«Αυτή είναι η κρίση της ζωής μας»

Μόνο ένα πράγμα είναι σίγουρο για τον κόσμο μετά την πανδημία: δεν υπάρχει τρόπος επιστροφής στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία που προηγήθηκε. Ολα τα υπόλοιπα παίζονται, όπως η άνοδος της Κίνας, η τύχη των Ηνωμένων Πολιτειών και η επιβίωση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τι όμως έχει να πει για τα γεγονότα και το μέλλον ο ουγγρικής καταγωγής αμερικανός επενδυτής, επιχειρηματίας και πολιτικός ακτιβιστής Τζορτζ Σόρος, ιδρυτής και πρόεδρος των Open Society Foundations;

Εχετε δει πολλές κρίσεις. Συγκρίνεται η πανδημία του Covid-19 με κάποια από αυτές;

Οχι. Αυτή είναι η κρίση της ζωής μου. Ακόμα και πριν ενσκήψει η πανδημία, είχα συνειδητοποιήσει πως βρισκόμασταν σε μία επαναστατική στιγμή, όπου το απίθανο ή και αδιανόητο σε νορμάλ καιρούς είχε γίνει όχι μόνο πιθανό αλλά ενδεχομένως και απολύτως απαραίτητο. Και έπειτα ήρθε ο Covid-19. Και θέτει πραγματικά σε κίνδυνο την επιβίωση του πολιτισμού μας.

Μπορεί αυτή η κρίση να φέρει τους ανθρώπους, και τα έθνη – κράτη, πιο κοντά;

Μακροπρόθεσμα, ναι. Επί του παρόντος, οι άνθρωποι κυριαρχούνται από τον φόβο. Και ο φόβος πολύ συχνά κάνει τους ανθρώπους να προξενούν κακό στον εαυτό τους. Αυτό ισχύει και για τους θεσμούς, τα έθνη και την ίδια την ανθρωπότητα.

Αυτό παρακολουθούμε σήμερα στο παιχνίδι αλληλοκατηγοριών ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα για την προέλευση του ιού;

Η συνεχιζόμενη διαμάχη ΗΠΑ – Κίνας περιπλέκει τα πράγματα, γιατί θα έπρεπε να συνεργαζόμαστε για την κλιματική αλλαγή και την ανάπτυξη ενός εμβολίου κατά του Covid-19. Απ’ ό,τι φαίνεται, όμως, δεν μπορούμε να συνεργαστούμε, γιατί ήδη ανταγωνιζόμαστε όσον αφορά το ποιος θα αναπτύξει – και θα χρησιμοποιήσει – το εμβόλιο. Το γεγονός ότι έχουμε δύο πολύ διαφορετικά συστήματα διακυβέρνησης, δημοκρατικό και…

…απολυταρχικό;

Ακριβώς. Αυτό τα δυσκολεύει πολύ όλα. Πολλοί λένε ότι θα έπρεπε να συνεργαζόμαστε πολύ στενά με την Κίνα, αλλά εγώ δεν είμαι υπέρ αυτού. Πρέπει να προστατεύσουμε τη δημοκρατική ανοιχτή κοινωνία μας. Ταυτόχρονα, πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να συνεργαστούμε. Δεν θα είναι εύκολο.

Και ο σημερινός πρόεδρος των ΗΠΑ όμως δεν αντιπροσωπεύει, ακριβώς, τις αξίες μίας ανοιχτής και ελεύθερης κοινωνίας…

Αυτή είναι μία αδυναμία που ελπίζω να μη διαρκέσει πολύ. Ο Ντόναλντ Τραμπ θα ήθελε να είναι δικτάτορας. Δεν μπορεί όμως διότι υπάρχει ένα Σύνταγμα στις ΗΠΑ που ο κόσμος ακόμα σέβεται. Και θα τον εμποδίσει να κάνει ορισμένα πράγματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα προσπαθήσει. Θα πω επίσης ότι έχω εναποθέσει τις ελπίδες μου στον Τραμπ να καταστρέψει ο ίδιος τον εαυτό του, και έχει υπερβεί τις πιο τρελές μου προσδοκίες.

Τι ρόλο παίζει η ΕΕ – το σπίτι για το οποίο τόσο νοιάζεστε – σε αυτή τη μάχη εξουσίας;

Ανησυχώ ιδιαίτερα για την επιβίωση της ΕΕ διότι είναι μία ατελής ένωση. Η διαδικασία της δημιουργίας της δεν ολοκληρώθηκε ποτέ και αυτό την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη – πιο ευάλωτη από τις ΗΠΑ, όχι μόνο διότι είναι μία ατελής ένωση, αλλά και επειδή βασίζεται στο κράτος δικαίου. Και τα γρανάζια της δικαιοσύνης κινούνται πολύ αργά, ενώ απειλές όπως ο Covid-19 κινούνται πολύ γρήγορα.

Το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας αιφνιδίασε την περασμένη εβδομάδα με την τελευταία του απόφαση για την ΕΚΤ. Πόσο σοβαρά την παίρνετε;

Εξαιρετικά σοβαρά. Η απόφαση εκπροσωπεί μια απειλή που θα μπορούσε να καταστρέψει την ΕΕ ως θεσμό βασισμένο στο κράτος δικαίου, ακριβώς επειδή εκδόθηκε από τον πλέον σεβαστό θεσμό της Γερμανίας. Πριν ανακοινώσει την ετυμηγορία του, είχε διαβουλευτεί με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κι έπειτα αποφάσισε να το αμφισβητήσει. Εχουμε λοιπόν τώρα μια διαμάχη ανάμεσα στο Γερμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ποιο υπερέχει;

Τεχνικά, οι Ευρωπαϊκές Συνθήκες αναγνωρίζουν σαφώς υπεροχή του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου σε αυτόν τον τομέα.

Σωστά. Η απόφαση όμως εγείρει ένα ακόμα μεγαλύτερο ζήτημα: αν το γερμανικό δικαστήριο μπορεί να αμφισβητεί τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, μπορούν άλλες χώρες να ακολουθήσουν το παράδειγμά του; Μπορούν η Ουγγαρία και η Πολωνία να αποφασίζουν κατά πόσο θα ακολουθούν το ευρωπαϊκό δίκαιο στα δικά τους δικαστήρια – η νομιμότητα των οποίων έχει αμφισβητηθεί από την ΕΕ; Η Πολωνία άδραξε αμέσως την ευκαιρία και διακήρυξε την υπεροχή των κυβερνητικά ελεγχόμενων δικαστηρίων της επί του ευρωπαϊκού δικαίου. Στην Ουγγαρία, ο Βίκτορ Ορμπαν έχει ήδη χρησιμοποιήσει την έκτακτη ανάγκη του Covid-19 και ένα αιχμάλωτο κοινοβούλιο ώστε να διορίσει τον εαυτό του δικτάτορα. Αν η απόφαση του γερμανικού δικαστηρίου εμποδίσει την ΕΕ να αντισταθεί σε αυτές τις εξελίξεις, τότε αυτό θα είναι το τέλος της ΕΕ όπως τη γνωρίζουμε.

Ακούγεστε ιδιαίτερα απαισιόδοξος.

Κάθε άλλο. Αναγνωρίζω πως η Ευρώπη αντιμετωπίζει πολλούς υπαρξιακούς κινδύνους. Απαξ και το αναγνωρίσουμε αυτό, ίσως καταφέρουμε να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων. Μπορούμε να πάρουμε έκτακτα μέτρα κατάλληλα για τις έκτακτες συνθήκες στις οποίες βρισκόμαστε. Αυτό ισχύει ξεκάθαρα για τα consols (consolidated bonds / consols, ομόλογα αορίστου λήξεως) που δεν θα έπρεπε να εκδίδονται ποτέ σε κανονικούς καιρούς, αλλά είναι σήμερα ιδανικά. Οσο μπορώ να προτείνω μέτρα όπως η έκδοση consols, δεν θα εγκαταλείψω την ελπίδα.

Ο Γκρέγκορ Πέτερ Σμιτς είναι αρχισυντάκτης της «Augsburger Allgemeine». Με τον Τζορτζ Σόρος έχουν συνυπογράψει το βιβλίο «The Tragedy of the European Union» («Η τραγωδία της Ευρωπαϊκής Ενωσης»)