Η δύναμη της άνωσης

Τι χρειάζεται ένας πίνακας για να γίνει έγκυρη ζωγραφική; Αποδεικτικά μιας

απαράμιλλης ικανότητας του κατασκευαστή του ως προς κάποια δασκαλίστικα

κριτήρια (σχέδιο, χρώμα, θεωρίες, καινοτομίες) ή όσα απαιτούνται για να

συμπυκνώσει αυτό που θέλει ο ίδιος και το βλέμμα του θεατή του;

Απαντώ καταρχάς έμμεσα, με μια εμπειρία που έχω τις ίδιες μέρες που γράφεται

αυτό το κείμενο. Προκειμένου ν’ αγοράσω μια νέα φωτογραφική μηχανή,

αντιπαραβάλλω τα συγκριτικά τεστ των ειδικών. Κατέληξα σε δύο, με όμοιο οπτικό

αποτέλεσμα. Όμως η πρώτη έχει πιο πολλές και πιο εντυπωσιακές τεχνικές

καινοτομίες. Η δεύτερη – που προτίμησα τελικά – έχει μόνο τα απαραίτητα και

ουσιαστικά. Ως κριτικός καταναλωτής, με τη συμπεριφορά μου «ψηφίζω» αυτό που

μου χρειάζεται, δεν αγοράζω αυτό που χρειάζεται ο παραγωγός για δικούς του

λόγους, εν προκειμένω για να χρηματοδοτήσει νέες πειραματικές καινοτομίες. Κι

έτσι εκφράζω σαφέστερα το στίγμα που με αφορά, σε μια εποχή παγκόσμιου

ανταγωνισμού.

Ξαναγυρνώντας στο αρχικό ερώτημα, αναλογίζομαι έναν φιλότεχνο των ημερών μας.

Γιατί να προτιμήσει ένα ζωγράφο που καταθέτει πάνω στον πίνακα όλα τα

εντυπωσιακά τρυκ της δουλειάς – γεμάτος άγχος καταξίωσης σ’ ένα εσωζωγραφικό

σύστημα – αντί για έναν άλλο που – ανεξάρτητα αν έχει κι αυτός την ικανότητα

να κάνει πιρουέτες επίδειξης – ζωγραφίζει πειθαρχημένα, μόνο μ’ αυτά τα

εργαλεία που του χρειάζονται;

«Εικαστικά πλούσιοι»; Όχι, οι νέοι πίνακες της Φιλοπούλου δεν είναι και

τόσο, είναι όμως πιο κατασταλαγμένοι, πιο μετρημένοι εκφραστικά, χωρίς εκείνα

τα δήθεν «αφελή» σταξίματα χρωμάτων, δίπλα σε μια ευδιάκριτη φιγούρα, χωρίς

επίσης εκείνες τις κρυφές χρωματικές κουκίδες στη γωνιά που θα συνομιλήσουν με

κάποιες άλλες στο κέντρο, όχι γιατί το ζητά ο πίνακας αλλά για να πεισθεί ο

ομότεχνος ότι πρόκειται για άξιο μαθητή των μεγάλων δασκάλων της Σχολής. Οι

πινελιές της είναι ασκημένες στο να υπηρετούν το θέμα, μ’ ένα τρόπο

«προσβλητικά απλό», όπως παρατηρεί στον πρόλογο του καταλόγου ο Αυγ. Ζενάκος,

μεταξύ πολλών άλλων επίσης εύστοχων σημειώσεων.

Η θεματολογία αυτής της έκθεσης είναι στερεότυπη. Κολυμβητές σε

γαλαζοπράσινα νερά, κοιταγμένοι από πάνω ή από βαθιά, σε κινησιολογία πολύ

χαρακτηριστική, ενώ γύρω τους διακρίνονται κύματα, φυτά της παραλίας, ή βυθός,

συχνά με αρχαία μνημεία.

Ευχάριστο θέαμα οι απεικονιζόμενοι κολυμβητές μοιάζουν σα να πετούν, τα

νερά υποβάλλουν την αίσθηση της άνωσης και οι ονειρικοί χρωματισμοί από τις

διαθλάσεις στο νερό αποδίδουν ειδυλλιακή διάθεση. Θεματολογία σπάνια στη

ζωγραφική που απαιτεί ξεχωριστή ζωγραφική ικανότητα. Έχει σημασία επίσης ότι

πρόκειται για τις λίμνες της αρχαίας Ιεράπολης, στη Μ. Ασία.

Όμως στον εικαστικό χώρο η ομορφιά και η Ιστορία συχνά προκαλούν

«συνειδησιακές ενοχές». «Μήπως προδίδουν την υψηλή τέχνη;».

Νεοακαδημαϊσμός; Όχι πια. Η Φιλοπούλου ξεκίνησε πράγματι με αυτή τη

γνωστή ομάδα – Ε. Σακαγιάν, Χρ. Μποκόρος, Γ. Ρόρης, Στ. Δασκαλάκης, Γ.

Μισούρας, Ειρ. Ηλιοπούλου, Α. Βερούκας, Β. Ρήνας κ.ά. – η οποία κέρδισε την

αθηναϊκή αγορά, ιδίως αφ’ ότου η κυρία Μ. Λαμπράκη-Πλάκα ανέλαβε διευθύντρια

της Εθνικής Πινακοθήκης και στήριξε τη νεοπαραστατική ζωγραφική με τις

εισαγόμενες εκθέσεις μεγάλων δασκάλων. Ωρίμασε όμως σε διάλογο με το βλέμμα

του φιλότεχνου, όπως άλλωστε και οι περισσότεροι άλλοι.

Προ ετών τους είχαμε κριτικάρει σφοδρά από τη στήλη αυτή, είτε επειδή

μετέφεραν αναφομοίωτες μαθητείες (Βελίκοβιτς, Κρεμονίνι, Λοπέζ κ.ά.), είτε

επειδή μπέρδευαν την Αναγέννηση με τον ρεαλισμό, είτε επειδή χρησιμοποιήθηκαν

ως προέκταση των πανεπιστημιακών δασκάλων τους, ενώ στην πραγματικότητα – όπως

αποδεικνύεται – έχουν πολύ μεγαλύτερη συνάφεια με τους ζωγράφους που

αναδείχθηκαν στην ελεύθερη αγορά, όπως οι Γ. Τσαρούχης, Σπ. Βασιλείου, Αχ.

Δρούγκας, Μ. Μακρουλάκης κ.ά.

Σε αντίθεση με την φλύαρη ζωγραφική που θυμίζει «σφιγμένους» μαθητές σε

εξετάσεις ή συνδικαλιστές που αυτοελέγχονται ως πειθαρχημένη συντεχνία, η

Φιλοπούλου παρουσιάζει τώρα μια αισιόδοξη, λυρική, αστική θεματογραφία, με

πειθαρχημένα εκφραστικά μέσα. Είναι τα γνωρίσματα της ωριμότητας.

INFO

Έκθεση Μαρίας Φιλοπούλου. Γκαλερί Ζουμπουλάκη (Πλ. Κολωνακίου 20, Κολωνάκι,

010-3608.278). Έως 30 Απριλίου.