Τι κοινό έχουν ο κάγκουρας, η τσαχπινογαργαλιάρα, ο μπαχαλάκιας, η μπουζουκλερί και το λεμονάτο κοτόπουλο; Δύσκολα θα σκεφτόταν κάποιος τη θέση τους στις σελίδες ενός λεξικού, το οποίο μάλιστα θα έφερε την σφραγίδα τής κατά γενικής ομολογίας συντηρητικής Ακαδημίας Αθηνών.
Κι όμως, ύστερα από δέκα χρόνια δουλειάς 45 ερευνητών και με κόστος κάτι περισσότερο από ένα εκατομμύριο ευρώ, οι παραπάνω λεκτικοί τύποι μαζί με πολλούς ακόμη που έχουν σχετικά πρόσφατα μπει στο λεξιλόγιό μας και δεν έχουν βρει μέχρι σήμερα τη θέση τους σε ένα λεξικό τυπώθηκαν σε 1.819 σελίδες και συνθέτουν ορισμένα μόνο από τα 75.000 λήμματα τού βάρους 3,65 κιλών (όσο ένα νεογέννητο βρέφος) επίτομου «Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας».
«Βασικός μας στόχος ήταν η ανάδειξη του πλούτου και της εκφραστικής πληρότητας της ελληνικής γλώσσας και η δημιουργία ενός εργαλείου για όλους όσους θέλουν να την κατανοούν, αλλά και να παράγουν κείμενα», έδωσε το στίγμα της έκδοσης ο συντονιστής της, καθηγητής Γλωσσολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών Χριστόφορος Χαραλαμπάκης. Αποκάλυψε ότι το κάθε λήμμα γράφηκε δύο φορές από διαφορετικούς ερευνητές και εν συνεχεία έγινε έλεγχος και σύγκριση με άλλες ελληνικές, αγγλικές, γαλλικές ιταλικές, γερμανικές και ισπανικές βάσεις δεδομένων για να διαμορφωθεί η έκδοση.
Αποτέλεσμα; Τέλος σε απορίες του τύπου αβγό ή αυγό, συγγνώμη ή συγνώμη. Η διπλή ορθογραφία γίνεται πλέον αποδεκτή από το νέο λεξικό με σκοπό την απενοχοποίηση, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, και δεδομένου ότι μόλις 500 λέξεις έχουν διπλή γραφή.
ΟΙ ΝΕΟΛΟΓΙΣΜΟΙ. Βασική καινοτομία του λεξικού ωστόσο αποτελούν οι 5.000 νεολογισμοί που έως τώρα, σύμφωνα με την Ακαδημία Αθηνών, δεν έχουν καταγραφεί σε λεξικό –από το μπότοξ έως το πέλετ, από τον ιό Εμπολα έως τα γενόσημα και από το τάμπλετ έως τον φρεντοτσίνο και το σκάιπ.
Το ότι πήραν τη θέση τους στις σελίδες ενός λεξικού, ωστόσο, δεν σημαίνει και ότι «εξαγνίστηκαν» κιόλας. Διότι μπορεί να επισημαίνεται ότι «μία από τις βασικές αρετές του «Χρηστικού Λεξικού» είναι ότι περιγράφει τη νεοελληνική γλώσσα χωρίς προκαταλήψεις», όμως κάθε λέξη δίπλα της έχει και τον προσδιορισμό της, υφολογικό ή πραγματολογικό, που δείχνει ότι μπορεί να είναι δεικτική, λαϊκή ή λαϊκότερη, μειωτική, αν και όπως τονίστηκε «δεν είναι οι λέξεις χυδαίες, αλλά οι άνθρωποι».
Οι σελίδες μπορεί να είναι πολλές και οι συγγραφείς περήφανοι που έστω και την τελευταία στιγμή πρόλαβαν να εντάξουν τη ΝΕΡΙΤ στα λήμματα, αλλά όχι τον ΕΝΦΙΑ, ωστόσο δημοφιλείς λέξεις που έχουν μπει πρόσφατα στο λεξιλόγιό μας, όπως η σέλφι, το μπούλινγκ, ο χίπστερ ή ο κλαρινογαμπρός δεν κατάφεραν να βρουν τη θέση τους ανάμεσα στα 3 εκατομμύρια λέξεων – ψηφίδων που συνθέτουν τη νέα έκδοση.
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ. «Με το “Χρηστικό Λεξικό” η Ακαδημία δεν αποβλέπει σε ρύθμιση της γλώσσας, αποδεδειγμένως ανεδαφική, τουλάχιστον από τα χρόνια του Κοραή. Παρουσιάζει με συστηματικό τρόπο και επιστημονικώς εξακριβωμένα την πραγματική μορφή της Νεοελληνικής, τον γλωσσικό πλούτο και τις θαυμαστές εκφραστικές δυνατότητές της» επισήμανε ο γενικός γραμματέας της Ακαδημίας Αθηνών Βασίλειος Πετράκος παρουσιάζοντας το Λεξικό, το οποίο ξεκίνησε με πρωτοβουλία του Γρηγορίου Σκαλκέα. Και δεν παρέλειψε να κάνει αναφορά στο έργο – γεφύρι της Αρτας, το περίφημο «Ιστορικό Λεξικό», που χαρακτηρίζει ως έργο «μακρόπνοο που απευθύνεται στους ειδικούς», σε αντίθεση με το μόλις εκδοθέν πόνημα το οποίο απευθύνεται σε όσους «χρειάζονται ένα λεξικό εύχρηστο, σύγχρονο και έγκυρο».
Από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της έκδοσης είναι ότι δίπλα σε κάθε λήμμα υπάρχει και αναφορά για την πρώτη φορά χρήσης της συγκεκριμένης λέξης στα αγγλικά ή τα γαλλικά: έτσι μαθαίνουμε ότι η βιταμίνη εμφανίστηκε το 1913, ο οικοτουρισμός το 1982, ενώ η ασύμμετρη απειλή χρησιμοποιείται από το 2001.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ. Επιστήμες –103 γνωστικά πεδία, ανάμεσά τους και τα αθησαύριστα της ψυχοφαρμακολογίας ή της γεωπληροφορικής -, μαγειρική και ζαχαροπλαστική (π.χ. το λεμονάτο κοτόπουλο μέχρι σήμερα δεν αναφερόταν στα υπάρχοντα λεξικά) βρήκαν τον χώρο τους δίπλα στη νεανική αργκό και «διαμορφώνουν την κοινή νεοελληνική του μέλλοντος». Το λεξικό είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε παραδείγματα και ιδιωματικές εκφράσεις ενώ διαθέτει και παράρτημα με λατινικές φράσεις και ξένα ακρωνύμια.
Δεν είναι διαθέσιμο για την ώρα σε ηλεκτρονική μορφή
Το Χρηστικό Λεξικό δεν είναι προς το παρόν διαθέσιμο σε ηλεκτρονική μορφή, κάτι που δεν αποκλείεται να συμβεί μελλοντικά, όπως δεν υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης στη βάση δεδομένων της Ακαδημίας Αθηνών με τα 120.000 λήμματα από την οποία αντλήθηκαν τα 75.000 της νέας έκδοσης.
Σχόλια
Τελευταία Νέα
