[Ιστορίες] Μια περίεργη παράλειψη

Σάο Πάολο, Πέμπτη μεσημέρι (τοπική ώρα). Ενας νεαρός λευκός, μία νεαρή μαύρη και ένα αγόρι Ιντιος εισέρχονται δίπλα δίπλα στον αγωνιστικό χώρο για την τελετή έναρξης του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Στέκονται στη μέση του κεντρικού κύκλου και όλοι μαζί, μπροστά σε καμιά κατοσταριά τηλεοπτικές κάμερες, απελευθερώνουν ένα λευκό περιστέρι. Οι παίκτες της Βραζιλίας και της Κροατίας χειροκροτούν. Το εναρκτήριο λάκτισμα αναμένεται από λεπτό προς λεπτό.

Οι τρεις νέοι αγγελιαφόροι της ειρήνης επιστρέφουν στις θέσεις τους. Λίγο προτού βγουν από τον αγωνιστικό χώρο, ο 13χρονος Ιντιος βάζει το χέρι στην τσέπη και βγάζει ένα μικρό κόκκινο πανό που γράφει «demarcacao» (οριοθέτηση). Η εικόνα είναι δυνατή, μία πράξη διαμαρτυρίας, η οποία όμως δεν φθάνει ποτέ στους τηλεοπτικούς δέκτες.  

Περίεργη παράλειψη. Το μικρό πανό του 13χρονου ιθαγενούς καλεί την ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Μπραζίλια να παγιώσει την οριοθέτηση των εδαφών των ιθαγενών στη Βραζιλία. Δεν πρόκειται για καινούργια ιστορία. Απεναντίας, είναι ένας πολύ παλιός αγώνας, ο οποίος έχει αναθερμανθεί τα τελευταία χρόνια λόγω μιας διαδικασίας εντατικοποίησης να μειωθούν ή να αποδυναμωθούν τα συνταγματικά δικαιώματα των ιθαγενών. Οι κτηματικές διαφορές και οι εξώσεις γης που «έχει ανακαταληφθεί» από τους ιθαγενείς – όπως στο Μάτο Γκρόσο ντο Σουλ – φουντώνουν.

Τον περασμένο Οκτώβριο, εκατοντάδες ιθαγενείς της Βραζιλίας οργανώθηκαν για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο κίνημα, το οποίο εκφράστηκε με παρελάσεις στο Σάο Πάολο, το Μπέλεμ, το Ρίο Μπράνκο. Η ημερομηνία εκείνων των εκδηλώσεων (5 Οκτωβρίου) ήταν συμβολική. Συνέπεσε με την 25η επέτειο του Συντάγματος, ένα κείμενο το οποίο θεωρείται ευρέως από τα πιο γενναιόδωρα όσον αφορά την κατανομή της γης για τους ιθαγενείς πληθυσμούς, αλλά που σύμφωνα με τους ιθαγενείς υπονομεύεται από τον γεωργικό τομέα και τις βιομηχανίες εξόρυξης, οι οποίες από την πλευρά τους υποστηρίζονται από την πολιτική τάξη.

Ο νεαρός που πρωταγωνίστησε στην τελετή έναρξης ζει στο χωριό Κρουκουτού, στο νότιο άκρο της μεγαλούπολης του Σάο Πάολο. Οι συνθήκες είναι πολύ επικίνδυνες για τη συγκεκριμένη κοινότητα, η οποία εδώ και καιρό περιμένει μια δικαστική απόφαση για να μετακινηθεί σε μεγαλύτερο έδαφος.

Ο τοπικός άρχοντας του χωριού, ο Φάμπιο Τζεκουπέ, δεν εξεπλάγη από το «κόψιμο» της εικόνας. «Θέλουν να δείξουν μόνο την ειρήνη μεταξύ των λαών για να περάσουν το μήνυμα ότι ώς έναν βαθμό όλα βαίνουν καλώς» υποστηρίζει στο εβδομαδιαίο βραζιλιάνικο περιοδικό «Carta Capital». «Η πραγματικότητα όμως», προσθέτει, «δεν είναι αυτή».