Βενετσιάνικο πανηγύρι

Πριν από μερικές ημέρες, συζητήθηκε έντονα το ότι η μεγάλη διεθνής έκθεση τέχνης της Βενετίας, η περίφημη Μπιενάλε, έσπασε το εμπάργκο κι επιτρέπει στη Ρωσία να έχει επίσημη καλλιτεχνική εκπροσώπηση στη φετινή διοργάνωση, παρότι συνεχίζει την εισβολή στην Ουκρανία και τον πόλεμο. Ορθώς διαμαρτύρονται οι υπουργοί Πολιτισμού και Εξωτερικών Υποθέσεων είκοσι δύο χωρών, μεταξύ αυτών και η Λίνα Μενδώνη. Πολύ σωστά τα είπε ο πρόεδρος της Επιτροπής Πολιτισμού της ιταλικής Βουλής Φεντερίκο Μολικόνε, ότι «η κουλτούρα είναι ελεύθερη, αρκεί να σέβεται πρώτα απ’ όλα τη ζωή». Κι η Ρωσία του Πούτιν δεν σέβεται τίποτα.

Αυτά είναι βέβαια ψιλά γράμματα για τους υπευθύνους της Μπιενάλε με το ριζοσπαστικό αίτημα και για πολλούς από τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν, εκθέτοντας στα εθνικά περίπτερα. Μεταξύ αυτών, και για τον αρχιτέκτονα και εικαστικό Ανδρέα Αγγελιδάκη, ο οποίος, διαβάζω, θα παρουσιάσει στο ελληνικό περίπτερο ένα πρότζεκτ (έτσι τα λένε αυτά τα πράγματα) στο οποίο «η εμβληματική πλατωνική αλληγορία επανενεργοποιείται ως ένα εμβυθιστικό, κατοικήσιμο περιβάλλον που τοποθετείται στην εποχή της μετα-αλήθειας και της ανόδου του εθνικιστικού λαϊκισμού».

Για να γίνει περισσότερο κατανοητό το πρότζεκτ, αναζήτησα τις δηλώσεις του καλλιτέχνη. Εκκινεί από τα εθνικά περίπτερα. Χτισμένα στο παρελθόν, λέει, σήμερα «στέκουν ως Παγωμένα Φασιστικά και/ή Αποικιοκρατικά Σπήλαια […]. Κάθε περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας […] ο οποίος σήμερα θυμίζει μια Φαντασμαγορία του Παγκόσμιου Τραμπισμού: εάν αντικαταστήσουμε το Σπήλαιο [του Πλάτωνα] με την Οθόνη, αυτό που απομένει είναι η κάθε έκφανση του MAGA (Make America Great Again) ως μια σκηνοθεσία του φασισμού εν έτει 2025».

Λέει κι άλλα ο καλλιτέχνης, και μαζί ο επιμελητής του κι οι χορηγοί του. Ολα, συνθήματα δηλωτικά μιας μονοδιάστατης πολιτικοποίησης που χωρίζει τον κόσμο σε καλούς, δηλαδή σε ριζοσπάστες της ανατροπής (ει δυνατόν, με πλούσιους χορηγούς και την αιγίδα του κράτους), και σε κακούς, δηλαδή στους υπόλοιπους, που είναι εθνικιστές, αποικιοκράτες και φασίστες. Α, και εθνολαϊκιστές. Στην Ελλάδα που έζησε τον αριστερό λαϊκισμό του ΣΥΡΙΖΑ, αυτό είναι ένεση αμνησίας.

Το εννοιολογικό πλαίσιο της έκθεσης, με άλλα λόγια, είναι μνημείο ασυναρτησίας. Συνθηματολογεί όμως, και τα συνθήματα είναι «καλά»· είναι συνθήματα του «προοδευτισμού». Αυτό έχει σημασία· το πλαίσιο της τέχνης να είναι προοδευτικό – άλλωστε η ασυναρτησία είναι συχνά ίδιον του μεταμοντερνισμού, που είναι μια εκδοχή προοδευτισμού. Στο κάτω κάτω, ποιος προσέχει τις λέξεις; Σημασία δεν έχουν οι λέξεις, σημασία έχουν οι καριέρες.

Το πιο ωραίο σε αυτή την κωμωδία, ωστόσο, είναι ο υφυπουργός Πολιτισμού Ιάσων Φωτήλας. Κάτι έχει καταλάβει, ότι αυτό που το κράτος υποστηρίζει είναι ανοίκειο με τις αξίες του χώρου που τον ψηφίζει. Γι’ αυτό αναφέρει ότι πιστεύει βαθύτατα «στο δικαίωμα της τέχνης να συγκρούεται. Να αμφισβητεί. Να ενοχλεί. Ως πράξη ουσιαστική, η μόνη που μπορεί ακόμα να ανοίξει ρωγμές εκεί που όλα φαίνονται λεία και ρυθμισμένα. Η σύγκρουση που αξίζει δεν είναι αυτοαναφορική, δεν είναι εκπλήρωση μιας υποχρέωσης στο πλαίσιο ενός αναμενόμενου ρεπερτορίου διαμαρτυρίας. Είναι η σύγκρουση που βλέπει κάτι συγκεκριμένο, αληθινό, επείγον και αρνείται να συμφιλιωθεί μαζί του αβασάνιστα».

Μπράβο στον Ιάσονα Φωτήλα. Λέει με θάρρος, και το λέει δυνατά, ότι το κράτος των αποικιοκρατών, των λαϊκιστών, των εθνικιστών, των αυταρχικών και των φασιστών πληρώνει ως επίσημη κρατική τέχνη κάτι ασυνάρτητους για να βρίζουν ό,τι εκείνος εκπροσωπεί – και μαζί τούς ψηφοφόρους του.

Κι εμείς πρέπει να ανεχόμαστε αυτή την ασυναρτησία, που έχει κυριαρχήσει παντού, ως κανονικότητα.

Η δημοκρατία των ταξιτζήδων

Από τον τσαντίρ μαχαλά του Συντάγματος είχα να δω τον Θύμιο Λυμπερόπουλο των ταξιτζήδων σε τέτοια επαναστατική έξαρση. Τότε ήταν έξω από τη Βουλή, χθες μπήκε και στο Κοινοβούλιο, στη συνεδρίαση της επιτροπής Παραγωγής και Εμπορίου, όπου όταν κατάλαβε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να υποχωρήσει η κυβέρνηση σε θέματα όπως η απαγόρευση της χρήσης λεωφορειόδρομων και η ρύθμιση για το ποινικό μητρώο των επαγγελματιών επιτέθηκε στους βουλευτές της πλειοψηφίας και στον αναπληρωτή υπουργό Μεταφορών Κώστα Κυρανάκη. Τους απείλησε με την ψήφο των ταξιτζήδων, αποκάλεσε το νομοσχέδιο χουντικό και κατήγγειλε ότι η κυβέρνηση ωφελεί ιδιώτες και πολυεθνικές. Στο τέλος είπε στον υπουργό: «Εκανες ατόπημα, Κυρανάκη. Δολοφόνησες τη δημοκρατία των ταξιτζήδων. Χαμογέλα σαν τον Νέρωνα».

Το θέμα είναι ότι η δημοκρατία των ταξιτζήδων (ή μάλλον των επαγγελματιών που ακόμα ακολουθούν τον Λυμπερόπουλο) δεν ταυτίζεται ακριβώς με την κανονική δημοκρατία. Μπορεί ο Λυμπερόπουλος να ωρύεται και να μην υπολογίζει θεσμούς και πρόσωπα, αλλά όλοι ξέρουν ότι στην ουσία υποστηρίζει τους κανόνες ενός επαγγέλματος μιας άλλης εποχής. Επικαλείται ό,τι συμβαίνει στην Ευρώπη. Ας επιδοτήσει ο ΣΑΤΑ τους ταξιτζήδες που ελέγχει να πάνε στην Ευρώπη να δουν με τα μάτια τους τι συμβαίνει.

Ο κόσμος του Λυμπερόπουλου δεν υπάρχει πια. Επρεπε να το έχει καταλάβει.