Εύθραυστες ισορροπίες

Η ένοπλη ανταπάντηση των Φρουρών της Επανάστασης σε «στρατιωτικά περιουσιακά στοιχεία του Ισραήλ», συνοδευόμενη από την αποτρεπτική απειλή μέσω τιμωρίας του ιρανού προέδρου, Εμπραχίμ Ραϊσί, «εάν το σιωνιστικό καθεστώς ή οι υποστηρικτές του επιδείξουν απρόσεκτη συμπεριφορά, θα λάβουν αποφασιστική και πολύ πιο ισχυρή απάντηση», δημιουργεί ερωτηματικά για το τι μέλλει γενέσθαι στην πυριτιδαποθήκη της Μέσης Ανατολής.

Χωρίς να δύναται να προδικάσουμε τη μελλοντική έκβαση της διεθνούς κρίσης, απόρροια της ισραηλινής εισβολής στη Λωρίδα της Γάζας και του θερμού στρατιωτικού επεισοδίου μεταξύ Ισραήλ – Ιράν, θα περιοριστούμε σε μια πρώτη αποκωδικοποίηση των πολιτικοστρατηγικών συμπεριφορών των εμπλεκόμενων μερών.

Περιγράφοντας την έννοια της διεθνούς κρίσης ως μιας κατάστασης που χαρακτηρίζεται από την άμεση υπαρξιακή απειλή για τα εθνικά συμφέροντα-αξίες, σε συνδυασμό με την αυξημένη ανησυχία των ληπτών αποφάσεων για τη χρήση ένοπλης  βίας, την πεποίθησή τους ως προς την αναγκαιότητα λήψης σημαίνουσων αποφάσεων υπό το πλαίσιο ανεπαρκούς πληροφόρησης και στρεσογόνων καταστάσεων, το ισοδύναμο αντίποινο από το Ιράν αποσκοπεί στην αποκλιμάκωση της έντασης μεταξύ των δύο μερών και στην αποκατάσταση του κύρους-γοήτρου της Τεχεράνης.

Αφενός γιατί το Ιράν καθίσταται ένας υπολογίσιμος περιφερειακός δρώντας και αφετέρου γιατί το Ισραήλ, έχοντας ήδη απονομιμοποιήσει την εικόνα του διεθνώς, δημιουργώντας διλήμματα ασφαλείας στον αραβικό κόσμο και συσπειρώνοντάς τον εναντίον του, δεν δύναται στο πλαίσιο ορθολογικών υπολογισμών κόστους – οφέλους να υπεισέλθει σε μια γενικευμένη ένοπλη σύρραξη με την Τεχεράνη.

Τοιουτοτρόπως Ιράν και Ισραήλ παρουσιάζονται ικανοποιημένα από το τελικό αποτέλεσμα του θερμού επεισοδίου, με το πρώτο να διαμηνύει μέσω του στρατιωτικού διοικητή του Σώματος των Φρουρώντης Ισλαμικής Επανάστασης,Μοχάμαντ Μπαγκερί, ότι η επίθεση «πέτυχε όλους τους στόχους της» και το δεύτερο να εμφανίζεται άτρωτο με την αναχαίτιση «του 99% των 330 drones και πυραύλων» που δέχθηκε.

Παρά ταύτα ακόμη και εάν αποδεχθούμε ότι οι κρατικοί δρώντες λειτουργούν υπό το πρίσμα της διαδικαστικής ή της εργαλειακής ορθολογικότητας, αναμένοντας να λειτουργήσουν είτε στη βάση κάποιου είδους παντογνωσίας, είτε με στόχο την προσδοκώμενη χρησιμότητα, δεν δύναται να εκφύγουν του στοιχείου της τριβής. Πράγμα που σημαίνει ότι η διαμόρφωση των εθνικών προτιμήσεων μπορεί να εδράζεται σε ελλιπείς, ατελείς ή ακόμη και λανθασμένες πληροφορίες.  Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τα στοιχεία της ρευστότητας, αβεβαιότητας, του τρόμου και της απληστίας που λειτουργούν διαμορφωτικά στις διακρατικές σχέσεις, καθιστά εναργή την αδυναμία προβλεπτικής ικανότητας ως προς την επόμενη ημέρα.

Στο περιβάλλον αυτό μια ενδεχόμενη ανακατανομή ισχύος στη Μέση Ανατολή θα δημιουργούσε παράθυρα ευκαιρίας για την Τουρκία, αναβιβάζοντας τη θέση-ρόλο της στις ευρύτερες περιφέρειες καθότι οι άμεσοι γεωστρατηγικοί και γεωπολιτικοί της ανταγωνιστές (Ισραήλ – Συρία) θα εισέρχονταν σε μια στρατηγική κατατριβής αλλήλων. Η εξέλιξη αυτή θα δύνατο να απολήξει σε αλλαγή της πολιτικοστρατηγικής συμπεριφοράς της Αγκυρας σε Αθήνα και Λευκωσία, στον βαθμό που η πίστη-νομιμοφροσύνη της Αθήνας στις επιταγές των ΗΠΑ – ΝΑΤΟ δεν εξαργυρώνεται με απτά πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά οφέλη.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς