Λεόνσκαγια και Κάουφμαν, αφιέρωμα στον Σοστακόβιτς

Με επετειακά αφιερώματα, σπανίως ερμηνευόμενες αλλά και νέες συνθέσεις, συμπράξεις με σημαντικά ονόματα από τη διεθνή μουσική σκηνή, χώρο στην ελληνική δημιουργία και άνοιγμα στην κοινωνία ετοιμάζεται η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών για την επόμενη καλλιτεχνική σεζόν. Και εν μέσω θέρους ανακοινώνει το πρόγραμμά της με την υπόσχεση να δώσει εκείνες τις μικρές «ανάσες» που έχουν ανάγκη οι φιλότεχνοι (υπό τον γενικό τίτλο «Ανοιξη όλο τον χρόνο», εμπνευσμένο από την παρουσίαση τριών έργων: τη «Συμφωνία της Ανοιξης» του Σούμαν, το «Ενα Ανοιξιάτικο Πρωινό» της Λ. Μπουλανζέ και «Η Ιεροτελεστία της Ανοιξης» του Στραβίνσκι).

Η ανανέωση και η διεύρυνση ανήκουν επίσης ως άξονες στη νέα καλλιτεχνική διαδρομή της ΚΟΑ για τη σεζόν 2024-2025. Οπως επισημαίνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Λουκάς Καρυτινός: «Το καλλιτεχνικό δυναμικό της ΚΟΑ είναι πιο πλήρες από ποτέ, μετρώντας 122 μουσικούς. Ο αέρας ανανέωσης που πνέει στην Ορχήστρα φαίνεται κι από το ότι η νέα καλλιτεχνική περίοδος βρίσκει στις θέσεις τους τούς δύο νέους εξάρχοντες που θα ηγούνται της ΚΟΑ για τα επόμενα χρόνια. Πρόκειται για τον βιολονίστα Απόλλωνα Γραμματικόπουλο, Κορυφαίο Α’ στα Β’ Βιολιά της Ορχήστρας μας από το 2003, και την Κατερίνα Χατζηνικολάου, διακεκριμένη βιολονίστα και πρώτη εξάρχουσα, όχι μόνο στη μακρά πορεία μας, αλλά γενικότερα στην ελληνική συμφωνική ιστορία».

Οι κορυφές της έμπνευσης

Οι ακρογωνιαίοι λίθοι του καλλιτεχνικού προγράμματος της ΚΟΑ ήταν πάντα οι σπουδαίες δημιουργίες του συμφωνικού ρεπερτορίου. Ετσι η αυλαία του προγράμματος ανοίγει με το εντυπωσιακό «Τρίτο Κοντσέρτο για πιάνο» του Μπετόβεν τον Οκτώβριο. Το άνοιγμα της περιόδου ανήκει στη γεωργιανή βιρτουόζο του πιάνου Ελίζαμπετ Λεόνσκαγια και τον Λ. Καρυτινό. Στον πυρήνα της συναυλίας βρίσκονται επίσης τα έργα – σταθμοί στο παγκόσμιο ρεπερτόριο όπως η «Συμφωνία της Ανοιξης» του Σούμαν, μαζί με την εισαγωγή από την όπερα «Ομπερον» του Βέμπερ.

Στις 8 Νοεμβρίου, η Ορχήστρα ερμηνεύει τη χαρμόσυνη και βαθιά αισθαντική «Δεύτερη Συμφωνία» του Γιοχάνες Μπραμς υπό τον Λιονέλ Μπρενγκιέ, στην πολυαναμενόμενη, δεύτερη σύμπραξή του με την ΚΟΑ. Στις 22 Νοεμβρίου, ο Γκιλ Σάχαμ, ένας από τους μεγαλύτερους βιολιστές της εποχής μας, είναι βέβαιο ότι θα παραδώσει μία ακόμα ερμηνεία – ορόσημο στο μεγαλειώδες «Κοντσέρτο» του Μπραμς.

Σε ένα ιδιαίτερο γκαλά όπερας, από την άλλη, συμπράττουν δύο κορυφαίοι έλληνες σολίστ: η υψίφωνος Αλεξία Βουλγαρίδου και ο βαρύτονος Αρης Αργύρης. Υπό την μπαγκέτα του αρχιμουσικού Μίλτου Λογιάδη ερμηνεύουν δημοφιλείς σκηνές και άριες από όπερες των Βέρντι και Πουτσίνι, όπως η εμβληματική δεύτερη πράξη της «Τόσκα». Πρόκειται για μια προσφορά των καλλιτεχνών, του μαέστρου και της ΚΟΑ στις «Υποτροφίες Μαρία Κάλλας», που ίδρυσε πριν από 60 χρόνια η ίδια η κορυφαία καλλιτέχνις με σκοπό την ενίσχυση νέων ταλαντούχων ελλήνων τραγουδιστών. Μεταξύ των μεγάλων έργων ξεχωρίζει «Το Πουλί της Φωτιάς» του Ιγκόρ Στραβίνσκι (15 Νοεμβρίου – συμμετοχή σε συναυλία παραγωγής του ΟΜΜΑ).

Η σουίτα από την όπερα «Ο Ιππότης με το Ρόδο» του Ρίχαρντ Στράους, στις 22 Νοεμβρίου, ανοίγει τη συναυλία υπό τον Φίνεγκαν Ντάουνι Ντίαρ, ενώ το συμφωνικό αριστούργημα του γαλλικού ιμπρεσιονισμού «Η Θάλασσα» του Κλοντ Ντεμπισί παρουσιάζεται στις 17 Ιανουαρίου 2025. Σημαντικός, εξίσου, ο συναυλιακός επίλογος (7 Φεβρουαρίου) με το δημοφιλές «Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα» του Εντβαρ Γκριγκ – διά χειρός Αλεξάντερ Γκαβρίλιουκ.

Στις 9 Φεβρουαρίου, σε συμπαραγωγή με τον ΟΜΜΑ, η ΚΟΑ συναντά ξανά τον τενόρο Γιόνας Κάουφμαν.

Μεταξύ των κορυφαίων στο ρεπερτόριο του οργάνου που θα ερμηνεύσει η ΚΟΑ είναι το «Κοντσέρτο για βιολοντσέλο και ορχήστρα» του Ντβόρζακ (28 Φεβρουαρίου 2025). Στις 11 Απριλίου της επόμενης χρονιάς, εξάλλου, παρουσιάζεται το «Τέταρτο Κοντσέρτο για πιάνο» του Μπετόβεν με τον Νικολάι Λουγκάνσκι. Στο πρόγραμμα της ίδιας συναυλίας εντάσσεται και «Η Ιεροτελεστία της Ανοιξης» του Ιγκόρ Στραβίνσκι λειτουργώντας «ως σημείο αναφοράς για όλους όσοι αναζητούν την ημερομηνία γέννησης της λεγόμενης σύγχρονης μουσικής. Ενα έργο – μανιφέστο που δεν έχει πάψει να προξενεί αρχικά πολεμική, κατόπιν εγκώμια και τέλος την απαραίτητη διαφώτιση», όπως έγραφε ο Πιερ Μπουλέζ.

Οι «Εικόνες από μία έκθεση» του Μοντέστ Μουσόργκσκι στην καθιερωμένη συναυλιακή ενορχήστρωση του πιανιστικού πρωτοτύπου από τον Ραβέλ (1922) παρουσιάζονται στις 16 Μαΐου. Η καλλιτεχνική περίοδος στο Μέγαρο Μουσικής ολοκληρώνεται στις 30 Μαΐου με τη γεμάτη συναισθηματικές εναλλαγές και συγκρούσεις «Πέμπτη Συμφωνία» του Πιοτρ Ιλιτς Τσαϊκόφσκι.

Αφιερώματα

Το 2024 συμπληρώνονται 90 χρόνια από τον θάνατο του Εντουαρντ Ελγκαρ, του συνθέτη που, μετά τον Χένρι Πέρσελ, έγινε ο πρεσβευτής της αναβίωσης του μεγαλείου της βρετανικής μουσικής. Στις 6 Δεκεμβρίου, η Ορχήστρα, σε διεύθυνση του Μιχάλη Οικονόμου, παρουσιάζει το ρομαντικό του αριστούργημα «Παραλλαγές Αίνιγμα» που κατέκτησε την υφήλιο. Στις 10 Ιανουαρίου, με αφορμή τα 90 χρόνια από τη γέννηση του Αλφρεντ Σνίτκε, θα παρουσιαστεί το Κοντσέρτο του για βιόλα και ορχήστρα. Σολίστ, ο Α’ Κορυφαίος στις βιόλες της Ορχήστρας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Ηλίας Σδούκος. Η ίδια βραδιά σηματοδοτεί την έναρξη του Ετους Σοστακόβιτς, της μεγάλης επετείου για τα 50 χρόνια από τον θάνατο του ρώσου συνθέτη που μπόλιασε τον μοντερνισμό της εποχής του με ατόφιο συναίσθημα αλλά και κλασική καθαρότητα. Η σοπράνο Μαρία Κατσούρα ερμηνεύει τα «Εξι ποιήματα της Μαρίνα Τσβετάγεβα» (να ένα σπανίως ερμηνευόμενο, αλλά τόσο σημαντικό έργο), για κοντράλτο και ορχήστρα δωματίου. Το αφιέρωμα συνεχίζεται στις 28 Φεβρουαρίου, με τον διάσημο Βαντίμ Ρέπιν να επιστρέφει στην Ορχήστρα αποδίδοντας το Πρώτο Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα του Σοστακόβιτς. Στις 25 Απριλίου, ο βραβευμένος γάλλος σολίστ Εντγκάρ Μορό αναμετριέται με το Πρώτο Κοντσέρτο για βιολοντσέλο του ρώσου συνθέτη. Ακόμη, στις 16 Μαΐου, ο Βασίλης Χριστόπουλος ηγείται του Πρώτου Κοντσέρτου για πιάνο, τρομπέτα και ορχήστρα εγχόρδων, καθώς και του Δεύτερου Κοντσέρτου για πιάνο και ορχήστρα του Σοστακόβιτς. Σολίστ, ο ακμαίος πιανίστας Πάβελ Κολέσνικοφ και ο Κορυφαίος Α΄ στις τρομπέτες της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών Γιάννης Καραμπέτσος.

Ενας αιώνας, εξάλλου, συμπληρώνεται το 2025 από τη γέννηση του κορυφαίου Μίκη Θεοδωράκη. Στις 17 Ιανουαρίου ο σπουδαίος βιρτουόζος, στενός συνεργάτης και ιδανικός ερμηνευτής του έργου τού συνθέτη Συπριέν Κατσαρής ερμηνεύει την εκρηκτική Πρώτη Σουίτα για πιάνο και ορχήστρα. Διευθύνει η Ζωή Τσόκανου.

Ελληνική δημιουργία

Την ελληνική δημιουργία τιμά ο ζωντανός θρύλος Κρίστοφ Εσενμπαχ, σταθερός συνοδοιπόρος της Ορχήστρας εδώ και χρόνια, ο οποίος επιστρέφει στο πόντιουμ για να διευθύνει ένα νέο συμφωνικό έργο του εξαίρετου συνθέτη και πιανίστα Αχιλλέα Γουάστωρ, αφιερωμένο στον ίδιο (29 Νοεμβρίου). Ο σπουδαίος μαέστρος το ίδιο βράδυ θα διευθύνει την ΚΟΑ σε μία δημιουργία που σφράγισε τον 19ο αιώνα: τη «Φανταστική Συμφωνία» του Εκτόρ Μπερλιόζ.

Οι «Πέντε Χορευτικές Κινήσεις» του Ιάκωβου Χαλιάσα ερμηνεύονται σε μια συναυλία με χριστουγεννιάτικο πνεύμα στις 13 και 14 Δεκεμβρίου – διευθύνει η γερμανίδα αρχιμουσικός Κορνέλια φον Κέρσενμπροκ. Στις 7 Φεβρουαρίου του 2025, ο μαέστρος και συνθέτης Εκτορας Ταρτανής ερμηνεύει το Κοντσέρτο του για άρπα, βαρύτονο και ορχήστρα «Ερατώ Ψάλτριαν». Σολίστ η Κορυφαία Α’ στις άρπες της ΚΟΑ Γωγώ Ξαγαρά και ο διεθνής έλληνας βαρύτονος Δημήτρης Τηλιακός. Η ΚΟΑ συμμετέχει, στις 22 Φεβρουαρίου, στη συναυλία – αφιέρωμα του ΟΜΜΑ στον Δημήτρη Παπαδημητρίου ερμηνεύοντας το Κοντσέρτο του για βιολί και ορχήστρα, αλλά και ένα νέο συμφωνικό του έργο σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση. Σολίστ ο διάσημος βιρτουόζος Τζούλιαν Ράχλιν υπό την μπαγκέτα του Γεώργιου Μπαλατσινού.

Ταυτόχρονα, η ΚΟΑ πραγματοποιεί δύο αναθέσεις: τη Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου κάνει παγκόσμια πρεμιέρα το «Judgment Day» για κλαρινέτο και ορχήστρα του διεθνούς ακτινοβολίας Δημήτρη Σκύλλα. Σολίστ, ο Κορυφαίος Α’ της Ορχήστρας Παναγιώτης Γιαννάκας. Ακόμη, στις 30 Μαΐου ο Διονύσης Γραμμένος διευθύνει τους «Τρεις ελληνικούς χορούς για ορχήστρα» του Γιάννη Κωνσταντινίδη και το Κοντσέρτο για τρομπόνι και ορχήστρα του συνθέτη και ενορχηστρωτή Αλέξανδρου Λιβιτσάνου.

Σε άλλες πόλεις

Αυτό το καλοκαίρι, η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών εγκαινιάζει το Πιλοτικό Εργαστήριο Σύγχρονης Μουσικής στις Σπέτσες, μια δράση που απευθύνεται σε νέους μαέστρους και συνθέτες, στους οποίους προσφέρεται μια ολοκληρωμένη εκπαιδευτική εμπειρία και η ευκαιρία να εργαστούν σε ένα υψηλού επιπέδου δημιουργικό περιβάλλον. Πρόκειται για ένα Masterclass Διεύθυνσης Ορχήστρας υπό την ευθύνη του καλλιτεχνικού διευθυντή της ΚΟΑ Λουκά Καρυτινού και ένα Masterclass Σύνθεσης με διδάσκοντα τον διεθνώς αναγνωρισμένο συνθέτη Γιάννη Κυριακίδη. Το Πιλοτικό Εργαστήριο Σύγχρονης Μουσικής στις Σπέτσες ολοκληρώνεται με δύο συναυλίες της ΚΟΑ στις 2 και 4 Σεπτεμβρίου.

Στις 14 Δεκεμβρίου, η Ορχήστρα ταξιδεύει τον «Καρυοθραύστη των Χριστουγέννων» στην Καλαμάτα, σε μουσική διεύθυνση της αρχιμουσικού Κορνέλια φον Κέρσενμπροκ. Η Ορχήστρα πραγματοποιεί περιοδεία σε πόλεις της Βόρειας Ελλάδας, παρουσιάζοντας έργα των τριών μέγιστων συνθετών του κλασικισμού, Χάιντν, Μότσαρτ και Μπετόβεν. Σολίστ, τέσσερις εκλεκτοί μουσικοί – μέλη της (Κατερίνα Χατζηνικολάου, βιολί, Τιμόθεος Γαβριηλίδης – Πέτριν, βιολοντσέλο, Γιάννης Οικονόμου, όμποε, Αλέξανδρος Οικονόμου, φαγκότο). Διευθύνει ο Βλαδίμηρος Συμεωνίδης.  Η Ορχήστρα επιστρέφει στην πόλη του Πειραιά και το Δημοτικό της Θέατρο, όπου το δημοφιλές σύνολο χάλκινων πνευστών και κρουστών METALLON (23 Δεκεμβρίου) μας προσκαλεί σε μια «Moonlight Serenade» ερμηνεύοντας έργα – σταθμούς στην ιστορία του Dixieland και της αμερικανικής big band, έργα που καθόρισαν την πορεία του μοναδικού αυτού, λαμπερού ήχου.

Τέχνη και κοινωνία

Για 11η χρονιά η ΚΟΑ συνεχίζει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Δικαίωμα στη Μουσική» με δράσεις εντός και εκτός Αθηνών και συμμετέχει για ακόμη μία χρονιά στη διοργάνωση του Φεστιβάλ Νότιου Αιγαίου «ΜουσιΚώς» προάγοντας ένα συνεργατικό σχήμα μεταξύ τοπικών Αρχών, μουσικών και εκπαιδευτικών φορέων. Επίσης, λαμβάνει μέρος στο Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης – Δημήτρης Κρεμαστινός, μια διοργάνωση με διεθνείς μετακλήσεις και πλούσιο ρεπερτόριο. Ακόμα, συνεχίζονται οι Ανοιχτές Δοκιμές προσφέροντας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και μαθητές Δημοτικού τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν δωρεάν γενικές δοκιμές με το σχολείο τους.