«Και οι κρίνοντες κρίνονται»

Με μια λιτή αλλά και αβίαστα περιεκτική φράση ο Γεώργιος Παπανδρέου, το – ίσως όχι και τόσο – μακρινό 1963, προσέγγισε αυθεντικά το ζήτημα της άσκησης κριτικής στις δικαστικές αποφάσεις. Οι κρίνοντες κρίνονται για τις κρίσεις τους, που αποτελούν έργα ανθρώπων, με αυξημένη βεβαίως πολιτειακή αξία και νομική δεσμευτικότητα. Η κριτική στις δικαστικές αποφάσεις δεν ασκείται μόνο ενδοδικαστικά – με την άσκηση ενδίκων μέσων, στα εθνικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια – αλλά και με τη δημόσια διατύπωση γνώμης, άποψης, αρκεί αυτή να είναι τεκμηριωμένη.

Η πρόσφατη περίπτωση της «ανακοίνωσης» του πορίσματος της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου για τις υποκλοπές έχει ιδιαίτερη αξία, λόγω όχι μόνο του αντικειμένου, αλλά και της ίδιας της διαδικασίας: μια ανακοίνωση ερμήνευσε το πόρισμα πριν αυτό γίνει γνωστό, ακόμα και με διατυπώσεις που δεν εμφανίζονταν συμβατές με την ουδετερότητα που πρέπει να χαρακτηρίζει τα δικαστικά όργανα. Το αίτημα της αντιπολίτευσης για αποστολή του πορίσματος στη Βουλή θα ικανοποιούσε ακριβώς την ανάγκη για στοιχειοθετημένη κριτική.

Και εδώ εντοπίζεται η βασική που καλλιεργείται συστηματικά ως «κυρίαρχη άποψη» στη δημόσια συζήτηση: όποιος κρίνει δικαστικές αποφάσεις δεν σέβεται τη Δικαιοσύνη. Στην πραγματικότητα ισχύει το ακριβώς αντίθετο. Επειδή ακριβώς κανείς σέβεται τη Δικαιοσύνη, δικαιούται, έως και υποχρεούται, να την κρίνει, μέσα από το πρίσμα όχι της δικής του κοντόφθαλμης οπτικής ή προσδοκίας ούτε φυσικά ενός αόριστου και επικίνδυνου «κοινού περί δικαίου αισθήματος», αλλά τελικά της ίδιας της ανάγκης να απονεμηθεί δίκαιο. Κι αυτό όχι μόνο δεν παραβιάζει τη διάκριση των εξουσιών, αλλά τελικά την εγγυάται, αξιώνοντας τον σεβασμό της από όλους. Στο ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής δεν διστάσαμε ποτέ να προστατεύσουμε την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης από κάθε απόπειρα χειραγώγησης, ακόμα κι αν αυτό σήμαινε τη διατύπωση κριτικής σε κρίσεις της. Αυτό άλλωστε δεν έκαναν και προβεβλημένα στελέχη της ΝΔ – υπουργοί σήμερα – με αφορμή παλαιότερες δικαστικές υποθέσεις, στις οποίες δικαστικοί παράγοντες εμφανίστηκαν να συμπλέουν με κυβερνητικές μεθοδεύσεις; Η κριτική τους όχι μόνο ασκήθηκε αλλά και ενίοτε υπερέβη κάθε έννοια μέτρου. Πότε είχαν δίκιο; Πόσα μπορεί να συνέβησαν τα τελευταία πέντε χρόνια ώστε να άλλαξαν γνώμη – παρ’ εκτός ενός: ότι έγιναν οι ίδιοι κυβέρνηση και απέκτησαν πρόσβαση στους «αρμούς της εξουσίας»;

Σε κάθε περίπτωση, η υπεράσπιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης είναι και εσωτερική υπόθεση. Εναπόκειται κυρίως στους ίδιους τους ευσυνείδητους και έντιμους δικαστικούς και εισαγγελικούς λειτουργούς να εγγυηθούν το κύρος του λειτουργήματός τους, ορθώνοντας καθημερινά ανάστημα απέναντι σε κάθε είδους πίεση και απόπειρα παρέμβασης, από οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα και κέντρα εξουσίας. Ειδικά σε υποθέσεις σοβαρές και σκοτεινές, όπως οι υποκλοπές από την ΕΥΠ και το Predator, που πλήττουν το κράτος δικαίου στον πυρήνα του, στις θεμελιώδεις ελευθερίες του ατόμου, η ανάγκη για «φως παντού», για αμερόληπτες, τεκμηριωμένες και πειστικές απαντήσεις στα εκκρεμή ερωτήματα, είναι τελικά συνθήκη δημοκρατίας. Η αυθεντική ταυτοποίηση ποιος και γιατί χαρακτήρισε «ύποπτους για την εθνική ασφάλεια» μια εκτεταμένη σειρά προσώπων, που περιλάμβαναν από ευρωβουλευτή και υπουργούς έως δημοσιογράφους, αρχηγούς ενόπλων δυνάμεων και στελέχη της αστυνομίας, είναι η μόνη αναγκαία θεραπεία της πληγωμένης εμπιστοσύνης των πολιτών στην Πολιτεία, η κάθαρση που απομένει για τη λύση του δράματος.

Οσο η εκτελεστική εξουσία παραμένει τόσο εκτεθειμένη στις ολέθριες επιλογές της, εκθέτοντας τη χώρα μας διεθνώς, τόσο περισσότερο υποχρεωμένες είναι οι άλλες δύο εξουσίες να αναλάβουν την ευθύνη που τους αναλογεί για την επούλωση της βαθιάς πληγής. Και η Βουλή, αλλά και η ανεξάρτητη και αμερόληπτη Δικαιοσύνη.

Ο Δημήτρης Μάντζος είναι βουλευτής Επικρατείας και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής