ΛΙΒΥΗ
Τα όπλα του Καντάφι και οι συγκρούσεις των φατριών
Οταν οι λίβυοι αντάρτες ζητούσαν πριν από τρία χρόνια τη βοήθεια της Δύσης για να ανατραπεί ο Μουαμάρ Καντάφι, διαβεβαίωναν πως έχουν σχέδιο για την επόμενη ημέρα. Οι εξελίξεις τούς διέψευσαν. Οι ομάδες των ανταρτών που είχαν σχηματιστεί βάσει του συστήματος των φυλών αφού νίκησαν τα στρατεύματα που ήταν πιστά στο καθεστώς, έσπευσαν στην Τρίπολη, εισέβαλαν στα παλάτια του στρατηγού και κυρίως πήραν όπλα τελευταίας τεχνολογίας. Εχοντας απολέσει τον αρχικό στόχο, αρνήθηκαν τον αφοπλισμό που πρότεινε η κυβέρνηση και άρχισαν να μάχονται για τον έλεγχο περιοχών – κυρίως εκείνων με παραγωγή πετρελαίου. Εφθασαν μάλιστα πριν από μήνες να κλείσουν συμβόλαιο πώλησης πετρελαίου: ένα βορειοκορεατικό τάνκερ έφθασε σε λιβυκό λιμάνι, φόρτωσε πετρέλαιο και απέπλευσε χωρίς να μπορέσουν να το σταματήσουν οι κυβερνητικές δυνάμεις, γεγονός που οδήγησε στην παραίτηση του πρωθυπουργού. Με μια αδύναμη κεντρική κυβέρνηση και έναν υποτυπώδη κρατικό στρατό, οι αντιτιθέμενες πολιτοφυλακές άρχισαν να συγκρούονται για τον έλεγχο περιοχών, τις οποίες τελικά μοίρασαν. Ομως αυτή η ισορροπία του τρόμου άλλαξε τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς ακραίοι ισλαμιστές, μεταξύ των οποίων και η ομάδα που οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι βρίσκεται πίσω από την επίθεση του 2012 στο προξενείο της στη Βεγγάζη, διεκδικούν τον έλεγχο της πόλης, αφού κατέλαβαν κυβερνητικό στρατόπεδο και εφοδιάστηκαν με βαρύ οπλισμό. Και στη Βεγγάζη αλλά και στην Τρίπολη, όπου τις τελευταίες 15 ημέρες διεξάγονται σφοδρές μάχες για τον έλεγχο του αεροδρομίου μεταξύ δύο οργανώσεων από διαφορετικές περιοχές της χώρας – στη μία υπάρχει και έντονο ισλαμιστικό στοιχείο –, η κατάσταση είναι εκτός ελέγχου. Και οι προβλέψεις ιδιαίτερα δυσοίωνες.
ΣΥΡΙΑ
Ο εμφύλιος έχει στοιχίσει τη ζωή σε πάνω από 170.000 άτομα
Στις αρχές του 2011 μεγάλες διαδηλώσεις ξέσπασαν στη Δαμασκό και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Συρίας, με τους διαδηλωτές να ζητούν την παραίτηση της κυβέρνησης του προέδρου Μπασάρ αλ Ασαντ, η απάντηση του οποίου κάθε φορά ήταν βίαιη καταστολή. Σταδιακά και έπειτα από πολιορκία πόλεων που αποτελούσαν προπύργιο για τους αντικαθεστωτικούς, η αντιπαράθεση εξελίχθηκε σε ένοπλη εξέγερση. Το 2013 η σιιτική Χεζμπολάχ μπήκε στον πόλεμο υποστηρίζοντας τον συριακό στρατό. Μπροστά στις σφαγές αμάχων – μέχρι σήμερα ο εμφύλιος στη Συρία υπολογίζεται ότι έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερα από 170.000 άτομα ενώ έχει οδηγήσει εκατομμύρια Σύρους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να ζουν ως πρόσφυγες σε γειτονικές χώρες – η διεθνής κοινότητα εξέτασε σχέδια στρατιωτικής επέμβασης, η οποία τελικά αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή έπειτα από παρέμβαση της Μόσχας που εμφάνισε συμβιβαστικό σχέδιο. Στο μεταξύ όμως είχαν αρχίσει να διαμορφώνονται νέες συνθήκες στο έδαφος. Η στρατιωτική ενίσχυση των ακραίων ισλαμιστών ανταρτών που στοχεύουν στην εγκαθίδρυση ισλαμικού κράτους τους έφερε αντιμέτωπους ακόμη και με άλλους αντικαθεστωτικούς αντάρτες με πιο φιλελεύθερες απόψεις.
Ο Ασαντ βρήκε την ευκαιρία να υποστηρίξει ότι μάχεται το ακραίο Ισλάμ, όταν έκανε την παρουσία της στη Συρία η οργάνωση ISIS που ανακοίνωσε τη πρόθεσή της για τη δημιουργία χαλιφάτου. Η οργάνωση που προελαύνει στο Ιράκ και έχει εκεί στενές διασυνδέσεις με την Αλ Κάιντα αποτελεί νέο πόλο έλξης για τζιχαντιστές από όλο τον κόσμο. Οι μάχες στη Συρία δεν έχουν σταματήσει στιγμή και καθώς τα βλέμματα του κόσμου είναι στραμμένα σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής – και κυρίως στη Γάζα – τις τελευταίες ημέρες σκοτώθηκαν εκατοντάδες άμαχοι, χωρίς να περάσει καν η είδηση στον διεθνή Τύπο.
ΑΙΓΥΠΤΟΣ
Οι διαδηλώσεις, οι ισλαμιστές και η κατάρρευση της οικονομίας
Η Αραβική Ανοιξη δεν ξεκίνησε στην Αίγυπτο αλλά σίγουρα εκεί τελείωσε νωρίς. Οι μεγάλες διαδηλώσεις το 2011 οδήγησαν στην πτώση του προέδρου Χόσνι Μουμπάρακ και στην προκήρυξη των πρώτων πολυκομματικών εκλογών στην ιστορία της χώρας. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα, εκμεταλλευόμενη ένα ευρύ δίκτυο κοινωνικής στήριξης με νοσοκομεία και σχολεία που είχε αναπτύξει τα χρόνια που βρισκόταν στην παρανομία, πέτυχε να κερδίσει τις εκλογές την ώρα που η οικονομία κατέρρεε. Ο ισλαμιστής πρόεδρος Μοχάμεντ Μόρσι υποσχέθηκε ενότητα και συναινετικές αλλαγές, προχώρησε όμως άμεσα στην προώθηση συνταγματικών αλλαγών που ενίσχυαν τις εξουσίες του και έδιναν έναν πιο ισλαμικό χαρακτήρα στην πολυπληθέστερη χώρα του αραβικού κόσμου, ενώ δεν πήρε κανένα μέτρο για τη βελτίωση της οικονομίας. Επέλεξε ως υπουργό Αμυνας τον στρατηγό Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, έναν σχετικά άγνωστο αξιωματικό. Ομως σύντομα ξέσπασαν διαδηλώσεις εναντίον του Μόρσι που συχνά εξελίσσονταν σε βίαιες συγκρούσεις μεταξύ των αντιπάλων και των οπαδών του. Τον Ιούλιο του 2013 και ενώ η κατάσταση βρισκόταν εκτός ελέγχου, ο στρατός σε συνεννόηση με κάποια πολιτικά κόμματα προχώρησε στην ανατροπή του Μόρσι, ο οποίος σύντομα συνελήφθη. Οι ισλαμιστές κατέβηκαν στους δρόμους και σημειώθηκαν νέες σφαγές, με την προσωρινή κυβέρνηση να θέτει την Μουσουλμανική Αδελφότητα εκτός νόμου. Τον περασμένο Μάρτιο σε μια μεγάλη δίκη 529 στελέχη της καταδικάσθηκαν σε θάνατο. Η γοργή άνοδος και πτώση του ισλαμιστικού κινήματος λειτούργησε και σε αυτή την περίπτωση ως μέσο για να ενισχυθούν οι τζιχαντιστές, οι οποίοι όμως ακόμα λειτουργούν σε συνθήκες παρανομίας. Τον Ιούνιο ο στρατηγός Αλ Σίσι εξελέγη 6ος πρόεδρος της Αιγύπτου και όρισε νέα κυβέρνηση.
