…και η μαχητική πολιτική κριτική

«Οταν στα τέλη του ’80 επέστρεψα από το Σικάγο όπου έκανα το μεταπτυχιακό μου στην Οδοντιατρική, ήμουν αγανακτισμένος!», μας εξομολογήθηκε ο 54χρονος πλέον συγγραφέας, που εξακολουθεί να εργάζεται ως οδοντογιατρός!

«Δεν με ενοχλούσε το ότι η χώρα μου υστερούσε απέναντι στις ΗΠΑ, αλλά το ότι η δικτατορία παρέλυε τα πάντα και τους πάντες. Γι’ αυτό και ένιωσα ότι είχα χρέος να κάνω κάτι για να αποκτήσει ο λαός μου μια πραγματική ευκαιρία να αναπτυχθεί. Εγραφα λοιπόν κριτικά άρθρα στον Τύπο και άρχισα να επικρίνω απευθείας τον πρόεδρο Μουμπάρακ – πράγμα που απαγορευόταν. Είμαι ένας από τους τέσσερις συγγραφείς που δεν σχολίαζαν την κυβέρνηση αλλά το πρόσωπο του αρχηγού της, και το πλήρωσα». Πράγματι, οι εκδότες αρνούνταν να κυκλοφορήσουν τα βιβλία του, εκείνος έκανε αυτοεκδόσεις που απευθύνονταν σε κριτικούς και φίλους, και ειδικά η νουβέλα «Οι σελίδες του Ισάμ Αμπντ Αλ-Ατί» που διαβάζουμε σήμερα στη συλλογή διηγημάτων του «Θα ήθελα να ήμουν Αιγύπτιος» (Εκδ. Πατάκης, μτφ. Ευγ. Γραμματικοπούλου) έμεινε απαγορευμένη για μία δεκαετία.

Ολα όμως άλλαξαν το 2002. Τότε κυκλοφόρησε το «Μέγαρο Γιακουμπιάν», το πρώτο μυθιστόρημα του Αλ-Ασουάνι που αποτύπωνε μέσα από ζωντανούς χαρακτήρες τις μεταμορφώσεις της αιγυπτιακής κοινωνίας επί Νάσερ, Σαντάτ και Μουμπάρακ. Το βιβλίο λειτούργησε σαν ατμομηχανή, προκάλεσε τη στροφή της αποκοιμισμένης και δηλητηριασμένης αιγυπτιακής κοινωνίας προς τις κοινωνικές και πολιτισμικές αξίες και έβαλε τη σύγχρονη Αίγυπτο σε ένα εκατομμύριο (μέχρι σήμερα) σπίτια του δυτικού κόσμου (Εκδ. Πόλις 2007, μτφ. Αχιλλέας Κυριακίδης). «Το καθεστώς που με κυνηγούσε, προσπάθησε τότε να με προσεταιριστεί με βραβεία και τιμές που όμως εγώ αρνήθηκα ώς το τέλος. Δεν ήθελα να εκπροσωπώ την κυβέρνηση. Ηθελα να εκπροσωπώ τον εαυτό μου και την Αίγυπτο». Ο Αλ-Ασουάνι είπε και σήμερα «όχι», όταν του προσέφεραν μια δημόσια θέση. «Διότι θεωρώ ότι το μήνυμα της λογοτεχνίας είναι ευρύτερο από το πολιτικό μήνυμα: είναι υπαρξιακό και πανανθρώπινο».