Δημοκρατία χωρίς ηθικολογία

ΟΙ ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΠΡΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ
ΜΕ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΉΜΑΛΛΟΝ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ
Σ΄ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ, ΕΙΝΑΙ ΧΕΙΡΟΤΕΡΕΣ
ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ.
ΤΙΣ ΘΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ
ΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΥΠΟΒΑΛΛΕΙ ΣΕ ΚΡΙΤΙΚΗ
ΣΤΟ ΑΠΟΛΑΥΣΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Ο ΠΟΛ ΓΟΥΝΤΡΑΦ
Πολύ γνωστός Αμερικανός ελληνιστής, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Αustin και συγγραφέας επίσης του γνωστού «Reverence: Renewing a Forgotten Virtue », ο Γούντραφ θεωρεί εδώ- και είναι κάτι που εκτιμώ ιδιαίτερα σε τούτο το βιβλίο- ότι ο κύριος αντίπαλός του είναι η ηθικολογία. Αυτή η ηθικολογία που, επιμένοντας στην τελειότητα, αδιαφορεί για καθετί ανθρώπινο. Μια ηθικολογία που, κριτικάροντας τις ανθρώπινες αδυναμίες, οδηγεί στην απόρριψη της δημοκρατίας και της πολιτικής. Τα σφάλματα της ηθικολογικής προσέγγισης της δημοκρατίας ξεκινούν, όταν παραλείπεται το γεγονός πως η δημοκρατία είναι μια κοινωνική κατάσταση που διευθύνεται από ανθρώπους με πάθη, συμφέροντα και ελαττώματα. Το πρόβλημα προκύπτει όταν για χάρη της απόλυτης εφαρμογής του ιδεώδους απορρίπτει κανείς το πραγματικό. Αλλά μήπως η πορεία της ανθρώπινης τραγωδίας δεν είναι ακριβώς αυτή η περιφρόνηση της προόδου, για χάρη της ολικής και άγνωστης ριζικής ανατροπής; Μη μου πείτε πως στη χώρα μας δεν εκφέρεται, στο όνομα της «τέλειας δημοκρατίας», ένας λόγος απαξιωτικός της πραγματικής δημοκρατίας και της πολιτικής! Από τους λόγους της Προεδρίας ή τη Βουλή των Εφήβων μέχρι τον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο, αλλά δυστυχώς και από εκπροσώπους της πολιτικής σκηνής. Γι΄ αυτό αξίζει να υπογραμμιστεί η άποψη του συγγραφέα, πως ο χαρακτήρας και τα ελαττώματα των πολιτικών ταγών δεν πρέπει να οδηγούν στην απόρριψη των δημοκρατικών αρχών.

Τα δύο προτάγματα
Ο Πολ Γούντραφ αποκαλεί «Πρώτη Δημοκρατία» την αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία και υποστηρίζει δύο κεντρικά προτάγματα:

1Πρώτον, ότι οι ιδέες της αθηναϊκής δημοκρατίας, παρόλο που δεν αποτελούν μοντέλο προς εφαρμογή σε κάθε εποχή και κατάσταση, συνθέτουν ένα σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της σημερινής δημοκρατίας στην Αμερική. Σ΄αυτό το πλαίσιο αναδεικνύει επτά ιδέες της αθηναϊκής δημοκρατίας, όπως είναι η ελευθερία από την τυραννία, η ομόνοια, η αρχή της νομιμότητας, η φυσική ισότητα, η σοφία των πολιτών, η διαβούλευση χωρίς ειδικές γνώσεις και η γενική παιδεία. Ιδέες οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν- με τις κατάλληλες προσαρμογές- τον καμβά πάνω στον οποίο μπορεί να πλεχτεί η ανανέωση του σημερινού γερασμένου μοντέλου δημοκρατίας. Προχωρά στην ανάλυση της κάθε μιας ιδέας μέσα από την παρουσίαση των ιστορικών γεγονότων, των υποστηρικτών και των αντιπάλων, τις αρνητικές πλευρές της και τα κενά στην υλοποίηση.

Με αυτή του την ανάλυση επιδιώκει να τραβήξει το πέπλο που κρύβει την ανθρώπινη αδυναμία, όταν αυτή επιδιώκει υψηλούς στόχους. Η αρχαία δημοκρατία δεν ήταν τέλεια, μάς λέει, αν και οι δυο μεγάλες της ατέλειες, η δουλεία και η κατώτερη θέση των γυναικών, οφείλονταν, όπως επισημαίνει, στο κυρίαρχο πολιτισμικό και οικονομικό πρότυπο και όχι στην ίδια τη δημοκρατία. Εξάλλου, η αρχαία δημοκρατία μάς κληροδότησε μια καθολική ιδέα. Μια ιδέα που από τότε μέχρι σήμερα έχει πολλούς εχθρούς. Είναι η ιδέα πως «όλοι οι άνθρωποι έχουν αρκετές γνώσεις ώστε να μπορούν να συμμετάσχουν στην πολιτική διακυβέρνηση» (σελ. 38).

2Δεύτερον, υποστηρίζει ότι η δημοκρατία δεν είναι απλά ένας τρόπος διακυβέρνησης από και για την πλειοψηφία. Δεν ταυτίζεται με την ψηφοφορία ούτε με την αρχή της πλειοψηφίας, η οποία οδηγεί πολλές φορές στην τυραννία της πλειοψηφίας και την εκλογή αντιπροσώπων. Δημοκρατία σημαίνει διακυβέρνηση από τον λαό και για τον λαό. Δεν φθάνει όμως αυτός ο ορισμός. Για τον συγγραφέα οι επτά ιδέες της αθηναϊκής δημοκρατίας πρέπει να προσαρμοσθούν και να εφαρμοσθούν στη σύγχρονη αμερικανική δημοκρατίαμια δημοκρατία στην οποία ασκεί κριτική σε πολλές πλευρές της. Στο τελευταίο κεφάλαιο, μάλιστα, εξετάζει μία μία τις επτά ιδέες της δημοκρατίας μέσα από ένα διπλό πρίσμα: α) κατά πόσον εφαρμόζονται ή όχι στη σύγχρονη Αμερική, β) με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν στη σύγχρονη Αμερική.

Το βιβλίο συνοδεύεται και από το επίμετρο του πανεπιστημιακού Φιλήμονα Παιονίδη, στο οποίο ενσωματώνονται παρατηρήσεις σχετικές με την υποτίμηση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και θίγονται ζητήματα δημοκρατικής αγωγής στα ελληνικά σχολεία.