Συνολική διαπραγμάτευση

Στη διήμερη επίσκεψή του στα Κατεχόμενα, ο Ερντογάν δεν επιβεβαίωσε τις προσδοκίες που ο ίδιος είχε καλλιεργήσει, καθώς δεν ανακοίνωσε τη δημιουργία ναυτικής βάσης ή/και drones ούτε κάτι σχετικό με την αξιοποίηση υδρογονανθράκων. Για το μεν πρώτο, εύλογα έχουν προκύψει αντιδράσεις και από άλλες περιφερειακές δυνάμεις, όπως το Ισραήλ, τις οποίες η Τουρκία φαίνεται ότι προσμέτρησε – δεδομένα δεν έχει ανάγκη ενίσχυσης της στρατιωτικής ή ναυτικής της παρουσίας στην Κύπρο. Ως προς την ενέργεια, οι μέχρι τώρα ερευνητικές γεωτρήσεις σε περιοχές της κυπριακής ΑΟΖ δεν έχουν αποδώσει καρπούς, αλλά η Αγκυρα θα επανέλθει έστω και για λόγους επίδειξης σημαίας αν επανεκκινήσουν οι αντίστοιχες από πλευράς Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ωστόσο, ο Ερντογάν και ο ηγέτης των Τουρκοκυπρίων Τατάρ ξεπέρασαν τα εσκαμμένα με τον αποχαρακτηρισμό του 3,5% των Βαρωσίων, επιχειρώντας να δημιουργήσουν τετελεσμένα. Σημειωτέον πως η κατάληψη της Αμμοχώστου δυσκολεύει αισθητά την επιστροφή της στους Ελληνοκυπρίους, όπως είχε συζητηθεί σχεδόν σε όλους τους γύρους από το 2004 και έπειτα. Η σημασία, συνεπώς, της Αμμοχώστου είναι υψηλή, ενώ θα φέρει και έσοδα, για αυτό η Αγκυρα θέλει σταδιακά να την αφομοιώσει ώστε στην επόμενη φάση να μην αποτελεί μέρος της εξίσωσης.

Ομως, υπήρξαν έντονες καταδίκες από σύσσωμο τον διεθνή παράγοντα, με καθοριστικότερη τη σφοδρή αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών. Για πρώτη φορά μετά το 1974, η Ουάσιγκτον σχεδόν προκάλεσε τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το Κυπριακό προκειμένου να καταδικαστούν οι ενέργειες της Αγκυρας. Αυτό εκπορεύεται από το Κογκρέσο και τον Λευκό Οίκο και έχει την εξήγησή του, μεταξύ άλλων, γιατί η αμερικανική διοίκηση δίνει από την αρχή της θητείας της έμφαση σε ζητήματα δημοκρατίας, εταιρικών διαβουλεύσεων και δικαίου. Στόχος της είναι να περιθωριοποιήσει τις Κίνα και Ρωσία. Οταν λοιπόν μια χώρα που είναι συνδεδεμένη μαζί της λόγω ΝΑΤΟ περιφρονεί επιδεικτικά τις διεθνείς νόρμες – και ενώ οι Αμερικανοί πασχίζουν να τις προστατεύσουν -, τότε ρισκάρει να υποστεί τις συνέπειες των παράνομων πράξεών της. Μην ξεχνάμε και την πρωτοβουλία γερουσιαστών υπό τον Μενέντεζ για τη λήψη μέτρων εναντίον της Τουρκίας, ακόμη και για τις ενέργειές της στην Κύπρο.

Αν, λοιπόν, οι ΗΠΑ επιμείνουν, ο Ερντογάν θα βρεθεί προ του διλήμματος να αναδιπλωθεί, κάτι που θα τον συντρίψει πολιτικά στο εσωτερικό – μη λησμονούμε την παρουσία Μπαχτσελί στα Κατεχόμενα -, ή να συνεχίσει, κινδυνεύοντας με την επιβολή κυρώσεων σε μια οικονομία που ήδη δοκιμάζεται. Πιθανόν να κρίνει ότι στην παρούσα φάση τον βολεύει εκ νέου η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και εν γένει τη Δύση, καθώς τον εμφανίζει άτεγκτο στις πιέσεις τους, κάτι που ενισχύει το επιχείρημα ότι η Τουρκία έχει «μεγαλώσει» διπλωματικά στα χρόνια του Ερντογάν και ενοχλούνται όσοι θέλουν να της επιβληθούν από την «ανεξάρτητη» πολιτική που ακολουθεί. Μάλιστα, αυτό το αφήγημα μπορεί να δικαιολογήσει μερικώς και την κακή κατάσταση της οικονομίας, η οποία χρεώνεται στις διεθνείς πιέσεις ώστε η Αγκυρα να συνομολογήσει σε πολιτικές που δεν της είναι αρεστές.

Πάντως, οι κινήσεις Ερντογάν δεν είναι αψυχολόγητες, όπως υποστηρίζουν κάποιοι. Πέραν της εσωτερικής διάστασης, η Κύπρος είναι για την Αγκυρα ο αδύναμος κρίκος όπου μπορεί να κάνει εύκολη προβολή ισχύος, αλλά συνάμα και ένας πολύ σημαντικός κρίκος στους περιφερειακούς της σχεδιασμούς. Και προς τούτο ο Ερντογάν θέλει να έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων, αξιοποιώντας και την κόπωση του διεθνούς παράγοντα. Είτε για να πετύχει την αλλαγή των όρων της λύσης προκειμένου να εξασφαλίσει τη μόνιμη παραμονή της στο νησί, ενώ προηγουμένως θα έχει αναβαθμιστεί το στάτους του ψευδοκράτους, εκβιάζοντας την αναγνώριση που δεν έχει πετύχει από το 1983, ή για να οδηγηθούμε σε οριστική διχοτόμηση και προσάρτηση των Κατεχομένων. Ολα αυτά παραπέμπουν, πάντως, στην εκκίνηση μιας συνολικής διαπραγμάτευσης της Τουρκίας με ΗΠΑ, ΕΕ, πιθανόν και την Ελλάδα.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής ΙΔΙΣ. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος το βιβλίο του «Διεκδικητικός Πατριωτισμός. Ανατομία μιας συζήτησης που δεν έγινε ποτέ»