Πρόβλημα μετανάστευσης

Δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο ρατσιστών και ακροδεξιών ξενόφοβων η
ενασχόληση μ’ ένα ζήτημα παρεξηγημένο, παρερμηνευμένο και εντελώς αμελέτητο.

Στα πλαίσια μιας εποχής ανοιχτών ουσιαστικά συνόρων και ελεύθερων αγορών, όταν
ακόμη και χώρες σαν την Λαϊκή Κίνα και την Ρωσική Ομοσπονδία θεωρούν
ακρογωνιαίο λίθο της εξωτερικής τους πολιτικής την επιτυχή και ολοκληρωμένη
τους ένταξη στον Διεθνή Οργανισμό Εμπορίου, είναι πλάνη να πιστεύει κάποιος
πως μπορεί να δημιουργηθούν συνθήκες κλειστών συνόρων και απαγόρευσης της
διακίνησης πολυεθνικού ανθρώπινου δυναμικού. Εξίσου αφελής όμως είναι και η
στάση όσων υποστηρίζουν πως η διατύπωση αυστηρών και ευδιάκριτων πολιτικών για
τον περιορισμό και τον έλεγχο των μεγάλων νέων ρευμάτων μετανάστευσης προς
Δυσμάς, συνιστούν επιλογές αντιδραστικές, ακροδεξιές ή και απάνθρωπες. Κάθε
γενίκευση είναι εξωπραγματική και συνάμα επικίνδυνη – και προς την μία αλλά
και προς την άλλη πλευρά!

Μια όποια πολιτική μετανάστευσης οφείλει να απαντά σε ορισμένα εύλογα
ερωτηματικά: Ποιος ωφελείται από τη μετανάστευση – και ποιος ακριβώς ζημιώνει;
Σε τελευταία ανάλυση, η πολιτική που ακολουθεί η χώρα ανταποκρίνεται στην
αξιολογική ιεράρχηση των απαντήσεων στα παραπάνω ερωτήματα; Φοβάμαι, πως στη
χώρα μας οπαδοί και αντίπαλοι των μεταναστών αποφεύγουν και να θέσουν ακόμη τα
ερωτήματα αυτά. Πολύ δε περισσότερο, να διερευνήσουν τις σχετικές
απαντήσεις…

Με βάση την κοινή λογική, η μεταναστευτική πολιτική μιας χώρας θα πρέπει να
έχει ως στόχο την εξυπηρέτηση είτε των συμφερόντων του γηγενούς εθνικού της
πληθυσμού, είτε τα αντίστοιχα συμφέροντα των μεταναστών. Στην καλύτερη
περίπτωση, μια ορθολογικά σχεδιασμένη πολιτική, θα μπορούσε να εξυπηρετεί τα
συμφέροντα και των δύο παραπάνω κατηγοριών. Η πραγματικότητα όμως υποδηλώνει
εντελώς διαφορετικές καταστάσεις.

Δεν χωράει αμφιβολία πως η μετανάστευση κατά βάση εξυπηρετεί τα
συμφέροντα των μεταναστών. Διαφορετικά, δεν επρόκειτο σε καμία περίπτωση να
εγκαταλείψουν τις χώρες τους και να μπουν στην περιπέτεια της αναζήτησης της
τύχης τους σε ξένα και αφιλόξενα εδάφη. Εξίσου έχει αποδειχθεί πως η
μετανάστευση βελτιώνει το κατά κεφαλήν εισόδημα και του γηγενούς πληθυσμού της
χώρας υποδοχής των ξένων εργαζομένων. Σε καμία όμως περίπτωση αυτό δεν
σημαίνει πως όλοι οι γηγενείς πολίτες ευνοούνται εξίσου από την αύξηση αυτή
του εθνικού εισοδήματος. Αντίθετα, αυτό που συνήθως συμβαίνει, είναι πως
ορισμένοι ευνοούνται σημαντικά, ενώ πολλοί άλλοι ζημιώνονται! Η μετανάστευση
θεωρείται – και ορθά – πως συμβάλλει στη διόγκωση της οικονομικής πίτας που
διατίθεται για διανομή στον λαό μιας χώρας. Η διανομή όμως της πίτας δεν
γίνεται δίκαια – κάποιοι κερδίζουν σημαντικά, ενώ άλλοι ζημιώνονται
δραματικά…

Η αλήθεια είναι πως σωρευτικά για την κοινωνία η μετανάστευση είναι ωφέλιμη.
Εκείνοι που καταναλώνουν τις υπηρεσίες των μεταναστών, κερδίζουν πολύ
περισσότερα από εκείνα που χάνουν όσοι ζημιώνονται από την εργασία των ξένων.
Οι αλλοδαποί εργάτες απασχολούνται με χαμηλότερες αμοιβές και κρατούν την
προσφορά εργασίας σε υψηλά επίπεδα. Έτσι, οι αμοιβές δεν διογκώνονται, η
αύξηση της παραγωγής προϊόντων δεν συνοδεύεται από αύξηση τιμών και οι
επιχειρήσεις εξασφαλίζουν σημαντικότατα κέρδη. Κερδισμένοι επίσης είναι και οι
καταναλωτές, που απολαμβάνουν τα προϊόντα σε χαμηλές τιμές και σε μεγάλη
επάρκεια. Η κοινωνία, λοιπόν, συνολικά καταλήγει να είναι κερδισμένη.

Δεν μπορεί όμως κάποιος να αγνοήσει με ελαφρότητα τις σοβαρές ζημιές που
υφίστανται οι ντόπιοι χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι. Αναδιανομή εισοδήματος
πραγματοποιείται. Αλλά τα χρήματα μεταφέρονται από τους φτωχότερους
εργαζομένους – που συναγωνίζονται τους μετανάστες για την εξασφάλιση της ίδιας
δουλειάς – προς τους πιο εύπορους πολίτες, που χρησιμοποιούν δηλαδή τις
υπηρεσίες των αλλοδαπών εργαζομένων. Υπολογίζεται πως στις ΗΠΑ, όπου έχουν
γίνει και σχετικές μελέτες, οι ντόπιοι εργάτες χάνουν περίπου 133 δισ. δολ.
τον χρόνο, ενώ το καθαρό κέρδος για την εθνική οικονομία δεν ξεπερνά τα 7 δισ.
δολ. (βλ. σχετ. George J. Borjas, The New Economics of Immigration. The
Atlantic Monthly, Νοέμβριος 1996, τ. 278. αρ. 5, σελ. 72-80).

Εύκολα μπορεί κάποιος να συμπεράνει, πως οι όποιες λαϊκές αντιδράσεις
ενάντια στην ανεξέλεγκτη εισροή αλλοδαπών στην αγορά εργασίας δεν είναι
αδικαιολόγητες. Και είναι λάθος να απορρίπτονται με τον εύκολο ισχυρισμό του
ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Τα ακραία πολιτικά κινήματα που ενισχύονται
τελευταία αντανακλούν ακριβώς την αδιαφορία της επίσημης πολιτικής τάξης να
αναγνωρίσει το πρόβλημα και να μελετήσει τρόπους αντιμετώπισής του. Κοινωνικές
ομάδες περιθωριοποιούνται και υφίστανται σοβαρότατα προβλήματα. Και δίχως
μάλιστα κάποιος να συνυπολογίσει τις επιπτώσεις του φαινομένου στις κοινωνικές
υπηρεσίες, στο επίπεδο της παιδείας, στην έλλειψη πρόσθετων φορολογικών εσόδων
για την εξασφάλιση των πρόσθετων έργων δημόσιας υποδομής που γίνονται
απαραίτητα. Κοντολογίς, υπάρχει ζήτημα που χρειάζεται μελέτη κι αντιμετώπιση.
Και δεν υπάρχει λόγος η αντιμετώπιση να είναι ακραία ή ξενοφοβική. Αλλά
χρειάζεται οπωσδήποτε αντιμετώπιση. Με φραστικά ξόρκια και κρύβοντας το
πρόβλημα κάτω από το χαλί δεν απομακρύνεται η ουσία των κοινωνικών του επιπτώσεων.