Stage, στέιτζ και σταζ

ΣΚΕΦΤΗΚΑΤΕ ΠΟΤΕ ΤΙ ΘΑ ΄ΧΑΜΕ
ΓΛΙΤΩΣΕΙ ΑΠΟ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΦΑΙΑ
ΟΥΣΙΑ, ΑΠΟ ΜΕΛΑΝΙ ΚΑΙ ΧΑΡΤΙ, ΑΝ
ΕΙΧΕ ΓΡΑΦΤΕΙ ΑΠΟ ΜΙΑΣ ΑΡΧΗΣ
ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, Ή ΚΑΙ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΤΙΜΟ ΤΟ SΤΑGΕ;
Όλοι θυμόμαστε το θέμα, μόλις χτες ήταν η συζήτηση αν η σωστή προφορά είναι στέιτζ ή σταζ. Θεωρητικά το πρόβλημα λύθηκε, αφού υπήρξαν, έστω καθυστερημένα, εξηγήσεις: πως γαλλική είναι η λέξη stage, για το «πρόγραμμα απόκτησης επαγγελματικής εμπειρίας», κι απλώς έχει την ίδια όψη με το αγγλικό stage, που είναι απλούστατα η σκηνή του θεάτρου. Σταζ λοιπόν η λέξη της εποχής, για κάτι παλαιότατο, που ήταν η γνωστή πρακτική εξάσκηση, των δικηγόρων λ.χ., ή φοιτητών σε θερινά κυρίως προγράμματα σε γραφεία και εταιρείες κτλ. Όμως η καινούρια πραγματικότητα της προσωρινής εργασίας σε ευρύτερη κλίμακα έβγαλε παραέξω τον ξενικό όρο, που διαβάστηκε με τη γλώσσα της εποχής, δηλαδή τα αγγλικά, άρα στέιτζ. Κάποια στιγμή ακούστηκε, όπως είπα, το σωστό, όμως πιο συχνά σημειώθηκε ειρωνική αντίδραση για τη γαλλομάθεια των λιγοστών που πρόφεραν το σωστό, παρά που μπήκανε τα πράγματα στη θέση τους_ και τόνισα το πρόφεραν, αφού στον πάντα κυρίαρχο γραπτό λόγο πάντα κυρίαρχο, αποκλειστικό, έστεκε το stage. Έφυγε απ΄ την επικαιρότητα το θέμα και είναι αμφίβολο αν έμεινε τίποτα παραπάνω από σύγχυση και αβεβαιότητα: δεν είναι παράδοξο αυτό, έτσι γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις, στο τέλος συχνά ακούγεται η «ξανθιά» ερώτηση του ανεκδότου, ποιο είναι εντέλει το σωστό, Ιράκ ή Ιράν;

Όσο λοιπόν γινόταν η συζήτηση αυτή, εμένα ο νους μου κολλημένος στα δικά μου, πόσο αποτελεσματικό θα ήταν το ιδεώδες, να γράφαμε δηλαδή με ελληνικά στοιχεία τις ξένες λέξεις που υποδεχόμαστε στη γλώσσα μας. Βέβαια το σταζ είναι από μιαν άποψη ακραία περίπτωση, είναι σχετικά καινούρια λέξη, που δεν έχει ακόμα τριφτεί με τη χρήση κτλ. Όμως ξέρουμε κι απ΄ τις άλλες περιπτώσεις, με λέξεις προ πολλού εγκλιματισμένες, και επιπλέον σε ευρύτατη χρήση, λέξεις που προ πολλού γράφονταν στα ελληνικά και τώρα ξαναφορούν το αρχικό, ξένο τους ρούχο: stress, mini, goal! Παραπέρα: λέξεις επίσης υιοθετημένες, όπως το χτεσινό ίντερνετ, που σχημάτισε όμως ήδη παράγωγο το ιντερνετικός, και τώρα μέσα απ΄ τη νωπή ούτως ή άλλως ξενική γραφή του: internet, εμφανίζει το ήδη νόμιμο παράγωγο σαν internet-ικός!

Και καλά, έστω ότι εξασφαλίζεται απολύτως το ιντερνετικός_ αλλά σταζ; Ναι, δεν μπορώ να πω πως δεν με ξενίζει κι εμένα που το γράφω. Ας τ΄ αφήσουμε για την ώρα, και το σταζ και τα ίντερνετ-ιντερνετικός, αφού εξάλλου γι΄ αυτά έχουμε ήδη δοκιμασμένη την ελληνική απόδοση διαδίκτυο-διαδικτυακός.

Πάμε στο παλιό, γνώριμό μας και από εδώ, θέμα της γραφής των ξένων κυρίων ονομάτων, όπου το τοπίο θα έπρεπε να είναι πιο ξεκαθαρισμένο. Εδώ είτε ευρείας χρήσης είτε όχι, το όνομα δεν αλλάζει, δεν μεταφράζεται, δεν εξελληνίζεται, όπως π.χ. κάναμε παλιά Σακεσπήρο τον Σαίξπηρ, ή απλώς Ρακίνα τον Ρασίν, είμαστε υποχρεωμένοι να ζήσουμε με πάμπολλα ονόματα, με άπειρους ξένους, πολιτικούς, ηθοποιούς, ποδοσφαιριστές, συγγραφείς, μπασκετμπολίστες.

Ξεφυλλίστε μια εφημερίδα, Ομπάμα, Μάρκες, Τεόντοσιτς, Γιούσενκο, Σισσέ, Νικόλ Κίντμαν, Κούντερα, όλες οι ειδησεογραφικές σελίδες, από εξωτερική πολιτική έως-ιδιαίτατα- τα αθλητικά, βρίθουν από ξένα ονόματα ελληνικά γραμμένα. Τα πράγματα αλλάζουν ελαφρώς σε ειδικές στήλες, επιφυλλίδες κτλ., και πάλι όχι στα πολιτικά και τα αθλητικά όσο στα καλλιτεχνικά, λογοτεχνικά, επιστημονικά. Κακά τα ψέματα, όσο περνάμε σε στενότερους χώρους, κλείνει το πεδίο, το ακροατήριο, η γλώσσα. Έτσι, όταν πια βγούμε απ΄ τις εφημερίδες και πάμε σε περιοδικά, βιβλία, μελέτες, ανθεί ο λατινόγραπτος λόγος. Τώρα ο Ομπάμα θα γίνει Οbama, και ο Μάρκες, Μarquez. Αλλά αν ο Οbama είναι αυτομάτως αναγνωρίσιμος, τι γίνεται με λιγότερο γνωστά ονόματα, ή με καινούρια ονόματα; Πώς μεταδίδεται δηλαδή η γνώση, η απλή πληροφορία;

Ομπάμα, Τεόντοσιτς, Σισσέ, σ΄ όλες τις εφημερίδες ελληνικά γραμμένα- γιατί αλλάζει η κατάσταση σε περιοδικά και βιβλία;