Οι Αλγερινοί δεν είναι Αραβες, ούτε µιλούν αναγκαστικά αραβικά, λέει στα «ΝΕΑ» ο αλγερινός συγγραφέας που χαρτογραφεί το µωσαϊκό του αραβικού κόσµου
Οσοι πιστεύουν ενδόµυχα ότι ο µουσουλµανικός κόσµος είναι ένας ενιαίος χώρος που ενδεχοµένως ρέπει στον θρησκευτικό φανατισµό, πιθανώς δε και στηντροµοκρατία, καλό θα είναι να διαβάσουν τον Αλγερινό Μπουαλέµ Σανσάλ. Συγγραφέα πασίγνωστο στην Αλγερία, γνωστό όµως και στην Ευρώπη, ιδίως στη Γαλλία και τη Γερµανία, που δίνει ανάγλυφη την εικόνα ενός πολύ πιο περίπλοκου κόσµου. ∆εν γράφει στα αραβικά αλλά στα γαλλικά. Κι αυτό γιατί πήγε σε γαλλικό σχολείο, όταν ακόµα η Αλγερία ήταν γαλλική αποικία, και τα αραβικάτου δεν είναι τόσο καλά. Ασε που, όπως µας εξηγούσε στην πρόσφατη ∆ιεθνή Εκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, άλλη αραβική διάλεκτο µιλούν στο ένα προάστιο του Αλγερίου, άλλη στο άλλο. Και η επίσηµη, γραπτή γλώσσαείναι δύσκολο να κατακτηθεί αν δεν την έχεις διδαχθεί.
Ο ΜπουαλέµΣανσάλ δενείναι θρησκευόµενος. ∆ύο αδέλφια του είναι. Αλλά ενώ οένας του αδελφός είναι θρησκευόµενος µουσουλµάνος,ένας άλλοςείναι… µάρτυρας του Ιεχωβά και µάλιστα πολύ ψηλά στην ιεραρχία! Πώς συνέβη αυτό; Μετά τον πόλεµο της απελευθέρωσης, έσπευσαν στην Αλγερία, όπωςτο κάνουν και σε άλλες ασταθείς χώρες, οι Ευαγγελιστές και έτεροι εκπρόσωποι θρησκευτικών δογµάτων, για προσηλυτισµό. Τα τέσσερα αδέλφια Σανσάλ άκουσαν το κήρυγµα. Οταν, αιφνιδιαστικά, οι Αρχές διέταξαν τους Ευαγγελιστές να εγκαταλείψουν τη χώρα εντός 48 ωρών, ο µεσαίος αδελφός τού Μπουαλέµ, 16 ετών τότε, εξαφανίστηκε. Τον έψαχναν στα νοσοκοµεία, οι γονείς είχαν αναστατωθεί, αλλά τίποτα. Ξαφνικά τους τηλεφώνησε από τηΜασσαλία. Είχεγίνει µάρτυρας του Ιεχωβά και είχε εγκατασταθεί σε συγγενείς της απέναντιόχθης.
Το ζήτηµα της καταγωγής είναι ακόµη πολυπλοκότερο από τη θρησκεία. Ο Μπουαλέµ Σανσάλ είναι, όπως είπαµε, ένας καθαρόαιµος Αλγερινός µε µητρική γλώσσα τα γαλλικά. Αλλά τι σηµαίνει καθαρόαιµος Αλγερινός; Στην αρχή του διαλόγου µάς µιλούσε για «Αραβοµουσουλµάνους». Γιατί; Το εξήγησε: «Ο ηγέτης της ανεξαρτησίας Μπεν Μπελά, στον πρώτο του λόγο προς τον αλγερινό λαό, είπε: “Είµαστε Αραβες και είµαστε µουσουλµάνοι”. Στην πραγµατικότητα όµως είµαστε Βέρβεροι. Η χώρα µας κατακτήθηκε διαδοχικά από Ελληνες, Ρωµαίους, Βανδάλους, Βυζαντινούς, Ισπανούς, Γάλλους. Η Ιστορίαµας γράφτηκε από άλλους.
Αλλά και όταν ήρθε η ώρα νατη γράψουµε µόνοι µας, πάλι υιοθετήσαµε µια ξένηΙστορία.
Αραβοποιηθήκαµε ως προς τη γλώσσα και τη θρησκεία. Σε όλο το Μαγκρέµπ η βερβερική γλώσσα απαγορεύτηκε. Και µας αφηγούνται µια Ιστορία που είναι απλώς κατασκευή. Αλλά από τη Λιβύη µέχρι τη Μαυριτανία, οι πληθυσµοί ήταν εβραϊκοί και βερβερικοί. Οι βερβερικές διάλεκτοι σώζονται ακόµα αλλά από τη γραπτή τους έκφραση, που ήταν σε ιερογλυφικά, δεν έχει σωθεί τίποτα».
Ο ίδιος καταλαβαίνει βερβερικές διαλέκτους, αλλά δεν µπορεί να τις µιλήσει καλά. Μικρός νόµιζε ότιήταν…
Γαλάτης: «Στο σχολείο µάς µάθαιναν οι Γάλλοι ένα τραγουδάκι που µιλούσε για “τους προγόνους µας τους Γαλάτες”. Κι εγώµισούσα τους Ρωµαίους που “µας” είχαν επιτεθεί!».
Τα βιβλία του Σανσάλ είναι απαγορευµένα στην Αλγερία. Κάθε φορά που δίνει συνέντευξη σε ξένο µέσο ενηµέρωσης και ασκεί κριτική στο καθεστώς, τον καλούν στο Τµήµα δι’ υπόθεσίν του. Το 2003 τον απέλυσαν από τη θέση του στουπουργείοΒιοµηχανίας, λόγω πολιτικών φρονηµάτων. Θα αλλάξει κάτιστο Μαγκρέµπ άραγε, τώρα;«Για την Τυνησία είµαι σχετικά αισιόδοξος.Γιατί ο Μπουργκίµπα,το 1956, έδωσε δικαιώµατα στις γυναίκεςκαι έκανε την εκπαίδευση υποχρεωτική. Και όταν στον δρόµο έβλεπε µια γυναίκα µε φερετζέ, τηςτον τράβαγε. Οι Τυνήσιοιµπορεί να πετύχουν, λοιπόν, αλλά υπό έναν όρο: ότι θα αντέξουν στις πιέσεις, όπως άντεξε ο Μπουργκίµπα. Το Ισλάµ, ξέρετε, όπως και η αραβική γλώσσα, είναι κοοπερατίβα.
Εχουν λόγο οι πάντες».
INFO
Μπουαλέµ Σανσάλ, «Ο γερµανός µουτζαχεντίν ή το ηµερολόγιο των αδελφών Σίλερ», µτφ. Ευγενία Γραµµατικοπούλου, Εκδ. Πόλις, τιµή: 17,16 ευρώ.
Από το υπουργείο Βιοµηχανίας στους αλληλοσκοτωµούς
Ο Μπουαλέµ Σανσάλ έγινε συγγραφέας στα πενήντα του, προσπαθώντας να καταλάβει τι οδήγησε στη φρίκη του εµφυλίου της δεκαετίας του ‘90, ανάµεσα σε στρατό και ισλαµιστές. Στο πρώτο βιβλίο του, το αµετάφραστο στα ελληνικά «Le Serment des barbares» (Ο όρκος των βαρβάρων) που κυκλοφόρησε το 1999 – στα ελληνικά κυκλοφορεί το «Ο γερµανός µουτζαχεντίν ή το ηµερολόγιο των αδελφών Σίλερ» –, ο Μπουαλέµ Σανσάλ περιέγραψε τη µεταµόρφωση της αλγερινής κοινωνίας από το 1990 και µετά. Ως µηχανικός και οικονοµολόγος, γενικός διευθυντής του υπουργείου Βιοµηχανίας της Αλγερίας, προσπαθούσε – όπως και άλλοι διανοούµενοι – να βρει λογικά επιχειρήµατα για όσα συνέβαιναν, χωρίς επιτυχία. «Πώς να εξηγήσεις ότι αδέλφια αλληλοσκοτώνονταν;» αναρωτιέται. «Σύµφωνοι, µπορείς να πεις ότι έφταιγε η κακή λειτουργία οικονοµίας και κράτους. Αλλά αν ήταν αυτοί οι λόγοι που µε έκαναν φονιά, θα σε σκότωνα «φυσιολογικά». ∆εν ήµουν υποχρεωµένος να σου ξεριζώσω τα µάτια ούτε να βιάσω τη γυναίκα σου. Οι Ταλιµπάν, ξέρετε, δεν σκοτώνουν για οικονοµικούς λόγους. Αλλά ούτε και για θρησκευτικούς, αφού δεν έχουν ιδέα τι πραγµατικά επιτάσσει η θρησκεία. Η µόνη εξήγηση για τη βαρβαρότητα είναι ότι ζούµε ακόµα σε ένα ακαθόριστο σύµπαν µαγείας. Και ότι είναι πολύ εύκολο να περιπέσουµε από τη λογική συµπεριφορά στην κατάσταση της βαρβαρότητας και της τύφλωσης. Ανθρωποι που µέχρι χθες ήταν καρτεσιανοί, σπούδασαν στη Γερµανία, ζούσαν στις ΗΠΑ, άρχισαν να σκοτώνουν. Ενας φίλος µου που άλλοτε ήταν κοµµουνιστής και υπέρµαχος της διαλεκτικής έγινε ισλαµιστής σε πρωτόγονο επίπεδο και µου αφηγήθηκε ότι είδε σφαίρες να αλλάζουν πορεία έπειτα από θεϊκή παρέµβαση».
