Ταξίδι στον χρόνο

«Δεν είχαμε ούτε ξινάρια να σκάψουμε ούτε τίποτα. Με τα νύχια σκάβαμε, τους τραβούσαμε και τους σκεπάζαμε με την ποδιά και λίγο χώμα. Ομως την άλλη μέρα ήταν ξέσκεποι και τους τρώγαν τα σκυλιά…».

Είναι κουβέντες που χτύπησαν σαν σφυρί το αποσβολωμένο μου μυαλό. Τις άκουσα από βιντεοσκοπημένες μαρτυρίες στο Μουσείο του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος και ένιωσα ότι ταξίδευα βίαια πίσω στον χρόνο. Δεν μοιάζει με κανένα άλλο μουσείο, καθώς ζώντας τις στιγμές του Ολοκαυτώματος σε αναγκάζει να σκεφτείς ότι οι ανθρώπινες αξίες, όπως η αξιοπρέπεια και η ελευθερία, συχνά απαιτούν αντίσταση και σκληρές θυσίες ενάντια στο έγκλημα, στη βία και στον φασισμό.

Οι κουβέντες των επιζώντων, ηλικιωμένων ανθρώπων πια, βγαίνουν αβίαστα σαν να περιγράφουν στιγμές που έζησαν πριν από δύο ημέρες. Κάποιοι συγκρατούν με δυσκολία τα δάκρυά τους φορτίζοντας ακόμα περισσότερο την ατμόσφαιρα. «Εμαζευτήκαμε και πήγε η καθεμία να μαζέψει τον άνθρωπό της. Τον βάζαμε στις κουβέρτες και τους τραβάγαμε για το νεκροταφείο. Ενα ταγέρι γεμάτο αίματα, το φόραγα καιρούς και ζαμάνια. Δεν είχα ν’ αλλάξω, με τι να αλλάξω, μας τα έκαψαν όλα…». Ο χρόνος χάνεται καθώς μπροστά στα μάτια σου μέσα από τις αφηγήσεις και τα εκθέματα περνούν οι τραγικές εικόνες εκείνων των στιγμών. Ακόμα και η πόρτα η οποία παραμένει κλειστή σε ένδειξη τιμής στη μνήμη των θυμάτων προκαλεί αποτρόπαιο δέος. Είναι η πόρτα από την οποία ο πληθυσμός των Καλαβρύτων μπήκε στο εσωτερικό του σχολείου για να ακολουθήσει ο μοιραίος διαχωρισμός, με τους άνδρες από 14 ετών και πάνω στη μία πτέρυγα και τις γυναίκες με τα μικρότερα παιδιά και τους ηλικιωμένους στην άλλη. Δεν έσμιξαν ποτέ ξανά. Ηταν 13 Δεκεμβρίου 1943.

Είχαν προηγηθεί κάποια γεγονότα και ο γερμανικός στρατός, για να χτυπήσει το αντιστασιακό κίνημα που είχε αναπτυχθεί στα Καλάβρυτα και την ευρύτερη περιοχή, αντέδρασε με πρωτοφανή σκληρότητα. Είχε ήδη αρχίσει περιφερειακές «χειρουργικές» επιχειρήσεις, δρομολογώντας έτσι την πιο μεγάλη επιτελική και στρατιωτική γερμανική επιχείρηση, η οποία θα περάσει στην ιστορία ως «Επιχείρηση Καλάβρυτα». Αρχικά βομβάρδισαν τα χωριά Μάνεσι, Τρεχλό και Λαπάτα και στη συνέχεια έκαψαν το χωριό Ανω Σουδενά, ενώ στις 16-18 Οκτωβρίου 1943 δόθηκε η μάχη της Κερπινής, όπου οι αντάρτες συνέλαβαν 83 γερμανούς αιχμαλώτους, τους οποίους οδήγησαν στα Καλάβρυτα και τους έκλεισαν στο κτίριο του Δημοτικού Σχολείου και αργότερα στις 7/12/1943 τους εκτέλεσαν. Αυτό το γεγονός πυροδότησε την αντίστροφη μέτρηση για τα Καλάβρυτα, τα γύρω χωριά και τα μοναστήρια, τα οποία θα πλήρωναν ακριβά το τίμημα της ελευθερίας.

Σήμερα όμως η πόλη έχει ξεπεράσει τις πληγές του παρελθόντος. Την ομορφιά της τονίζουν τα σύγχρονα ή αναπαλαιωμένα νεοκλασικά κτίρια με τις κατακόκκινες κεραμιδένιες στέγες αλλά και οι πλατείες με τα πλατάνια και τις ψηλόλιγνες λεύκες. Η περιήγηση στα Καλάβρυτα συνήθως αρχίζει από το κλασικό κτίριο του σιδηροδρομικού σταθμού, απ’ όπου ξεκινούν και οι δύο βασικοί οδικοί άξονες της πόλης, η οδός Αγίου Αλεξίου και η πεζοδρομημένη 25ης Μαρτίου.

Αν ακολουθήσεις την Αλεξίου, αρχικά θα συναντήσεις σύγχρονα καφέ και μαγαζιά με είδη ρουχισμού για σκι ενώ έπειτα από λίγο θα βρεις αριστερά το αρχοντικό της Παλαιολογίνας. Ομως στον διπλανό πεζόδρομο της 25ης Μαρτίου χτυπά η καρδιά της πόλης, καθώς καφέ, ζαχαροπλαστεία, ταβέρνες, μαγαζάκια με παραδοσιακά προϊόντα, το Μουσείο Ολοκαυτώματος, ο μητροπολιτικός ναός, αλλά και οι Πλατείες Ζαΐμη και Πετιμεζαίων βρίσκονται εδώ.

Το κτίριο του Δημοτικού Σχολείου το 1986 κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο και αποφασίστηκε να στεγάσει το Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος. Το σχολείο κτίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα με δαπάνες του ευεργέτη Ανδρέα Συγγρού και διαθέτει νεοκλασικά στοιχεία. Ο χώρος στον οποίο κτίστηκε το σχολείο απείχε τότε αρκετά μέτρα από το χωριό. Είχε μεγάλο εξωτερικό περιβάλλοντα χώρο και κοντά του βρισκόταν μόνο το κτίριο του σιδηροδρομικού σταθμού. Κατά την περίοδο της Κατοχής διέκοψε τη λειτουργία του, ενώ μετά την απελευθέρωση ανακατασκευάστηκε σύμφωνα με το αρχικό του σχέδιο και επαναλειτούργησε το 1950. Είναι ανοιχτό Τρίτη – Κυριακή 9.00-16.00, τηλ. 26920-23.646.