Οταν ο Τάκης είπε «όχι» στην Μπιενάλε της Βενετίας

Το 1980 στο Βερολίνο παρουσιάζεται μία πρωτοποριακή έκθεση τέχνης με τίτλο «Για το αυτί και το μάτι» και το θέμα της αναφέρεται στον Πυθαγόρα και τη θεωρία του περί της μουσικής του σύμπαντος. Σε αυτό το νέο πλαίσιο συνάντησης των τεχνών και των μαθηματικών οι προσκεκλημένοι καλλιτέχνες δημιούργησαν έργα «γλυπτικής μουσικής». Η ελληνική συμμετοχή περιελάμβανε έργα των Ιάννη Ξενάκη, Τάκη, Γιάννη Κουνέλη ανάμεσα σε άλλους διεθνείς  δημιουργούς όπως Πιερ Μπουλέζ, Τζον Κέιτζ, Ρίτσαρντ Χάμιλτον, Νιουμ Τζουν Πάικ, Μαν Ρέι, Ερικ Σατί, Ρόμπερτ Μόρις. Ο Τάκης το ίδιο διάστημα ετοίμαζε ένα μεγάλο έργο κατόπιν ανάθεσης του Μπομπούρ στο Παρίσι. Παράλληλα είχε λάβει πρόσκληση να αντιπροσωπεύσει την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας μαζί με τη Χρύσα και τον Παύλο. Ομως αρνήθηκε. Και ο καλλιτέχνης εξηγεί το «γιατί» στην Ηρα Φελουκατζή:

«Το πιο γελοίο που άκουσα είναι ότι η Ελλάς φέτος θέλει να παρουσιάσει δείγματα τέχνης. Λες και οι καλλιτέχνες είναι πραματευτές που θα παρουσιάσουν τα κεντήματά τους! Εδώ είναι όλο το πρόβλημα. Οτι προσπαθούμε να κάνουμε κάτι καλύτερο και τελικά έχουμε ανθρώπους ανειδίκευτους σε ορισμένες θέσεις…

Νομίζω ότι η επιτροπή που εξέλεξε τους καλλιτέχνες έπρεπε να είχε λάβει υπόψη  της τα εξής: τον χώρο του ελληνικού περιπτέρου στη Βενετία που καθορίζει τον αριθμό των καλλιτεχνών που θα παρουσιαστούν. Αν υποθέσουμε ότι ο μικρός αυτός χώρος θα μπορούσε να μοιραστεί στα τρία, πράγμα που φαίνεται πολύ δύσκολο, τουλάχιστον να είχε υπόψη ποιους καλλιτέχνες βάζει στην ίδια ομάδα. Η φύση της εργασίας μου χρειάζεται μεγάλο χώρο και απομονωμένο. Εδώ και δέκα χρόνια εκφράζομαι με «γλυπτική μουσική» και είναι αδύνατο να παρουσιάσω δύο μουσικά έργα το ένα απέναντι στο άλλο, χωρίς να υπάρχει η καθορισμένη ακουστική απόσταση. Στην έκθεση του Βερολίνου παρουσιάστηκαν τέσσερα ακουστικά έργα σε μία αυλή, η οποία είναι τρεις  φορές μεγαλύτερη από το ελληνικό περίπτερο στη Βενετία. Νομίζω ότι το λιγότερο που είχε να κάνει η επιτροπή ήταν να συμβουλευτεί τους καλλιτέχνες τους ίδιους, αν γινόταν να παρουσιαστούν με αυτή τη σύνθεση στη φετινή Μπιενάλε…

Οσον αφορά την εξαγωγή των καλλιτεχνικών αξιών στην Ευρώπη, πρέπει να ανατρέξουμε στο παρελθόν και να δούμε ότι η Ευρώπη παραδέχτηκε τον ελληνικό πολιτισμό, γιατί βασιζόταν σε κλίμακα ανθρώπινη. Αυτή ήταν η διαφορά με την Ανατολή, αρχίζοντας από τον αιγυπτιακό πολιτισμό. Η κρίση που παρουσιάζεται στην Ευρώπη οφείλεται στο γεγονός ότι η πείρα του τεχνολογικού πολιτισμού έφτασε σε ένα σημείο που ξέφυγε από τα ανθρώπινα μέτρα.

Ο ελληνικός λαός έχει το ίδιο πρόβλημα. Η μεν Ευρώπη ξέφυγε από το ανθρώπινο στοιχείο και αισθάνεται την ανάγκη να επιστρέψει, ο δε ελληνικός λαός απομακρύνθηκε από τον εαυτό του μέσα από τις κακουχίες που υπέστη μέσα στους αιώνες και ζητεί τώρα να γυρίσει στις πηγές του και να φωτιστεί από μέσα του. Πράγμα που δεν σημαίνει επιστροφή στον ελληνικό κλασικισμό με την έννοια της Ακαδημίας, αλλά με την έννοια της πίστης στο ωραίο και μεγάλο».

Τι σημασία έχει για εσάς ιδεολογικά η παρουσία του φωτεινού Απόλλωνα στο Μπομπούρ;
«Ο διευθυντής του Μπομπούρ είδε την “ερωτική μου έκθεση” στην γκαλερί Ιόλα στο Παρίσι προ τριών ετών και μου επρότεινε να κάνω κάτι για το Μπομπούρ. Η έκθεσή μου στου Ιόλα ήταν διονυσιακή και νομίζω ότι η παρουσία του Απόλλωνα στο Μπομπούρ  συμβολίζει την επιστροφή της Ευρώπης στις πηγές του πολιτισμού της, δηλαδή στον ελληνικό πολιτισμό, με τις αγωνίες βέβαια και τη μορφή του “υπερελεκτρονισμού”».