Στο πάρκο Γκουέλ

Κάθε φορά που διαβάζω μια είδηση για κάποιο νέο τεχνολογικό επίτευγμα μου έρχεται στον νου, απροσχεδίαστα, μια συγκεκριμένη φωτογραφία από το πάρκο Γκουέλ.

Στο συναρπαστικό αυτό πάρκο, στα βορειοδυτικά της Βαρκελώνης, ο μεγαλοφυής αρχιτέκτονας Αντόνι Γκαουντί ι Κορνέτ (1852-1926) δημιούργησε και μια σειρά υπέροχες σκεπαστές διαβάσεις διαμορφωμένες από κεκλιμένους τοίχους αντιστήριξης και υποστυλώματα.

Οι περίτεχνες αυτές διαβάσεις, που κατασκευάστηκαν για να εξυπηρετούν και να ομορφαίνουν, μας υπενθυμίζουν ότι με τον τεχνολογικό πολιτισμό ο άνθρωπος πασχίζει στο όνομα της ευχέρειας και της υπέρβασης.

Στη φωτογραφία μας στο βάθος μιας τέτοιας περίτεχνης διάβασης, που κοσμεί το πάρκο Γκουέλ, στέκεται ακίνητος ένας άνθρωπος.

Το πέτρινο οικοδόμημα τριγύρω κι από πάνω του είναι τεράστιο και η αναπόφευκτη σύγκριση του ανθρώπου με το κατασκεύασμα είναι τρομακτική.

Η συμπαγής ύλη δεσπόζει ανυπέρβλητη ενώ αυτός δείχνει ελάχιστος μπροστά της. Ενα αδύναμο άτομο· κάτι που δεν τέμνεται άλλο πια. Φαντάζει, θα έλεγε κάποιος, έρμαιο του κατασκευάσματος…

Η σκεπαστή διάβαση της φωτογραφίας εντυπωσιάζει αμέσως με τη φωτεινότητά της. Καθηλώνει η λαμπρότητα που εκλύεται από τα υλικά της χάρη στις αντανακλάσεις του φωτός· και αιχμαλωτίζει η λάμψη το βλέμμα.

Οι λάμψεις είναι αλήθεια πως πάντα εντυπωσιάζουν και μονίμως κλέβουν την παράσταση. Οπως ακριβώς συμβαίνει με τα λαμπερά πυροτεχνήματα, παρ’ όλο που είναι εντελώς πρόσκαιρες φωταψίες μέσα στη νύχτα. Και είναι βέβαια παράδοξο ότι παραμένουμε αιχμάλωτοι τέτοιων εντυπώσεων παρ’ όλο που ξέρουμε πως ό,τι λάμπει δεν είναι απαραίτητα χρυσός…

Τι γίνεται λοιπόν με αυτόν τον άνθρωπο που έχει φωτογραφιστεί κάτω από την τεράστια σκεπαστή διάβαση στο πάρκο Γκουέλ; Γιατί στέκεται εκεί ακίνητος;

Στέκεται ακίνητος από θαυμασμό μπροστά στο ογκώδες κτίσμα και είναι αιχμάλωτος των λαμπερών εντυπώσεων που του προξενεί το περίτεχνο αυτό επίτευγμα; Ή μήπως έχει ακινητοποιηθεί από τον φόβο του ότι τούτη η μεγαλόσχημη υλική κατασκευή μπορεί και να τον συνθλίψει ή/και να τον αφανίσει; Πολλοί μύθοι άλλωστε μας πληροφορούν για τη μοίρα εκείνων που μπερδεύτηκαν θανατερά στα πλοκάμια των κατασκευών τους. Είναι γνωστό, για παράδειγμα, το παραμύθι όπου η αδιάκοπη παραγωγή λιρών του μαγικού πορτοφολιού καταπλάκωσε τον φτωχό κάτοχό του.

Είναι αναγκαίο όμως εδώ ακριβώς να δοθούν συγκεκριμένες εξηγήσεις και μάλιστα με αφορμή τον Παγκόσμιο Ατλαντα του 16ου αιώνα. Πρόκειται για την αναπαράσταση μιας προτομής γελωτοποιού, βασιλικής αυλής, με όλα τα στολίδια του, στο πρόσωπο του οποίου αποτυπώνεται ο παγκόσμιος χάρτης του τότε γνωστού κόσμου.

Σύμφωνα με το τυπικό της εποχής εκείνης ο γελωτοποιός ήταν, μάλλον, ο μόνος άνθρωπος που θα μπορούσε να καυτηριάσει πρόσωπα και πράγματα χωρίς συνέπειες κι επομένως δεν αποκλείεται αυτός ο χάρτης, που θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα των κρυπτογράφων, να δημιουργήθηκε ως ένα γενικό ειρωνικό σχόλιο απέναντι στα κάθε λογής κατασκευάσματα που υπόσχονταν θαυμαστές ευχέρειες και προοπτικές.

Ενα γενικό σχόλιο απέναντι στα κάθε λογής κατασκευάσματα…

Δεν ανήκω σε εκείνους που πιστεύουν ότι τα προβλήματά μας έχουν πια λυθεί οριστικά χάρη στις λαμπρές τεχνολογικές κατακτήσεις. Αλλά ούτε και σε εκείνους που οδύρονται για την επικράτησή της. Και οι δύο θέσεις είναι υπερβολές τις οποίες ο φρόνιμος άνθρωπος αξίζει να αποφεύγει.

Προβληματίζει όμως έντονα αυτή η τεράστια και ταχύρρυθμη τεχνολογική εξέλιξη του καιρού μας. Κι εγείρει κρίσιμα ερωτήματα.

Ποιος είναι, τελικά, ο σκοπός του τεχνολογικού εγχειρήματος; Και έως πού εκτείνεται αυτή η ιλιγγιώδης τεχνολογική ανάπτυξη; Αντιπαλεύεται η δυσχέρεια και το μηδέν χωρίς τον συμπλεκτικό σύνδεσμο με τον δημιουργό;

Τα ερωτήματα αυτά είναι πράγματι κρίσιμα· ζητήματα καίρια. Και για να εξεταστούν, με πρόθεση απάντησης, έχω τη γνώμη ότι απαιτείται μια άλλη θέαση των πραγμάτων.

Ο άνθρωπος της φωτογραφίας μας, στο πάρκο Γκουέλ, θα πρέπει να διαβεί, επιτέλους, το ογκώδες πέτρινο οικοδόμημα που τον ζώνει. Χρειάζεται να πάψει να είναι ακίνητος, να κινηθεί· να εξέλθει από την περίτεχνη διάβαση που τον περιβάλλει και να αποστασιοποιηθεί από τη λαμπρότητα των λάμψεών της που αιχμαλωτίζουν το βλέμμα του.

Θα πρέπει δηλαδή να δει από έξω και από μακριά αυτό το αριστοτεχνικά κατασκευασμένο οικοδόμημα.

Με άλλα λόγια, ο άνθρωπος – που τώρα εικονίζεται κάτω από μια λιθόκτιστη σκεπαστή διάβαση στο πάρκο Γκουέλ της Βαρκελώνης – για να επιχειρήσει την αποκωδικοποίηση του μεγαλόσχημου κι ανεξέλεγκτου τεχνικού πολιτισμού που τον περιβάλλει ή/και τον απειλεί είναι αναγκαίο να δει τα πάντα, με άλλο πνεύμα· να τα δει μέσα από το πρίσμα της ελευθερίας, σε όλο το βάθος και το πλάτος της.

Οχι μόνο σαν ελευθερία από κάτι αλλά κυρίως σαν ελευθερία προς κάτι που θα επιτρέπει να απαντώνται με απόλυτη διαύγεια τα ερωτήματα που στοιχειώνουν την ακμάζουσα τεχνολογικά εποχή μας.