Μεταρρύθμιση με αποχή

Ι. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, τα νομοσχέδια γίνονται δεκτά εφόσον ψηφιστούν από την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων, η οποία δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 75 βουλευτές. Απαιτείται δηλαδή (πλην εξαιρέσεων) τα ΝΑΙ να είναι περισσότερα από τα ΟΧΙ και τα ΠΑΡΩΝ, και επίσης να είναι τουλάχιστον 75. Με 75 θετικές ψήφους και 74 αρνητικές ή «παρών» το νομοσχέδιο γίνεται δεκτό. Με 75 θετικές και 75 αρνητικές ή «παρών» απορρίπτεται. Οι υπόλοιποι μπορούν να απέχουν, δηλαδή να είναι εκτός της αίθουσας ή να δηλώσουν ότι απέχουν από την ψηφοφορία. Πρόκειται για τη λεγόμενη ψήφο «ανοχής»: Ανέχομαι την μεταρρύθμιση, επιτρέπω να υπερψηφιστεί, αν και δεν την υποστηρίζω.

Η ψήφος ανοχής έχει νόημα κυρίως για κυβερνήσεις συνεργασίας ή κυβερνήσεις ανοχής. Είχε επίσης νόημα παλαιότερα, που δεν υπήρχαν ισχυρά πολιτικά κόμματα. Ωστόσο, πρέπει να είμαστε ρεαλιστές. Εχει νόημα και για περιπτώσεις όπως η παρούσα, διευκολύνοντας τη μεταρρύθμιση και παρέχοντας βαλβίδα πολιτικής εκτόνωσης. Ομως πρέπει να είμαστε σαφείς ότι αυτή η βαλβίδα δεν έχει νόημα για μέλη της κυβέρνησης. Τα οποία δεν νοείται να «ανέχονται» την κυβερνητική πολιτική. Διότι κατά το Σύνταγμα τα νομοσχέδια τα προτείνει «η κυβέρνηση» (άρθρο 73) και όχι ο εκάστοτε υπουργός, που απλώς την εκπροσωπεί.

Αυτά φυσικά δεν αφορούν την αντιπολίτευση. Ομως, η αντιπολίτευση πρέπει να τοποθετηθεί με βάση το περιεχόμενο του νομοσχεδίου. Με σαφήνεια και καθαρότητα. Υπό αυτό το πρίσμα, εφόσον το νομοσχέδιο είναι άρτιο, δίχως αστερίσκους, υποθέτουμε ότι η Βουλή δεν θα δώσει ανοχή, αλλά θετική ψήφο στον νέο θεσμό.

ΙΙ. Τα ζητήματα αυτά θα ήταν ορθό να είχαν ήδη λυθεί από τη Δικαιοσύνη. Οπως έγινε στις ΗΠΑ, όπου το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε το 2015 ότι από τις συνταγματικές αρχές της ισότητας και της ελευθερίας προκύπτει ότι τα ομόφυλα ζευγάρια δεν μπορούν να αποκλειστούν από την ίση πρόσβαση στον θεσμό του γάμου. Δυστυχώς, τα δικαστήριά μας (με αξιοσημείωτες εξαιρέσεις) υπήρξαν εδώ συντηρητικά. Ας μας επιτραπεί να επισημάνουμε μια παρανόηση. Το δίκαιο πρέπει να ερμηνεύεται με βάση τις αρχές της ίσης ελευθερίας. Αλλιώς οι προκαταλήψεις του μέσου ανθρώπου δίνουν άλλοθι στους θεσμούς για την αναπαραγωγή και τη διαιώνιση της δεισιδαιμονίας. Αποχή σε θέματα αρχής σημαίνει ανοχή στις διακρίσεις.

Η Δικαιοσύνη τέλος θα κληθεί να διαχειριστεί το ζήτημα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Σε πρώτη φάση, θα κληθεί να εφαρμόσει τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το οποίο έκρινε πρόσφατα ότι αν το πιστοποιητικό γέννησης ενός παιδιού αναφέρει δύο γονείς του ίδιου φύλου (με ένα εκ των δύο ευρωπαίο πολίτη), πρέπει «το σύνολο των κρατών-μελών» να αναγνωρίζει τη σχέση γονέα – παιδιού για την άσκηση των ελευθεριών του δικαίου της Ενωσης. Γενικότερα, η Δικαιοσύνη θα κληθεί να εγγυηθεί την ίση ελευθερία των ομόφυλων ζευγαριών εντός της επικράτειας. Εως τότε το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα καλείται να απαντήσει στο εξής ερώτημα: για να αποκτήσουν την ίδια πρόσβαση σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, τα ομόφυλα ζευγάρια πρέπει να ταξιδέψουν στην αλλοδαπή, με τεράστιο οικονομικό κόστος;

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ του Παν. Χάρβαρντ και αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)