Γιώργος Γάλλος

Ημασταν στην πλατεία του χωριού. Βραδάκι. Η γνωστή παρέα. Αποφασίσαμε να παίξουμε κρυφτό. Πάνω που τα βγάζαμε για το ποιος θα τα φυλάξει, ήρθε ο Παύλος. Ζήτησε να μπει και αυτός στο παιχνίδι και γύρισα και του είπα: Εσύ δεν γίνεται να παίξεις, εσύ έχεις πεθάνει. Γύρισε και εξαφανίστηκε κλαίγοντας. Ξύπνησα κάθιδρος. Ημουν μόλις 9 ετών. Ο Παύλος ήταν ένα ξαδελφάκι μου που είχαμε χάσει απρόοπτα ένα χρόνο πριν. Ο θάνατός του με είχε σαστίσει και συνταράξει αλλά αυτό το όνειρο με αποτελείωσε, φέρνοντας ένα τεράστιο κομπολόι αναπάντητων ερωτημάτων που ακόμα, ύστερα από σαράντα χρόνια, παλεύω να απαντήσω. Ποια είναι τα όρια της ειλικρίνειας; Πού γίνεται ανώφελη σκληρότητα; Ψάχνω συνεχώς αυτό το όριο όπου θα διατηρήσω την αγάπη μου για την αλήθεια (αυτό που εγώ τουλάχιστον αντιλαμβάνομαι ως αλήθεια) και ταυτόχρονα θα σεβαστώ τη φύση και κατάσταση του άλλου. Και αυτό φυσικά εκτείνεται σε όλα τα πεδία. Στο αμιγώς κοινωνικό: τι θα πεις στον συνάδελφο για μια παράστασή του που δεν σου άρεσε καθόλου; Ή στο οικογενειακό πεδίο: χαρακτηρίζεται ψέμα ή απόκρυψη της αλήθειας όταν δεν «ομολογείς» σε ένα παιδί τις αδυναμίες του με σκοπό να το ενθαρρύνεις;

Με απλά λόγια, η αλήθεια πρέπει να λέγεται όσο σκληρή ή ωμή κι αν είναι; Ακόμα και αν ενδέχεται να πληγώσει ή να τσακίσει κάποιον; Κι αν ναι, μήπως τελικά αυτός που την εκφράζει τη χρησιμοποιεί ως όχημα για να επιβληθεί, να αποδείξει την ανωτερότητά του;

Αλλοτε πάλι σκέφτομαι πως τα πράγματα πρέπει να λέγονται με το όνομά τους όσο δυσάρεστα κι αν είναι. Κατά καιρούς μια αυστηρή κριτική ή πληγωτικά λόγια από φίλους (ή μη) έχουν γίνει αφορμή να ταρακουνηθώ και να επανεξετάσω το πώς έχω πράξει κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Λόγια που ίσως δεν κινούνταν μέσα στα συνηθισμένα όρια αυτού που ονομάζουμε «ευγένεια». Οταν όμως ξεπεράσεις το πρώτο σοκ, αρχίζεις να αναρωτιέσαι τι – πραγματικά – χρήσιμο μπορείς να κρατήσεις από παρατηρήσεις που σε αφορούν.

Αν είχα να διαλέξω ανάμεσα σε μια συγκεκαλυμμένη και προσεκτική τοποθέτηση – ιδιαίτερα για φλέγοντα ζητήματα που με «αγγίζουν» προσωπικά – και μια σκληρή ακόμα και ισοπεδωτική, αλλά με στέρεες βάσεις κριτική, τι θα έκανα; Ποιες είναι οι αντοχές μου και πόση η ψυχραιμία μου για να διακρίνω μεταξύ ευθύτητας και κακόβουλης επιθετικότητας;

Τίποτα από όλα αυτά βέβαια δε σκέφτηκα συνειδητά ξυπνώντας εκείνη τη νύχτα. Ημουν συγκλονισμένος από την «επίσκεψη» του Παύλου και ρωτούσα συνεχώς: Γιατί να μην παίξει μαζί μας έστω και αν έχει «φύγει» από κοντά μας; Και γιατί να του το πω; Και τι θα μπορούσα να κάνω για να επανορθώσω;

Στις καλύτερές της στιγμές νομίζω πως η τέχνη έχει την ίδια λειτουργία: αναδεύει με άμεσο τρόπο τις αισθήσεις και τον νου εγείροντας ερωτήματα που θα παλεύουμε όλη μας τη ζωή να απαντήσουμε. Και μάλλον δεν θα τα καταφέρνουμε, γιατί η φύση της «αλήθειας» είναι πάντα φευγαλέα και ελλειπτική, όπως τα όνειρα.