… και το μέτρο της κοινωνικής εγρήγορσης

«Σαραμάγκου» σημαίνει αγριοράπανο και ήταν το παρατσούκλι της οικογένειάς του που έγινε επίθετο – ειδική παραγγελία θα έλεγε κανείς για να αποδώσει την ιδιοσυγκρασία αυτού του συγγραφέα, του οποίου τα μυθιστορήματα – λ.χ. Το «Κατά Ιησούν Ευαγγέλιο», η «Σπηλιά», το «Περί τυφλότητος», το «Περί φωτίσεως» – ήταν πολιτικές αλληγορίες. Εχοντας μπει αρκετά αργοπορημένα στα χωράφια της λογοτεχνίας, στα 55 του το 1977, ο Ζοζέ Σαραμάγκου δεν έπαψε από τότε να δίνει στον βολεμένο δυτικό άνθρωπο το μέτρο της κοινωνικής εγρήγορσης. Και τώρα, μέσα από το «Τελευταίο τετράδιο», μας ταρακουνάει υπογραμμίζοντας ότι «το πρόβλημα στις σύγχρονες κοινωνίες δεν είναι η δικαιοσύνη αλλά οι δικαστές που την εφαρμόζουν».

Απόδειξη, η αποπομπή από το δικαστικό σώμα του «θαρραλέου και τίμιου» ισπανού δικαστή Μπαλτάσαρ Γκαρθόν, που συγκρούστηκε με τα κατάλοιπα του φρανκισμού όταν δεν υπέκυψε στη λήθη και ζήτησε την παραπομπή σε δίκη του χιλιανού δικτάτορα Πινοτσέτ και την έρευνα των εγκλημάτων πολέμου του Φράνκο και ακόμη 44 συνεργατών του, προκειμένου να δικαιωθούν τα θύματά του.

Ο Σαραμάγκου σχολιάζει εδώ και άλλες αδικίες: τις ευθύνες των κτηνοτροφικών βιομηχανιών και των φαρμακευτικών εταιρειών για την επιδείνωση της παγκόσμιας δημόσιας υγείας με αφορμή τη γρίπη των χοίρων• την αναλγησία των πλούσιων Αϊτινών που δεν έβαλαν το χέρι στην τσέπη για τα θύματα του σεισμού• τη σφαγή των αμάχων Τσοτσίλ στην περιοχή Τσιάπας από τους μεξικανούς παραστρατιωτικούς που κυνηγούσαν τους Ζαπατίστας• το τείχος που ύψωσαν οι ασφαλιστικές εταιρείες στο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του Ομπάμα για την ανακούφιση 45 εκατομμυρίων Βορειοαμερικανών που δεν καλύπτονται από το σύστημα υγείας και φυσικά τις αυθαιρεσίες «αυτού του πράγματος», του Μπερλουσκόνι!