικής κουλτούρας (που
μεγάλωσαν με τον Batman στο προσκεφάλι τους…) είναι η πλειονότητα: άτομα
ηλικίας από 16 έως 25 (κυρίως) ετών, που έχουν εξοικειωθεί με την κουλτούρα
των βίντεο γκέιμ και των ταινιών επιστημονικής φαντασίας, αλλά και άνθρωποι
που ψάχνουν τις νέες υπερατλαντικές τάσεις μέσα από ενδιαφέρουσες υπογραφές,
όπως του J. Michael Straczynski ή του Grant Morrison.

Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται το «ανήσυχο» πολιτικά, κοινωνικά και κυρίως
αισθητικά στρατόπεδο του ευρωπαϊκού κόμικ, το οποίο εκπροσωπείται επαξίως
χρόνια τώρα από τη «Βαβέλ», που εξακολουθεί και λειτουργεί ως φυτώριο νέων
δημιουργών και που πριν από επτά χρόνια δημιούργησε το Φεστιβάλ Κόμικ στο
Γκάζι: κατά κοινή ομολογία, ένα από τα πιο επιτυχημένα ευρωπαϊκά φεστιβάλ του
είδους, κυρίως στην ανάδειξη νέων ευρωπαϊκών τάσεων και γενικότερα στον τομέα
της νεανικής δημιουργικότητας. «Καλά που υπάρχει και το Γκάζι», ήταν η άποψη όλων.

Ο Μίκι χρόνια δεν κοιτά

«Αααχ! Μπαμ! Σμπουμ. Ωχ, θειούλη μου, ήταν δυνατή;…». Ο Μίκι, ο θείος
Σκρουτζ, η Μίνι, ο Ντόναλντ και όλοι οι χρωματιστοί ήρωες του «Μίκι Μάους»
είναι από τις σταθερότερες σχέσεις που ανέπτυξε ο Έλληνας αναγνώστης τα
τελευταία 36 χρόνια. Το «Μίκι Μάους» είναι το παλαιότερο εβδομαδιαίο περιοδικό
σε όλον τον ελληνικό Τύπο (κυκλοφορεί από την 1η Ιουλίου 1966) και συνεχίζει
ακάθεκτο, «αφού καμιά Παρασκευή δεν έλειψε από τα περίπτερα», όπως θα μας πει
ο κ. Στέλιος Νικολάου, στέλεχος της σειράς των περιοδικών Disney, που εκδίδουν
οι Εκδόσεις Ακτίνα. Οι ιστορίες κόμικ τής Disney βγαίνουν μέσα από τα πολλά
στούντιο παραγωγής που υπάρχουν ανά τον κόσμο (Ιταλία, Ολλανδία, Δανία,
Γερμανία, Βραζιλία κ.ά.) μια πραγματική βιομηχανία παραγωγής, που όμως
στηρίζεται σε συγκεκριμένες αρχές: «Οι ήρωες είναι διαχρονικοί», παρατηρεί ο
κ. Νικολάου, «δεν αλλοιώνονται με την πάροδο του χρόνου και οι ιστορίες έχουν
επίσης μια διαχρονικότητα».

Τι αλλάζει, άραγε, στο ύφος και το χιούμορ των ιστοριών της εποχής του ’60, σε
σχέση με τις σημερινές;

«Οι ιστορίες εξελίσσονται, είναι σημερινές, για να ανταποκρίνονται στις
απαιτήσεις της νεώτερης γενιάς, υπάρχουν νέοι τίτλοι για πιο εξειδικευμένα
γούστα (Φάντομ Ντακ, Αλμανάκο, Ιντιάνα Γκούφι κ.ά.) αλλά, όπως είπα και πριν,
ο προσανατολισμός είναι ένας: διαχρονικότητα. Είναι μια πολύ ξεκάθαρη επιλογή
αυτή, ένας απαράβατος κανόνας, που τελικά ανταμείβεται».

Γιώργος Μπότσος

«Επιβιώνεις, αρκεί να μην ονειρεύεσαι BMW»

«Υπάρχει ένα μικρό, αλλά πιστό κοινό», υποστηρίζει ο κομίστας Γιώργος Μπότσος

Μέσα από τη «Βαβέλ» γνωρίσαμε πριν από μερικά χρόνια και τον Γιώργο Μπότσο,
έναν αυτοδίδακτο κομίστα, με ιδιαίτερο στυλ, που εντάσσεται και αυτός στην
κατηγορία των «εικαστικών» δημιουργών, μαζί με δημιουργούς όπως ο Διαμαντής
Αϊδίνης, ο Σπύρος Βερύκιος, ο Λέανδρος κ.ά.

Ένα από τα έργα του μάλιστα πρόκειται να κοσμήσει το εξώφυλλο του καταλόγου
που θα εκδώσει η διεθνής οργάνωση Kufia, η οποία έχει έδρα της την Ιταλία (θα
περιέχει κόμικ καταξιωμένων Ιταλών και Ευρωπαίων δημιουργών), μια πολυσέλιδη
έκδοση, που θα κυκλοφορήσει σε όλη την Ευρώπη και τα έσοδα της οποίας θα
διατεθούν στον αγώνα υπέρ των Παλαιστινίων.

Μόνον όποιος γνωρίζει τα πράγματα εκ των έσω γίνεται να εκτιμήσει γεγονότα σαν
κι αυτό. Ένα ελληνικό όνομα στο εξώφυλλο ενός καταλόγου που ξεφυλλίζοντας τον
συναντάς ονόματα όπως του Munoz, του Matoti ή του Altan, είναι – το λιγότερο –
μια εξαιρετικά σπάνια περίπτωση για εμάς, γιατί η επαφή μας και η εμπλοκή μας
στα ευρωπαϊκά πράγματα είναι υπόθεση που εναπόκειται συνήθως στα χέρια της
θεάς Τύχης ή στις κινήσεις τού άμεσα ενδιαφερομένου (που πρέπει να κάνει και
λιγάκι τον μάνατζερ του εαυτού του).

Αν ρωτούσατε πάντως τον Γιώργο Μπότσο, θα σας ανέπτυσσε μια ενδιαφέρουσα
θεωρία που γενικά συνοψίζεται στην εξής ρήση: «Αν είναι νά ‘ρθει θε’ να ‘ρθεί,
αλλιώς θα προσπεράσει». Και δεν είναι λόγια του αέρα. Είναι στάση ζωής, βίωμα.

«Ζωγράφιζα επί 12 ώρες, άτεχνα, έτσι όπως αισθανόμουν, αλλά ούτε που το
συζητούσα ότι κάποτε θα τα έδειχνα αυτά τα έργα».

Στα 27 του πλέον, και ύστερα από δέκα χρόνια «εγκλεισμού» και χρωματικών
αναζητήσεων με αποκλειστικό οδηγό το εαυτό του, αποφάσισε να στείλει ένα κόμικ
του στη «Βαβέλ» κι από ‘κεί άλλαξε η ζωή του. «Το ’86, άγνωστος, μόνος μου στο
δωμάτιό μου και το 1987 στην Biennale της Μπολόνιας, μετά σε έκθεση κόμικ στη
Νάπολι, στον “Εύμαρο” στην Αθήνα, κυκλοφορία δύο παιδικών βιβλίων, ένας χαμός
γενικά».

Πινελιές φωτεινές, ελεύθερες, φλογερά κόκκινα, πολλά μπλε, μια γραμμή που
παραπέμπει στην «αφέλεια» των λαϊκών δημιουργών κι από κάτω ένα κείμενο που
συνδυάζει την απλότητα με το «βάρος» ενός σχεδόν «ποιητικού» λόγου.

«Έθεσα κάποιες δημιουργικές αρχές, κάποια πιστεύω που είχα από την αρχή.
Ολιγοσέλιδες ιστορίες, αφαιρετικές, που να αφήνουν στον ακροατή μια γλύκα, ένα
χαμόγελο. Πώς είναι στον κινηματογράφο τα έργα τού Ρομέρ; Κάπως έτσι».

Κομίστας (εκτός από τη «Βαβέλ», ιστορίες του έχουν δημοσιευθεί σε γαλλικά και
ιταλικά περιοδικά) ζωγράφος (η τελευταία του έκθεση ήταν στα τέλη του 2001,
στο «Αγκάθι») και εικονογράφος παιδικών βιβλίων (τελευταίο του βιβλίο «Τι
δίνει Γλύκα στα Γλυκά», Εκδόσεις Άμμος 2001) ο Γιώργος Μπότσος δουλεύει «για
τα προς το ζην» στη διαφήμιση και διδάσκει κόμικ στη σχολή ΑΚΤΟ.

«Λατρεύουν τους σούπερ ήρωες», λέει (με μια μικρή δόση απογοήτευσης). «Δεν
υπάρχει αμφιβολία ότι και μέσα εκεί θα υπάρχουν και διαμάντια. Αυτό όμως που
τους λέω εγώ, είναι μην περιορίζεστε μόνο σ’ αυτούς. Κοιτάξτε και παραδίπλα.
Υπάρχει και ο Breccia, ο Munoz, ο Passienza».

Δύσκολοι καιροί για Έλληνες κομίστες «ευρωπαϊκού προσανατολισμού»;

«Έτσι ήταν πάντα. Ίσως αυτό που έχει αλλάξει τώρα, είναι ότι είμαστε
περισσότεροι που ασχολιόμαστε ενεργά και υπάρχει σίγουρα ένα μικρό, αλλά πιστό
κοινό. Υπάρχει η “Βαβέλ”, το φεστιβάλ, το ένθετο «Εννιά»… Τελικά, άμα σε
ενδιαφέρει κάτι πολύ υπάρχει τρόπος να επιβιώσεις και να αναπτυχθείς. Αρκεί να
μην ονειρεύεσαι BMW».

Σε έναν κόσμο ανδρικό

Spiderman, Xmen, Superman, Batman, Ironman, ήρωες που προτάσσουν τα στιβαρά
τους μπράτσα εναντίον των τεράτων που απειλούν την ανθρωπότητα, μεταλλαγμένοι
εξωγήινοι, εξολοθρευτές, τιμωροί, άρχοντες του σκότους, «αμαζόνες» με
διαστάσεις Μπάρμπι σε… μεγέθυνση. Ο κόσμος των αμερικανικών κόμικ (σε μεγάλο
ποσοστό προέρχονται από τις εκδοτικές εταιρείες Marvel και DC) έχει τους
φανατικότερους και σταθερότερους αναγνώστες, ένα καλά πληροφορημένο κοινό, που
δίνει ραντεβού κάθε μήνα στα ταμεία συγκεκριμένων καταστημάτων σε Αθήνα και
Πειραιά.

Στην οδό Μπόταση 6 (πίσω από το Πολυτεχνείο), το «Solaris» εισάγει πάνω
από 400 τίτλους τον μήνα, «βέβαια σε πολύ μικρές ποσότητες, και έπειτα από
παραγγελίες» (όπως θα μας πληροφορήσει η ιδιοκτήτρια Δέσποινα Παπαδοπούλου),
αμερικανικά μηνιαία περιοδικά σούπερ ηρώων, manga, art books, ελληνικές
εκδόσεις «παρ’ όλο που τα ελληνικά κόμικ είναι μετρημένα στα δάχτυλα του ενός
χεριού και υπάρχει πάντα μια δυσκινησία σ’ αυτό τον τομέα», κ.ά. Οι οπαδοί της
ευρωπαϊκής κουλτούρας, όσοι παρακολουθούν τις εκδόσεις κομιστών όπως ο Munoz,
o Ugo Pratt, o Mattoti, o Pasienza κ.ά., απευθύνονται στο κατάστημα της
«Βαβέλ» στον πρώτο όροφο του παλιού νεοκλασικού που στεγάζει (στον δεύτερο)
και το περιοδικό «Βαβέλ» (Λόντου 1). Η αίσθηση των ανθρώπων που ασχολούνται
επαγγελματικά με το είδος, όπως ο Λευτέρης Σταυριανός, που έχει το κατάστημα
«Jemma Βoοks and Comics» στον Πειραιά, αλλά και η Δέσποινα Παπαδοπούλου, που
έχει το κατάστημα «Solaris», είναι ότι το κοινό τού κόμικ στην Ελλάδα κτίζεται
σιγά σιγά «γιατί δεν υπάρχει παράδοση στον χώρο».

«Είμαστε ένας λαός που δεν διαβάζει γενικά», θα μας πει ο Πάνος
Κουτρουλάρης, ιδιοκτήτης των Εκδόσεων Mammouth. «Αν πάρουμε τώρα το κοινό του
βιβλίου στην Ελλάδα, θα δούμε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό είναι γυναίκες. Ε, οι
γυναίκες δεν ενδιαφέρονται για τα κόμικ. Η νέα γενιά δε, οι πιτσιρικάδες, που
κάποτε έπεφταν με τα μούτρα στα κόμικ, τώρα προτιμούν τα video games»,
συμπληρώνει.

Η αλήθεια είναι ότι οι προσπάθειες που έγιναν κατά καιρούς από Έλληνες εκδότες
να έχουν μια συνεπή παρουσία μεταφράζοντας συγκεκριμένους τίτλους, σε τακτά
χρονικά διαστήματα, αποδείχθηκαν ανεπιτυχείς. Όσο για την κυκλοφορία ελληνικών
άλμπουμ; «Είναι πολύ ακριβές εκδόσεις, που δεν συμφέρουν οικονομικά» τους
εκδότες, θα μας πουν οι ερωτώμενοι. «Και αν εξαιρέσουμε τα άλμπουμ του Αρκά
που αγοράζονται από ένα ευρύτερο κοινό (άντε και του Soloup, του Σπύρου
Δερβενιώτη, του Κωνσταντίνου Παπαμιχαλόπουλου), το κοινό των κόμικ δείχνει
μια… δυσκοιλιότητα στο είδος», είναι η απάντηση της Δέσποινας Παπαδοπούλου.

«Ο μόνος εκδοτικός οίκος που έκανε ένα μεγάλο άνοιγμα πριν από λίγο καιρό ήταν
οι Modern Times», λέει ο Λευτέρης Σταυριανός. «Ξεκίνησαν όμως με πάρα πολλούς
τίτλους και, όπως αποδείχθηκε, η ελληνική αγορά δεν ήταν έτοιμη ακόμα, κι έτσι
τους διέκοψαν».

INFO

Διευθύνσεις

«Βαβέλ», Λόντου 1

«Solaris», Μπόταση 6

«Comicon» (Mammouth Comics), Σόλωνος 128

«Jemma», Αλκιβιάδου 140, Πειραιάς