Διανοούμενοι και πανδημία: Μια απουσία

Η, εν εξελίξει ακόμα, πανδημία, εκτός από τον τεράστιο αριθμό  θυμάτων, επέφερε μεγάλες και  πολλαπλές αλλαγές στη λειτουργία των κοινωνιών  και στον βίο των ανθρώπων. Η αντιμετώπιση δε της  πανδημίας και των τραγικών της συνεπειών  επέβαλε μια πρωτοφανή επιστημονική ιατρική κινητοποίηση, η οποία οδήγησε στην ανακάλυψη των σχετικών εμβολίων και στην επιβολή  διαφόρων περιοριστικών μέτρων στον πληθυσμό. Η πλειονότητα του πληθυσμού, εγχωρίως αλλά και στις άλλες δυτικές χώρες, επέλεξε την επιστημονική αντιμετώπιση της πανδημίας, με τον εμβολιασμό και την τήρηση των προστατευτικών/περιοριστικών μέτρων. Μια μειοψηφία, όμως, αρκετά θορυβώδης   μάλιστα, αρνήθηκε και εξακολουθεί να αρνείται τις μεθόδους αυτές, φθάνοντας  έως και στην άρνηση της ύπαρξης της πανδημίας. Συντελεί δε τα μέγιστα στα τραγικά, θανατηφόρα και μη, αποτελέσματα της πανδημίας. Οι  λεγόμενοι αντιεμβολιαστές και αρνητές της πανδημίας συμπεριφέρονται έτσι, είτε  λόγω φόβου για ενδεχόμενες επιπτώσεις  των εμβολίων είτε για κάποιους ακατανόητους θρησκευτικούς λόγους. Επιπλέον, άλλοι απ’ αυτούς θεωρούν την πανδημία ως μια συνωμοσία κάποιων απροσδιόριστων σκοτεινών δυνάμεων και  αρκετοί, κυρίως αναρχικοί και  αριστεριστές, ως μια κατασκευή της  εξουσίας για τη βιοπολιτική επιτήρηση του πληθυσμού. Με τις συμπεριφορές και τις  δοξασίες αυτές έγινε ορατό και μαζικό  φαινόμενο ένας έντονος και ακραίος  ανορθολογισμός, με μια ποικιλία  αντιεπιστημονικών θεωριών, παρανοϊκών ιδεοληψιών και θρησκόληπτων δοξασιών. Είναι από τις λίγες φορές δε, από τη μεταπολεμική εποχή του προηγούμενου αιώνα έως τώρα, που ο ανορθολογισμός  προσλαμβάνει τέτοιες διαστάσεις και γίνεται «υλική δύναμη».

Δυστυχώς απέναντι στο ανορθολογικό αυτό φαινόμενο δεν υπήρξε η μαχητική  αντίσταση που έπρεπε. Εμειναν μόνοι οι γιατροί να τονίζουν την αναγκαιότητα του εμβολιασμού και της τήρησης των μέτρων.

Τις παλαιότερες εποχές, όταν συνέβαιναν τέτοια καταλυτικά γεγονότα, με έντονο  αντίκτυπο στην κοινωνία και με κρίσιμα  διακυβεύματα, οι διανοούμενοι  διατύπωναν, συνήθως μεγαλόφωνα και με πάθος την άποψή τους επ’ αυτών, αναδεικνύοντας και επιβεβαιώνοντας έτσι  και τον δημόσιο χαρακτήρα της ιδιότητας     και του ρόλου τους. Οι διανοούμενοι   κινητοποιούνταν και κινητοποιούσαν τους πολίτες, κατήγγειλαν τις σκοταδιστικές αντιλήψεις και συμπεριφορές, ανέλυαν και αποδομούσαν τους μηχανισμούς της αντιεπιστημονικής εξαπάτησης και αγωνίζονταν να απεγκλωβίσουν την κοινωνία από τα δεσμά της θρησκοληψίας  και των κάθε είδους  προλήψεων. Ενιωθαν  ως καθήκον την «απομάγευση του κόσμου» και την αντιμετώπιση των ποικίλων προβλημάτων της πραγματικότητας με τον ορθό λόγο. Η παρέμβασή τους, αρκετές φορές, καθόριζε την έκβαση των πραγμάτων που διακυβεύονταν.

Δυστυχώς, παρόλο που το γεγονός της πανδημίας, πέρα από τον τεράστιο αριθμό των θυμάτων της, έχει ως παρενέργεια τη δυναμική εμφάνιση και συγκρότηση του  ανορθολογικού αυτού κοινωνικού ρεύματος, οι διανοούμενοι δεν έδειξαν  εκείνη την εγρήγορση και την παρεμβατικότητα που τους χαρακτήριζε  παλαιότερα. Παρόλο, μάλιστα, που το εν λόγω ανορθολογικό φαινόμενο θίγει τον πυρήνα της έννοιας και της συγκρότησης  του διανοουμένου, αφού αμφισβητεί τη  γνώση, την κριτική ερευνητική σκέψη, την επιστημονική αντίληψη του κόσμου και των φαινομένων του. Ετσι δεν δόθηκε  καμιά διανοητική μάχη, δεν έγινε καμιά μαζική και εκκωφαντική παρέμβαση υπέρ  του εμβολιασμού και αποδόμησης του ανορθολογικού ιδεολογικού νεφελώματος  των αντιεμβολιαστών και των αρνητών της  πανδημίας. Παραδόξως, οι μόνες παρεμβάσεις που έγιναν από κάποιους   διανοούμενους, αφορούσαν, κυρίως, τα δικαιώματα των αντιεμβολιαστών και όχι  την προσβολή, από τη συμπεριφορά τους,  των δικαιωμάτων της υγείας και της ζωής  της πλειονότητας των πολιτών.

Σημεία των καιρών μάλλον, των καιρών της απόσυρσης των διανοουμένων από τον δημόσιο χώρο.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός, κριτικός βιβλίου