«Δοκιμασία ηγεσίας»

Με αφορμή τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, ο Ραμ Εμάνουελ (προσωπάρχης στον Λευκό Οίκο επί προεδρίας Ομπάμα) είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Ποτέ μην αφήνεις μια σοβαρή κρίση να πάει χαμένη». Εννοώντας, την ευκαιρία να προχωρήσουν τα πράγματα προς μια κατεύθυνση που δεν θεωρούσες πως υπήρχε πριν από την κρίση. Στο μέτωπο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, τις κρίσιμες εβδομάδες που προηγήθηκαν, ο έλληνας Πρωθυπουργός πέρασε με υπευθυνότητα ένα απαιτητικό τεστ ηγεσίας που περιελάβανε και τη διαχείριση του εσωτερικού μετώπου. Εναντι ενός εκλογικού σώματος που την τελευταία δεκαετία, φλέρταρε και πειραματίστηκε επικίνδυνα με βολικές εθνικολαϊκιστικές φαντασιώσεις. Αυτή τη φορά, οι θορυβώδεις εκπρόσωποι του, πυροβόλησαν τα δικά τους πόδια και όχι του τόπου.

Τους τελευταίους μήνες, πέρα από την επιχειρησιακή της ετοιμότητα, η χώρα μας ενεργοποίησε διπλωματικό κεφάλαιο άνευ προηγουμένου. Αξιοποιώντας τις ευκαιρίες αλλά και λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις από κοινού με τις κακοτοπιές που σκιαγραφούν το ευρύτερο γεωπολιτικό παίγνιο ανταγωνισμού ανάμεσα σε μεγάλες και μεσαίες δυνάμεις. Επιπλέον, τηρήθηκαν οι λεπτές ισορροπίες μεταξύ εταίρων και συμμάχων (βλ. Γερμανία και Γαλλία) προκειμένου οι ορατές δια γυμνού οφθαλμού αποκλίσεις τους να μην έχουν αρνητικό αντίκτυπο στα ζητήματα ελληνικού ενδιαφέροντος. Το κυριότερο,  να αποφευχθεί το ατύχημα στη θάλασσα ή στον αέρα.

Λαμβάνοντας υπόψη  τους υφιστάμενους ενδοευρωπαϊκούς συσχετισμούς ισχύος, εξακολουθούμε να εργαζόμαστε για την εκπόνηση μιας εμπροσθοβαρούς συνεκτικής ευρωπαϊκής στρατηγικής έναντι της Τουρκίας. Με έμφαση στην προσέγγιση του μέγιστου και όχι του ελάχιστου κοινού παρονομαστή. Δίνοντας ένα τέλος στην πολιτική της «άδειας βιτρίνας» εκ μέρους της ΕΕ. Με διττό χαρακτήρα που θα περιλαμβάνει τόσο την ανάσχεση όσο και τη δέσμευση της Αγκυρας. Κατ’ ουσίαν, μακριά από την επιζήμια ανακύκλωση βραχυπρόθεσμων ad hoc διευθετήσεων και συναλλακτικών πρακτικών του πρόσφατου παρελθόντος.

Περνώντας στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η προσθήκη της Γαλλίας με διαθέσεις κλιμάκωσης της κρίσης, προκάλεσε την τελευταία και κρίσιμη παρέμβαση του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών. Ζητώντας απ’ όλες τις πλευρές να κάνουν βήματα πίσω με στόχο την άμεση αποκλιμάκωση. Η παρέμβαση Πομπέο, πέρα από το να υποβοηθήσει τη διαμεσολαβητική προσπάθεια του Βερολίνου που είχε φτάσει σε αδιέξοδο αλλά και να προσφέρει διαβεβαιώσεις προς το Παρίσι, κρίνεται ουσιώδης για δύο λόγους: α) ως ένα βαθμό εξουδετερώνει την αδιαμεσολάβητη σχέση Τραμπ – Ερντογάν και β) επαναβεβαιώνει πως αξιολογώντας τη μεγάλη εικόνα (η οποία περικλείει τόσο τη Ρωσία όσο και την Κίνα), οι ΗΠΑ επιθυμούν να παραμείνουν ο πρωταρχικός εξισορροπιστής στην περιοχή. Κοντολογίς, επηρεάζοντας την αναδυόμενη περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων με θετικό για τις ίδιες πρόσημο, η πολιτική της Ουάσιγκτον περιλαμβάνει και την αποφυγή μιας μελλοντικής της υπέρμετρης εξάρτησης από την Τουρκία. Προσφέροντας χρόνο προς την Ευρώπη, η οποία πέρα από «στρατηγική υπομονή» που πρόσφατα ανέφερε ο πρώην γερμανός υπουργών Εξωτερικών Γκάμπριελ, καλείται ν’ αναπτύξει και πρωτοβουλίες «στρατηγικού βάθους», συντονισμένες σε επίπεδο ευρωατλαντικής κοινότητας.

Καταληκτικά, η Ελλάδα έπαυσε να γυρνά υπερβολικά γύρω από τους γείτονές μας και πολύ λίγο απ’ όλα τα υπόλοιπα. Τα οποία και εν τέλει θα καθορίσουν την εξέλιξη των σχέσεών μας με την ίδια την Τουρκία. Πετυχαίνοντας την αποχώρηση της Αγκυρας από το πεδίο, η Αθήνα επιστρέφει στον φυσικό της χώρο. Των διερευνητικών επαφών, του διαλόγου και της διαπραγμάτευσης. Με ενισχυμένη αξιοπιστία και ανανεωμένο εθνικό παράδειγμα που εδράζεται στα κεκτημένα της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης. Στην αναζήτηση ωφέλιμων συμβιβασμών με γεωπολιτική στόχευση, είναι που θα δοκιμαστούν εκ νέου τα όρια και οι αντοχές της ενεργητικής μας ευθύνης.  Αντιλαμβανόμενοι τι χρειάζεται ο τόπος και πώς να το κάνουμε πράξη. Με πρώτο τον Πρωθυπουργό.

Ο Σωτήριος Κ. Σέρμπος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ερευνητής στο ΕΛΙΑΜΕΠ