«Ο αντισημιτισμός είναι σαν τον έρπητα»

Η Ντέμπορα Λίπσταντ είναι σήμερα ίσως η σπουδαιότερη εν ζωή προσωπικότητα στη μάχη ενάντια στον αντισημιτισμό και στην άρνηση του Ολοκαυτώματος. Η διάσημη 74χρονη ιστορικός και συγγραφέας ξεχώρισε για την ακαδημαϊκή και ερευνητική της πορεία, αλλά στο ευρύ κοινό έγινε γνωστή από τη δίκη που κέρδισε εναντίον του γνωστού ρατσιστή και αντισημίτη ιστορικού Ντέιβιντ Ιρβινγκ, ο οποίος την είχε μηνύσει για σχόλια τα οποία είχε κάνει σε βιβλίο της επί των θεωριών του, οι οποίες θεωρίες αρνούνταν πτυχές του Ολοκαυτώματος. Η μήνυση εξελίχθηκε σε μπούμερανγκ για τον Ιρβινγκ και σε σταθμό στη μάχη ενάντια σε όσους αρνούνται το Ολοκαύτωμα, με το βρετανικό δικαστήριο να καταγράφει σε 349 σελίδες όλες τις αποδείξεις ενάντια στα ψέματα και τις σκόπιμες διαστρεβλώσεις του ιστορικού, ο οποίος στη συνέχεια καταδικάστηκε και σε τρία χρόνια φυλάκιση στην Αυστρία, όπου η άρνηση του Ολοκαυτώματος είναι ποινικό αδίκημα, για ομιλία που έκανε εκεί. Η ζωή της Λίπσταντ, αφιερωμένη στη διάσωση της ιστορικής αλήθειας, ενέπνευσε άρθρα και βιβλία αλλά και την ταινία «Denial». Τη συνάντησα στο περιθώριο του 7ου Παγκόσμιου Φόρουμ Ενάντια στον Αντισημιτισμό στην Ιερουσαλήμ.

Μέχρι πρόσφατα ο αντισημιτισμός ήταν συνδεδεμένος με την Ακροδεξιά κυρίως, αυτό όμως ανατρέπεται το τελευταίο διάστημα, με την Αριστερά να είναι κάποτε κυρίαρχη, έστω και εάν δεν το αντιλαμβάνεται ή το παραδέχεται. Σε τι διαφέρει ο αντισημιτισμός των δύο άκρων και πού συναντιούνται, αλήθεια;

Κατ’ αρχάς, τόσο η δεξιά όσο και η αριστερή αντισημιτική οπτική βασίζονται στο ίδιο σύνολο προκαταλήψεων κατά των Εβραίων. Θα έλεγα ότι διαφέρουν βασικά ως προς το εξής: η αριστερή προκατάληψη του είδους βασίζεται στο στερεότυπο ότι οι Εβραίοι είναι λευκοί και πλούσιοι, ενώ η δεξιά προκατάληψη γενικότερα δεν αναγνωρίζει τον Εβραίο ως λευκό. Δεν αναγνωρίζει κανέναν άλλον ως λευκό. Με βάση αυτή τη θεώρηση δε, «ο άνθρωπος με χρώμα», ο ξένος, ο πρόσφυγας κ.λπ., δεν μπορεί να παραγάγει κάτι σημαντικό ως κατώτερος που θεωρούν ότι είναι. Συνεπώς, πώς τα καταφέρνει; Δεν πρέπει να υπάρχει κάποιος στο παρασκήνιο πάντοτε, ο οποίος κινεί τα νήματα ενάντια στους «ανώτερους» λευκούς; Ο Εβραίος. Γι’ αυτό και ο δολοφόνος έντεκα ανθρώπων στη συναγωγή στο Πίτσμπουργκ λ.χ. φώναζε «δεν θα καταστρέψετε τη λευκή φυλή» ή οι διαδηλωτές στο Σάρλοτσβιλ «δεν θα μας αντικαταστήσετε».

Και πώς θεωρούν ότι γίνεται αυτή η… αντικατάσταση;

Γίνεται από τον Εβραίο, ο οποίος στην αντίληψή τους βρίσκεται πίσω από την αντίδραση της αφροαμερικανικής κοινότητας, λόγου χάρη την έλευση προσφύγων και όλα τα άλλα.

Πού συναντιούνται οι δρόμοι των δύο άκρων;

Θα έλεγα πως ανεξάρτητα από το εάν μιλάμε για την Αριστερά και τη Δεξιά ή θέτουμε και άλλες υπαρκτές παραμέτρους, όπως η θρησκεία ή και ο αθεϊσμός ενίοτε, όλα αυτά συναντιούνται σε τέσσερις βασικές προκαταλήψεις: πρώτον ότι οι Εβραίοι είναι πλούσιοι, δεύτερον ότι ξέρουν να παίζουν πονηρά, τρίτον ότι είναι λίγοι σε αριθμό αλλά μεγάλοι σε δύναμη διότι ξέρουν να χειραγωγούν και τέταρτον ότι είναι δαιμόνιοι. Κάνουν τη ζημιά και εξαφανίζονται πριν το πάρεις είδηση. Γι’ αυτό άλλωστε και το πρόβλημα αυτό είναι τόσο μεγάλο.

Πώς μπορεί να επιλυθεί;

Δυστυχώς, δεν είμαι τόσο σίγουρη ότι μπορεί να επιλυθεί. Ξέρετε, ο αντισημιτισμός παρουσιάζεται συχνά ως κοινωνική ασθένεια και, αν και προσωπικά δεν νιώθω πολύ άνετα με αυτή την προσέγγιση, ομολογώ πως μία από τις καλύτερες συγκρίσεις από αυτή την άποψη είναι όταν βλέπουμε τον αντισημιτισμό όπως τον ιό του έρπητα. Υπάρχουν φάρμακα τώρα που τον διαχειρίζονται, αλλά όταν παρ’ ελπίδα κάποιος τον κολλήσει είναι στο σώμα του για πάντα. Κάτω από πίεση και συγκεκριμένες συνθήκες εμφανίζεται ξανά και ξανά.

Ποια μπορούν λοιπόν να είναι αυτά τα «φάρμακα» για τη διαχείριση του αντισημιτισμού;

Πρώτα και κύρια, η αναγνώριση ότι πρόκειται για προκατάληψη. Η οποία ως τέτοια είναι πάντα παράλογη. Δεύτερον, οφείλουμε να είμαστε και προσεκτικοί. Οπως είπε χθες και ο αρμόδιος για θέματα Διασποράς υπουργός του Ισραήλ Nachman Shai, δεν είναι απαραίτητα αντισημίτες όλοι όσοι επικρίνουν το Ισραήλ. Το ίδιο είπε και ο υπουργός Εξωτερικών Γιαΐρ Λαπίντ μερικά 24ωρα μετά που ανέλαβε. Τρίτον, οφείλουμε να προσέξουμε ότι όσοι υποστηρίζουν το Ισραήλ δεν είναι απαραίτητα μη αντισημίτες. Υπάρχουν ομάδες οι οποίες, αν και είναι ξεκάθαρα αντισημιτικές, υποστηρίζουν το Ισραήλ στη βάση δικών τους συμφερόντων και των προκαταλήψεων για το ότι είναι η χώρα έναντι των Αράβων. Και τέταρτον, δεν μπορούμε να συμπράττουμε με ομάδες ή έθνη αγνοώντας τον αντισημιτισμό τους. Εάν το κάνουμε και όταν το κάνουμε, νομιμοποιούμε τον αντισημιτισμό τους.

Αυτό αφορά όλες τις πηγές του αντισημιτισμού, αντιλαμβάνομαι.

Ακριβώς. Επειδή ο αντισημιτισμός έρχεται και από την Ακρα Αριστερά και από την Ακρα Δεξιά, έχουμε την υποχρέωση να τον πολεμήσουμε και στα δύο άκρα. Και όχι μόνο στο ένα. Η Δεξιά βλέπει πάντα τον αντισημιτισμό της Αριστεράς, μόνο. Και η Αριστερά αντίστοιχα μόνο τον αντισημιτισμό της Δεξιάς. Το πρόβλημα δεν είναι το τι βλέπουν, διότι αυτό που βλέπουν είναι σωστό. Το πρόβλημα είναι πως δεν βλέπουν τον αντισημιτισμό δίπλα τους. Εάν δεν τον καταγγέλλεις όταν τον εκφράζουν αυτοί που είναι δίπλα σου, τότε δεν έχεις και πολλή αξιοπιστία όταν κατηγορείς τους απέναντι.

Υπάρχει διαφορά στο κακό που προκαλεί
ο «ένας» αντισημιτισμός σε σχέση με τον «άλλον»; Στη σοβαρότητα της ζημιάς που κάνει το όποιο άκρο;

Οχι! Και δυστυχώς στις ΗΠΑ συνεχίζεται αυτή η άσκοπη και ατελείωτη συζήτηση: «Ποιο είναι το χειρότερο;». Εάν έχεις δύο παιδιά και το ένα έχει γρίπη κανονική ενώ το άλλο έχει κορωνοϊό, σαφώς το δεύτερο είναι σοβαρότερα. Τι κάνεις όμως; Ασχολείσαι με το ένα και αφήνεις το άλλο; Οχι. Περιθάλπεις και τα δύο. Οταν ακούτε κάποιον να θέτει αυτό το ερώτημα, ποιο είναι χειρότερο, να ξέρετε πως συνήθως προσπαθεί να εκλογικεύσει και να δικαιολογήσει τον αντισημιτισμό στη δική του πλευρά. Δεν μπορούμε και δεν πρέπει να εντάξουμε τον αντισημιτισμό στην όποια πολιτική συζήτηση. Ο αντισημιτισμός όπως και κάθε μορφή προκατάληψης είναι αυτό. Και αυτό μόνο. Προκατάληψη.