Καμπάρι, προσούτο, Αρμάνι και απόγνωση

Το Πράτο είναι μια μεσαίου μεγέθους ιταλική πόλη στα βόρεια της Τοσκάνης. Δεν συγκαταλέγεται, παρά την άρτια πολεοδομική αισθητική και τα σημαντικά μνημεία του, στους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς της γειτονικής χώρας, καθώς ο ανταγωνισμός των γειτονικών Φλωρεντίας, Σιένα, Αρέτσο, Πίζα και Σαν Τζιμινιάνο είναι αμείλικτος. Ενας από τους βασικούς λόγους είναι το γεγονός ότι εδώ και αιώνες το Πράτο έχτισε μια ανθούσα κλωστοϋφαντουργία, κλάδο που έφθασε να απασχολεί το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού του. Ο 20ός αιώνας βρίσκει την πόλη άρτια οργανωμένη, η βιομηχανική –  μεταποιητική κουλτούρα είναι διάχυτη και οι μεγάλες οικογένειες  επανεπενδύουν τα κέρδη τους, συσσωρεύοντας πλούτο και δημιουργώντας θέσεις εργασίας. Ο σεβασμός στην παράδοση κατηύθυνε ιστορικά το επιχειρηματικό πνεύμα και τροφοδότησε τους μεγάλους οίκους του κλάδου που κατέκτησαν την παγκόσμια αγορά καθιστώντας την ιταλική μόδα κυρίαρχη.

Κι έπειτα, ξαφνικά, εκεί στις αρχές της δεκαετίας του ’90 άρχισε η κατάρρευση. Με τον θρίαμβο της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης και την ιδεολογικοποίηση της παγκόσμιας αγοράς, με την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και την κατάργηση των προστατευτικών φραγμών, οι λεγόμενες «αναπτυσσόμενες χώρες» απέκτησαν συγκριτικό πλεονέκτημα κυρίως λόγω του χαμηλού εργατικού κόστους και των ανύπαρκτων περιβαλλοντικών προδιαγραφών. Ο Ανταμ Σμιθ είχε θριαμβεύσει. Σειρά ευρωπαϊκών εταιρειών μετοίκησαν στη Βομβάη ή στο Σάο Πάολο, ενώ φτηνά βιομηχανικά προϊόντα κατέκλυζαν τις αγορές της Δύσης. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία μπορεί να διατήρησε την ποιότητά της, πλην όμως σταδιακά οι Νέες Τίγρεις απέκτησαν την απαραίτητη τεχνογνωσία ώστε να την ανταγωνισθούν. Οταν πια η απέραντη κινεζική ανθρωποπανίδα άρχισε να εισβάλλει στην ευρωπαϊκή ήπειρο, τα προϊόντα της κλωστοϋφαντουργίας και όχι μόνο απέκτησαν και τη σφραγίδα που τους έλειπε: «made in Italy», έστω και από κινεζικά χέρια, έστω και σε μονάδες αγορασμένες για ένα κομμάτι ψωμί από οικογένειες όπως αυτή του Εντοάρντο Νέζι.

    Ο συγγραφέας δεν επιμένει στη διαδικασία αυτήν, η οποία οδήγησε χιλιάδες επιχειρήσεις του Πράτο και της βορειότερης περιφέρειας της Εμίλια Ρομάνα στη χρεοκοπία ή στην εκποίηση. Δεν είναι αυτό που τον ενδιαφέρει. Περισσότερο καταγράφει την ανθρωπολογική διάσταση του θέματος σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, αναμειγμένη με στοιχεία χρονικού, και αυτό συνιστά την επιτυχία του βραβευμένου βιβλίου του. Από τη μια μεριά, η ιστορία της οικογένειάς του, το εργασιακό ήθος, η πίστη στην πρόοδο, η κατάκτηση των διεθνών αγορών, η καλή ζωή, το καμπάρι και το προσούτο, τα σακάκια Βερσάτσε και τα κάμπριο αυτοκίνητα, το θαυμάσιο τοπίο της Τοσκάνης και τα με φανατισμό διατηρημένα ιστορικά κέντρα των ιταλικών πόλεων. Από την άλλη, οι στοιβαγμένες μάζες των Κινέζων στις εγκαταστάσεις της εταιρείας, ανθρώπων που ζουν, αναπαράγονται, εργάζονται ανελλιπώς και κοιμούνται στον ίδιο χώρο με τους αργαλειούς για λίγα ευρώ την ημέρα, ανασφάλιστοι και χωρίς άδεια εργασίας, με τις ιταλικές Αρχές να γράφουν πρόστιμα που αδυνατούν να εισπράξουν και να τροφοδοτούν τις ανεπαρκείς φυλακές, για να απολύσουν τους παραβάτες λίγες ημέρες μετά. Και βεβαίως, λίγο παραπέρα οι ντόπιοι άνεργοι, άνθρωποι που γεύθηκαν επί γενιές ένα διαρκώς ανώτερο καταναλωτικό επίπεδο, εργάτες και εργοδηγοί, διοικητικοί υπάλληλοι και επιστήμονες που στέκονται ουρά στα ταμεία ανεργίας, σκοτώνοντας τον χρόνο τους όπως όπως, έχοντας χάσει την αυτοεκτίμησή τους, με την οικογένειά τους μισοδιαλυμένη και τις υποθέσεις εργασίας στις οποίες είχαν βασίσει τη ζωή τους να κείνται σε συντρίμμια στο έδαφος.

Το κεφάλαιο «Εφιάλτης» απεικονίζει έξοχα αυτό το αίσθημα έλλειψης προορισμού ανθρώπων που δεν έχουν τι να κάνουν την ημέρα τους, εκδιωκόμενοι από έναν άλλο πολιτισμό μέσα στην ίδια τους την πόλη. Το πρώην στέλεχος μιας εταιρείας που πάει να βάλει ένα τάλιρο βενζίνη απλώς για να σκοτώσει την ώρα του, για να ανακαλύψει ότι το αυτόματο μηχάνημα δεν παίρνει το χαρτονόμισμα και στη συνέχεια να πλακώσει στο ξύλο τον νεαρό Κινέζο που περιμένει υπομονετικά στην ουρά είναι ό,τι καλύτερο έχει να μας δώσει το βιβλίο τού πρώην βιομηχάνου.