ΑΝΗΚΥΤΟΙ ΥΤΙΜΕΝΗ

Ο Κουέντιν Ταραντίνο, πριν βγάλει τα μάτια της Ιστορίας, έβγαλε τα μάτια της Ορθογραφίας. Το 2009 γύρισε την ταινία με τον ανορθόγραφο τίτλο «Inglourious basterds», αντί του ορθού «Inglorious bastards», που αποδόθηκε στα ελληνικά με ανάλογη ανορθόγραφη ακρίβεια: «Αδωξοι μπάσταρδη». Εάν λάβουμε υπόψη μας την υπέροχη σχέση που διατηρούν οι νέοι μας με την Ορθογραφία, ιδίως μετά την επικράτηση των greeklish, πιθανόν στα μάτια πολλών εξ αυτών το καλαμπούρι του Ταραντίνο να πέρασε σχεδόν απαρατήρητο, αλλά η ομολογημένη πρόθεσή του δεν περιοριζόταν στο καλαμπούρι. Μπολιασμένοι με ισχυρή δόση μακάβριου χιούμορ, οι «Αδωξοι μπάσταρδη» φιλοδόξησαν να ξαναγράψουν την Ιστορία: ο Αδόλφος Χίτλερ δεν αυτοκτονεί, αλλά δολοφονείται, ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος λήγει πολύ νωρίτερα από τότε που έληξε στην πραγματικότητα κι εξοικονομείται ανυπολόγιστη ποσότητα αίματος. Το λες και happy end, εάν διαθέτεις την ίδια αίσθηση χιούμορ με τον Ταραντίνο.

Οι «Αδωξοι Μπάσταρδη» σημείωσαν τόσο μεγάλη επιτυχία -υπολογίζεται ότι τα έσοδα από την ταινία ξεπέρασαν τα 320 εκατομμύρια δολάρια – ώστε να βάλουν εκ νέου σε πειρασμό τον Ταραντίνο να επαναλάβει το επιδιορθωτικό του touch στην Ιστορία. Πάλι προειδοποίησε με τον τίτλο το κοινό του για την πολύ «ελεύθερη απόδοση» της Ιστορίας εκ μέρους του, μολονότι αυτή τη φορά η προειδοποίηση κάπου χάθηκε στην ελληνική μετάφραση: το «Once upon a time in… Hollywood» αποδόθηκε ως «Κάποτε στο… Χόλιγουντ» και υποβαθμίστηκε, εάν δεν εξαφανίστηκε ολωσδιόλου η διάσταση του παραμυθιού που υπονοεί το στερεότυπο «once upon a time» (το δικό μας «μια φορά κι έναν καιρό»). Σαν να μην έφθανε αυτό, ο Ταραντίνο επιδιόρθωσε το τέλος μιας συμμορίας ασυγκρίτως μικρότερου βεληνεκούς από το βεληνεκές της ναζιστικής συμμορίας, όπως ήταν η συμμορία του Τσαρλς Μάνσον. Θέλω να πω, εάν δεν συμβεί μια βιβλικών διαστάσεων καταστροφή στον χώρο της παγκόσμιας παιδείας, δύσκολα θα βρεθεί κάποια γενιά που να χάψει ότι ο Χίτλερ ανατινάχτηκε σ’ ένα θέατρο μαζί με τους συντρόφους του· πολύ ευκολότερα, όμως, θα χάψει την «εκδοχή» του Ταραντίνο για το τέλος της συμμορίας του Μάνσον – αν δεν την έχει χάψει ήδη.

Στο βιβλίο «Ανατρέποντας την Ιστορία» (εκδόσεις Ενάλιος, 2014), που ανατύπωσε πρόσφατα «Το Βήμα της Κυριακής», ο Εντ Ράινερ και ο Ρον Στάπλεϊ αποδεικνύουν με ατράνταχτα παραδείγματα πόσο τακτικά συμβαίνει στην παγκόσμια Ιστορία να παίρνουν οι μύθοι τη θέση της αλήθειας και να εδραιώνονται στη λαϊκή συνείδηση, ιδίως εάν επαναλαμβάνονται συστηματικά από γενιά σε γενιά. Αντίστοιχα, στον κινηματογράφο – και δεν εννοώ τον αυστηρά προπαγανδιστικό –  έχουμε περιπτώσεις όπως τη «Γέννηση ενός Εθνους» (1915) ή το «Οσα παίρνει ο άνεμος» (1939), όπου μας ξενίζει σήμερα ο σκανδαλιστικά μεροληπτικός χαρακτήρας της αφήγησης, ενώ στην εποχή τους πέρασε απαρατήρητος, αν δεν έτυχε διθυραμβικής αποδοχής (η «Γέννηση ενός Εθνους», πρωτίστως, είναι ένας ύμνος στην Κου Κλουξ Κλαν· βασίζεται στο μυθιστόρημα του Τόμας Ντίξον «The Clansman»).

Δεν ξέρω σε ποια κατηγορία θα εντάξουμε τη νέα ταινία του Γαβρά. Αναμφίβολα το εντυπωσιακό μητρώο του σκηνοθέτη μάς προδιαθέτει ευνοϊκά, όσο για τη σχέση μιας ταινίας με την αλήθεια, πάντοτε οι καλλιτέχνες κρατούσαν πισινή – τυχαία, νομίζετε, επέβαλαν την έκφραση «ποιητική αδεία»; Το επιβαρυντικό στη συγκεκριμένη υπόθεση είναι πως δεν έχουμε κάποια άλλη μαρτυρία προκειμένου να τη διασταυρώσουμε με τη μαρτυρία του Βαρουφάκη. Μπορεί να άλλαξε τον τίτλο του βιβλίου του – από τον φλεγματικό «Ενήλικοι στο Δωμάτιο» για το αγγλόφωνο αναγνωστικό κοινό στον επικό «Ανίκητοι Ηττημένοι» για εμάς τους ιθαγενείς – αλλά δεν τον ανέγραψε ανορθόγραφα. Ανυποψίαστοι θα μπούμε στην αίθουσα.