Ο Αγάθων επί ασπαλάθων

«Ρε συ, μπας κι άργησες να γεννηθείς;».

Αυτό ήταν το εσωτερικό μας αστείο κάθε φορά που ο καταρχήν επίμονος ερευνητής του λησμονημένου ελληνικού τρόπου παιξίματος και τραγουδίσματος Αγάθων Ιακωβίδης ανακάλυπτε, έδειχνε με χαρά μικρού παιδιού ή προβάριζε στον λαιμό του και σε χορδές κάποιον ανεξερεύνητο από αυτόν τόπο του μικρασιάτικου, του ρεμπέτικου ή του παραδοσιακού τραγουδιού.

«Ακου, άκου πως περνάει στο…» έλεγε και βάλτε όποια τσαλκάντζα, όποιον μουσικό θέλετε στ’ αποσιωπητικά — η ανάδειξη και το μοίρασμα μετρά. Ο Σκαρβέλης, ο Τούντας, ο Γιοβάν Τσαούς, ο Ρούκουνας, ο Παπασιδέρης και τόσοι άλλοι σπουδαίοι του τραγουδισμένου λόγου ήταν πρόσωπα της καθημερινότητας και της ζωής του κι ας έχουν ξεχασθεί μέσα στη φασαρία και τον κομπασμό του νεοελληνικού φραγκολεβαντινισμού. Και πιστέψτε το, οι απάτητοι τόποι για τον αμείωτο απ’ τα χρόνια ζήλο του είχαν λιγοστέψει έως βαθμού εξαφάνισης.

Γιατί αυτό ήταν πρώτα απ’ όλα ο Αγάθων: ψαχτήρι, αρχειομανής και επομένως βαθύς γνώστης. Με τα χρόνια οι συλλέκτες ηχογραφημάτων (αυτό το δύσκολα γενναιόδωρο είδος ανθρώπων) του έστελναν σπάνιες ηχογραφήσεις και απρόσιτα αρχεία, γιατί ήξεραν ποιον εμπιστεύονταν και ποια θα είναι η συνέχεια.

Με την ευκολία αποθήκευσης του ηχητικού υλικού, που πρόσφεραν οι υπολογιστές, η μικρασιάτικη καταβολή και η ασύνειδη παιδεία του ψάλτη από τον Ευαγγελισμό Λαγκαδά βρήκαν τη χαρά τους. Γελούσαμε σκεφτόμενοι πόσες δεκάδες κασέτες να ‘χε λιώσει με το «μπρος πίσω» στα αρχαία χρόνια, ακόμη πριν από την εποχή του Ρεμπέτικου Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης, για να ξεσηκώσει το γύρισμα, για να συλλάβει την ατμόσφαιρα, για να κατανοήσει τη μαστοριά.

Και ήταν μάστορας κατά την αρχαία έννοια ο Αγάθων. Εμπειροτέχνης χειρώνακτας μουσικός αλλά με επιστημονική ακρίβεια και αυστηρά οριοθετημένη αισθητική: αυτό ακριβώς και όχι κάτι άλλο ή περίπου. Η πιο βαριά κουβέντα του για το σινάφι ήταν το «μεσοτοιχία μπουζουκτσής (ή τραγουδιστής)». Σαν μάστορας ζόρικος είχε διαμορφώσει, έστω και εξ αποστάσεως, πολλά μαστορόπουλα και ακόμη περισσότερους ακροατές στα τόσα χρόνια στα πάλκα και στη δισκογραφία και μόνον που υπήρχε, και μόνον που τραγούδαγε, και μόνον που έστηνε ορχήστρες. Ηταν εξάλλου της τσιτσανικής θέασης: κάθε βράδυ στην καρέκλα του πάλκου με τον μπαγλαμά στο χέρι προς παρηγοριά όλων.

Κι όμως αυτός ο αφοσιωμένος, ο «αναβιωτής», ο ταγμένος στον χώρο του έλεγε πάντα ναι και σε προκλήσεις που ξάφνιαζαν, που ξένιζαν γιατί από το σήμερα ή από άλλον χώρο έρχονταν. Κι αυτό όχι από ανάγκη εντυπωσιασμού ή στόχευση μεροκάματου – το ζύγιασμα ήταν αυστηρότατο. Πώς να εξηγηθεί η προθυμία του να πει τραγούδια των Μανώλη Ρασούλη – Πέτρου Βαγιόπουλου; Πώς να λησμονηθεί η τόλμη της συμμετοχής σε δίσκο των Πυξ Λαξ με τραγούδι του Μάνου Ξυδού; Και το κερασάκι στην τούρτα: η κοινή μας ευρωπαϊκή εφόρμηση – χωρίς καμία υποστήριξη – στο Μάλμε το 2013 με το «Alcohol is Free» και τους ΚΟΖΑ ΜΟΣΤΡΑ. Δεν ζούσαν ο Goscinny και ο Uderzo να δημιουργήσουν το «Ο Μοναρχίξ στη Γιουροβίζιον» και τον έχω στ’ αυτιά μου ακόμη ποδοσφαιρομανή: «Πάμε ρε, να πάρουμε καθαρό διπλό εκτός έδρας».

Το αγαπημένο του δίστιχο στο Alcohol ήταν αυτό που τελικά δεν μπήκε στη short version: «Δε σ’ αντέχουν ταξιδιάρη, εραστή και παιχνιδιάρη – δεν σε θέλουν, δεν σ’ αντέχουν οι καιροί». Ιδανικός συμπότης ως σαρκαστικός χιουμορίστας, είχε στις ώρες της εξομολόγησης την πίκρα της πολύ δύσκολης στις μέρες μας ζωής του μουσικού, την πίκρα του «Η Θεσσαλονίκη με διώχνει…». Ο αντίλογος πάντα ήταν πως επί σεφερικών ασπαλάθων (ακανθερών θάμνων που πληγώνουν) κινούμαστε και πως δεν είναι η πόλη αλλά η χώρα όλη χαμηλοτάβανη.

Κι όταν στον επόμενο χρόνο, στην αλλαγή διάθεσης άρχιζαν τα γέλια και τα σχέδια, ετοιμαζόταν γενναιόδωρα, με τη συνέργεια του αισθαντικού μπουζουκτσή του Νίκου Παπάζογλου, Παναγιώτη Κουτσούρα, να μεταδώσει για πρώτη φορά οργανωμένα και μεθοδικά τη σπάνια γνώση του σε Ωδείο της πόλης. Δεν το κατάφερε…

Τώρα πια, και το αστείο έπαψε και η ερώτηση άλλαξε ανεπιστρεπτί:

«Ρε συ, μπας και βιάστηκες να φύγεις;».

Ο Στάθης Παχίδης είναι τραγουδοποιός και ιδρυτικό μέλος της μουσικοθεατρικής ομάδας «ΑΓΑΜΟΙ ΘΥΤΑΙ». Εγραψε τους στίχους στο «Alcohol is Free» που τραγούδησε ο Αγάθων Ιακωβίδης μαζί με τους ΚΟΖΑ ΜΟΣΤΡΑ το 2013 στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό τραγουδιού της Γιουροβίζιον.