«Ω μοι εγώ, τέων αύτε βροτών ες γαίαν ικάνω;»

Ο Οδυσσέας πέφτει σε ύπνο βαθύ («νήγρετον», «αξύπνητο») πάνω στο καράβι των Φαιάκων που τον μεταφέρει στην Ιθάκη. Αυτοί τον εναποθέτουν κοιμισμένο σε αμμουδιά του νησιού στην περιοχή «Φόρκυνος λιμήν». Οταν ξυπνάει, δεν αναγνωρίζει την πατρίδα του (από ένα τέχνασμα της Αθηνάς), οδύρεται και χτυπιέται και στενάζοντας αναφωνεί: «Αλίμονο, σε ποιων ανθρώπων τη γη έφτασα πάλι;». Χειρότερα τα πράγματα για τον συγγραφέα της νεότερης Ιθάκης: νόμιζε ότι πήγαινε για την Ιθάκη αλλά αποκοιμήθηκε στο ταξίδι και τελικά δεν έφτασε ούτε στην Ελλάδα.

Σε μια περίοδο που η χώρα μας μπαίνει σε νέα ενεργειακή εποχή, με την προσεχή έναρξη γεωτρήσεων για εξεύρεση υδρογονανθράκων στο Ιόνιο και νότια της Κρήτης, στο μανιφέστο δεν γίνεται ούτε καν αναφορά στο θέμα, ενώ αντίθετα προβάλλεται αποκλειστικά η «πράσινη μετάβαση». Ακόμη, στην ενότητα «Η διεθνής πραγματικότητα» δεν μνημονεύεται η αναβάθμιση της διεθνούς θέσης της Ελλάδας ούτε τα θέματα της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ ούτε οι ελληνοτουρκικές σχέσεις ούτε η άμυνα της χώρας και ειδικότερα η μεταβολή της στρατιωτικής ισορροπίας υπέρ της Ελλάδας στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο χάρη στο εν εξελίξει ελληνικό εξοπλιστικό πρόγραμμα. Πάντως η παλαιοαριστερή άποψη «βούτυρο αντί για κανόνια» (που αργότερα αντέστρεψε ο Γκαίμπελς) υπόκειται εμφανέστατα στην καταδίκη του προγράμματος επανεξοπλισμού της Ευρώπης («Re-arm Europe») με την κλασική αντιπρόταση ότι «τα τεράστια κονδύλια του θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε κοινωνικά προγράμματα».

Αν κρίνει κανείς από τις εξαιρετικά θετικές απαντήσεις όσων νοσηλεύτηκαν σε ελληνικά νοσοκομεία, στον τομέα της Υγείας έχει συντελεστεί σημαντική πρόοδος τα τελευταία χρόνια. Αυτή μάλλον διέλαθε την προσοχή των συντακτών του μανιφέστου. Οι είκοσι περίπου αναφορές στον τομέα αυτόν είτε εξαντλούνται σε κοινότοπες υποσχέσεις περί του δημόσιου συμφέροντος είτε αγνοούν επιδεικτικά τι έχει ήδη συντελεστεί (π.χ. στην προληπτική ιατρική) είτε καταφεύγουν σε αοριστίες («Αναβάθμιση των νοσοκομείων της χώρας») είτε εκτοξεύουν πυροτεχνήματα («Ιδρυση μονάδων οικογενειακής ιατρικής σε κάθε περιοχή ευθύνης Δήμου»).

Η στρατηγική του μανιφέστου είναι αποκλειστικά ψηφοθηρική: αοριστία προτάσεων για να προσελκύσουν όσο το δυνατόν περισσότερους ψηφοφόρους και πλήρης αποφυγή ζητημάτων που θα μπορούσαν να απομακρύνουν άλλους. Αλλά είναι ανέφικτο να πατάς σε δύο και τρεις βάρκες ταυτόχρονα: να αποφεύγεις κάθε αναφορά στη ΔΕΗ και τις τράπεζες και από την άλλη να αποσιωπάς τους τομείς της εξωτερικής πολιτικής και της άμυνας. Επίσης, το μανιφέστο υπόσχεται αόριστα «αξιοπρεπείς μισθούς» και «προοδευτική φορολογία» και κάνει μία και μοναδική αναφορά στη «φορολογία των υπερκερδών» και αυτήν χωρίς εξειδίκευση. Σε ολόκληρο το κείμενο δεν εμφανίζεται πουθενά η λέξη «έσοδα». Στη συντακτική επιτροπή δεν υπάρχει ούτε ένας οικονομολόγος ούτε ειδικός για τα επιμέρους θέματα. Υπερτερούν αριθμητικά οι πολιτικοί επιστήμονες, πράγμα που επιβεβαιώνει τη λαϊκή παροιμία «με τον νου πλουταίνει η κόρη».

Και για να επανέλθω στο παράθεμα του τίτλου: o Οδυσσέας οδύρεται και χτυπιέται γιατί πιστεύει ότι οι Φαίακες τον μετέφεραν και τον εγκατέλειψαν σε έναν ακόμη άγνωστο τόπο από τους πολλούς των μυθικών περιπλανήσεών του. Αναρωτιέται αν οι κάτοικοί του είναι εντελώς απολίτιστοι, «υβρισταί τε και άγριοι ουδέ δίκαιοι». Μια τέτοια Ελλάδα φαντάστηκε και ο σύγχρονος Οδυσσέας, που ταξίδεψε βυθισμένος σε «ύπνον νήγρετον», και ανέλαβε να την εκπολιτίσει με το μανιφέστο του.

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης