Οι λευκοί καρχαρίες φαίνεται πως είχαν προγόνους που περιπολούσαν τα νερά της βόρειας Ευρώπης πριν από περίπου πέντε εκατομμύρια χρόνια, επιτιθέμενοι και τρεφόμενοι με φάλαινες. Σήμερα, καθώς οι θερμοκρασίες των ωκεανών αυξάνονται, επιστήμονες εκτιμούν ότι οι σύγχρονοι λευκοί καρχαρίες ενδέχεται να επιστρέψουν στη Βόρεια Θάλασσα, ακολουθώντας θερμότερα ρεύματα, αν και η ίδια αυτή άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να τους φέρει κοντά στα φυσιολογικά τους όρια.
Τη σύνδεση ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον ανέδειξε ο καθηγητής Τζον Στιούαρτ του Bournemouth University, σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε στην πλατφόρμα The Conversation.
Ο Στιούαρτ συμμετείχε σε πρόσφατη μελέτη που ανέλυσε δύο απολιθωμένα κρανία καρχαριών της πρώιμης Πλειόκαινου περιόδου, ηλικίας περίπου 4 έως 5 εκατομμυρίων ετών, τα οποία εντοπίστηκαν στο Βέλγιο.
Η ανάλυση με αξονική τομογραφία αποκάλυψε θραύσματα δοντιών καρχαρία ενσωματωμένα στα οστά: το ένα αποδόθηκε σε καρχαρία bluntnose sixgill και το άλλο στον Carcharodon plicatilis, εξαφανισμένο συγγενή του σύγχρονου λευκού καρχαρία.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Acta Palaeontologica Polonica, προσφέρουν σπάνια στοιχεία για τη διατροφική συμπεριφορά καρχαριών στις αρχαίες θάλασσες της βόρειας Ευρώπης. Το ένα κρανίο, που ανήκε σε εξαφανισμένο είδος μικρής δεξιάς φάλαινας, έφερε ίχνη δαγκωμάτων στην άνω επιφάνειά του, ενδεικτικά νεκροφαγίας σε πτώμα που επέπλεε ανάποδα. Το δεύτερο παρουσίαζε ενδείξεις πιο βίαιης επίθεσης, με σημάδια που παραπέμπουν σε προσπάθεια δαγκώματος στο κεφάλι του ζώου.
Η υπερθέρμανση των ωκεανών αλλάζει τα δεδομένα
Η υπόθεση του καθηγητή Στιούαρτ βασίζεται σε μια απλή λογική: αν οι πρόγονοι των λευκών καρχαριών ευημερούσαν στη Βόρεια Θάλασσα κατά τη θερμότερη Πλειόκαινο εποχή, τότε η σημερινή άνοδος της θερμοκρασίας θα μπορούσε να δημιουργήσει ξανά κατάλληλες συνθήκες για την επιστροφή τους. Ήδη στη Βόρεια Θάλασσα ζουν περισσότερα από 40 είδη καρχαριών, όπως ο tope, ο spurdog και ο porbeagle.
Ωστόσο, η εικόνα περιπλέκεται από άλλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science. Σύμφωνα με αυτή, οι «θερμόαιμοι» θηρευτές όπως οι λευκοί καρχαρίες καταναλώνουν σχεδόν τετραπλάσια ενέργεια σε σχέση με ψάρια ίδιου μεγέθους που είναι ψυχρόαιμα. Καθώς οι ωκεανοί θερμαίνονται, αυτά τα λεγόμενα mesothermic είδη αντιμετωπίζουν μια «διπλή απειλή»: κίνδυνο υπερθέρμανσης και ταυτόχρονα μείωση της διαθέσιμης τροφής.
Προς τους πόλους – και στα όριά τους
Ερευνητές του Trinity College Dublin και του Πανεπιστημίου της Πρετόρια διαπίστωσαν ότι ένας «θερμόαιμος» καρχαρίας βάρους ενός τόνου δυσκολεύεται να επιβιώσει σε νερά με θερμοκρασία άνω των 17 βαθμών Κελσίου, εκτός αν καταδύεται βαθύτερα ή μειώνει την ταχύτητά του. «Αυτά τα είδη ωθούνται πιο κοντά στα φυσιολογικά τους όρια, κάτι που μπορεί να επηρεάσει το πού μπορούν να ζήσουν και πώς θα επιβιώσουν», δήλωσε η δρ. Έμιλι Σνέλινγκ του Πανεπιστημίου της Πρετόρια.
Το συμπέρασμα είναι παράδοξο: τα θερμότερα νερά ίσως οδηγήσουν τους λευκούς καρχαρίες βορειότερα, σε περιοχές όπως η Βόρεια Θάλασσα, αλλά ταυτόχρονα να περιορίσουν το συνολικό θαλάσσιο βιότοπό τους. Το αν αυτή η μετακίνηση θα επιτρέψει τη διατήρηση βιώσιμου πληθυσμού ή θα σηματοδοτήσει το άκρο μιας συρρικνούμενης εξάπλωσης παραμένει ερώτημα που τα απολιθωμένα δόντια δεν μπορούν να απαντήσουν.
