Ρωγμές στο σκοτάδι

Ο ΚΑΡΟΛΟΣ ΝΤΙΚΕΝΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ
ΕΝΑΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΙΩΝΑ ΘΕΩΡΗΘΗΚΕ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΩΝ,
ΔΙΟΤΙ ΔΙΑΒΑΣΤΗΚΕ, ΦΑΝΑΤΙΚΑ ΒΕΒΑΙΑ, ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΝΑΝ ΔΙΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΑ ΤΑ ΤΡΙΑ- ΤΕΣΣΕΡΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΗΡΩΕΣ ΠΑΙΔΙΑ
Ακόμη και σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του έργου του Ντίκενς είναι αμετάφραστο στη χώρα μας. Γι΄ αυτό και έρχομαι να χαιρετίσω τη μετάφραση και την κυκλοφορία στα ελληνικά του αριστουργήματός του. Και αυτό δεν είναι μια προσωπική υποκειμενική κρίση, αλλά η ομόθυμη κριτική άποψη της διεθνούς κριτικής, με αποκορύφωμα την περίοπτη θέση τουΖοφερού οίκου στον κανόνα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας που του επιφύλαξε ο Χάρολντ Μπλουμ. Οφείλουμε αυτή τη δωρεά στις Εκδόσεις Γκούτενμπεργκ, δεδομένου πως το κοινωνικό αυτό έπος εκτείνεται σε δύο τόμους, 700 σελίδων ο καθένας, και αποτελούν ρίσκο και τόλμη για έναν εκδοτικό οίκο στην Ελλάδα σήμερα.

Το αριστούργημα αυτό γράφτηκε και δημοσιεύτηκε σε συνέχεια σε περιοδικό του Λονδίνου από το 1852 έως το 1853 μέσα σε είκοσι μήνες και είναι μια πραγματική εποποιία μέσα στο πλαίσιο της συγκεκριμένης κοινωνίας της εποχής που γράφτηκε.

Ο Οδυσσέας αυτής της αφήγησης είναι ένα νόθο κορίτσι που προσπαθεί να επιβιώσει αναζητώντας την Ιθάκη του μέσα σ΄ ένα κοινωνικό τοπίο, όπου οι συμπληγάδες, οι σειρήνες, οι λωτοφάγοι, η Κίρκη, η Σκύλλα και η Χάρυβδις, αλλά και η φιλόξενη αυλή των Φαιάκων είναι δοκιμασίες, παγίδες και άθλα που στήνονται για να γαλβανιστεί η αρετή της και η ευγένεια του ήθους της.

Δεν θέλω να περνιέμαι για ειδικός της αγγλικής λογοτεχνίας, γι΄ αυτό και ομολογώ ότι αγνοώ τη σχολαστική και κριτική παρακαταθήκη που, χωρίς αμφιβολία, ενάμιση αιώνα θα συνοδεύει το έργο αυτό. Ως εκ τούτου, αγνοώ αν έχουν αντιμετωπιστεί από τους κριτικούς και τους συγκριτικούς φιλολόγους οι σκανδαλώδεις συγγένειες αυτού του κειμένου με τη «Δίκη» του Κάφκα. Γιατί η δράση του μυθιστορήματος του Ντίκενς συνάπτεται αποκλειστικά με τη λειτουργία των αγγλικών δικαστηρίων της εποχής, τα οποία ξετινάζονται από τον Ντίκενς ως άντρα κακοδικίας, δωροληψίας και δωροδοκίας, μηχανισμοί καταπίεσης και κατάθλιψης αθώων ανθρώπων, σκοτεινές συνωμοσίες, αλισβερίσια δικαστών, δικηγόρων και δικολάβων, χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες, παραπλανήσεις διαδίκων και χρόνιες ψυχολογικές επιπτώσεις με τη δημιουργία εξαρτήσεων, ψυχώσεων και απονενοημένων διαβημάτων. Ο ιστός της αράχνης που εξυφαίνεται σε ζοφερούς και ανήλιαγους διαδρόμους, η άτεγκτη και απρόσιτη σχεδόν θεολογική δογματική αυθεντία των αρχιδικαστών και οι μισότρελοι θαμώνες που επί έτη περιφερόμενοι στις αίθουσες με τσάντες και ντοκουμέντα αναμένοντας να εκφωνηθεί η υπόθεσή τους είναι μοτίβα που σχεδόν πανομοιότυπα και υφολογικά πάρισα συναντάμε εβδομήντα χρόνια αργότερα στο αριστούργημα του Κάφκα. Υπάρχει μάλιστα και κάτι τελείως αξιοσημείωτο. Ένας τυπικός θεμιστοπόλος, σκοτεινός και μυστικοπαθής δικηγόρος εκβιαστής αναφερόμενος στην υπόθεση ενός ήρωα των δικαστικών φακέλων συντομεύει το επώνυμό του αποκαλώντας τον Κ! Η χρονίζουσα δικαστική υπόθεση κληρονομίας όμως δεν είναι παρά ο καμβάς πάνω στον οποίο ο Ντίκενς κεντάει μια ζωφόρο της αγγλικής κοινωνίας όπου παρελαύνουν λούμπεν προλετάριοι, αδέσποτα παιδιά, θλιβεροί μικροαστοί, μεσάζοντες, τοκογλύφοι, θρησκόληπτοι, χυδαίοι φιλάνθρωποι, αργόσχολες υστερικές ανέραστες κυρίες, ρατέδες λιμοκοντόροι, τρακαδόροι διανοούμενοι, τίμιοι αφελείς μικρόνοες πρώην αποικιακοί στρατιώτες, τσιφούτες φιλάργυροι, φιλόπονες γυναίκες, ξεπεσμένοι τζέντλμεν, ξενιστές και παράσιτοι, λοβιτουρατζήδες και λαμόγια, ματαιόδοξοι και καριερίστες, νεόπλουτοι και συντηρητικοί λόρδοι, αλλά και πεντακάθαροι πολίτες του μόχθου και ανυστερόβουλοι και ισορροπημένοι μεγαλοαστοί.

Νομίζω πως ορθά έχει γραφεί πως η πινακοθήκη του Ντίκενς μόνο σε ευρηματικότητα και ποικιλία με την πινακοθήκη του Σαίξπηρ συγκρίνεται στην αγγλική λογοτεχνία.

Εκείνο που εκπλήσσει στην πεζογραφία αυτή είναι το πραγματολογικό υλικό που περνάει: θεσμοί, εργαλεία, διαδικασίες, σκευή, ενδυματολογική ποικιλία, ανθοκομική και ζωολογική ενημέρωση, κλιματολογικές γνώσεις, κυκλοφοριακές συνήθειες, οπλογνωσία, ιστορική και θεσμική πληρο- φορία, καθιστούν το έργο ένα πραγματικά εξαντλητικό ντοκουμέντο μιας εποχής. Με οδηγό αυτό το κείμενο μπορείς ακόμη και σήμερα να κυκλοφορήσεις όχι μόνο στο Λονδίνο, αλλά και στην ευρεία περιοχή των προαστίων και των περιχώρων και να εκτιμήσεις τι άλλαξε, τι διατηρήθηκε και τι ανατράπηκε σε πολεοδομική και αρχιτεκτονική πολιτική. Εξάλλου συχνά μέσα στην αφήγηση ο ικανός και δημοσιογράφος Ντίκενς αναφέρεται στα έργα που εκτελούνται, τη γεφυροποιία, τις πλατφόρμες του Τάμεση και τις σχεδιαζόμενες σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις.

Αφήνω βέβαια τις προσφιλείς και εντατικές έρευνές του στο σωφρονιστικό σύστημα, στην ιατρική και φαρμακευτική μέριμνα, στην οργάνωση των ορφανοτροφείων και κυρίως στον τρόπο που αντιμετωπίζει την ίδρυση της κρατικής αστυνομίας. Όταν το αφήγημά του προς το τέλος παίρνει λόγω ενός φόνου την τροπή μιας αστυνομικής εξιχνίασης, ο Ντίκενς εισάγει έναν έξοχο τύπο αστυνομικού ντετέκτιβ, του Μπάκετ, που θεωρείται ο πρώτος στην παγκόσμια λογοτεχνία ορθολογιστής επιθεωρητής, πρότυπο για την ένδοξη πινακοθήκη που θα ακολουθήσει. Αυτός και ο Ιαβέρης του Ουγκώ είναι τα δύο πρότυπα που γεννούν τις κλωνοποιημένες τους σειρές.

Κάρολος Ντίκενς

Ο ΖΟΦΕΡΟΣ OΙΚΟΣ

ΕΚΔ. GUΤΕΝΒΕRG, ΜΤΦ. ΚΛΑΙΡΗ ΠΑΠΑΜΙΧΑΗΛ ΣΕΛ. 676, ΤΙΜΗ: 60 ΕΥΡΩ