Ο Ομπλόμοφ και ο προοδευτικός λυρισμός

Ο ΟΜΠΛΟΜΟΦ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΟΣ
ΗΡΩΑΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ. ΤΟΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ
Ο ΓΚΟΝΤΣΑΡΟΦ ΣΤΑ ΜΕΣΑ
ΤΟΥ 19ουΑΙΩΝΑ ΚΑΙ Ο ΛΕΝΙΝ
ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΥΧΝΑ Σ΄ ΑΥΤΟΝ ΣΤΑ
ΓΡΑΠΤΑ ΤΟΥ. ΤΟΝ ΘΕΩΡΟΥΣΕ ΠΡΟΤΥΠΟ
ΤΟΥ ΞΕΠΕΣΜΟΥ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ
ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑΣ. ΕΙΧΕ ΒΓΑΛΕΙ
ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΡΟ «ΟΜΠΛΟΜΟΦΙΣΜΟΣ»
ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΡΙΓΡΑΨΕΙ ΜΙΑ
ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙ
ΦΟΡΑ.
Το χαρακτηριστικό του Ομπλόμοφ είναι ότι δεν κάνει τίποτε. Έχει κληρονομήσει μια μάλλον μικρή ιδιοκτησία με τους μουζίκους της από τον πατέρα του και ζει με τον υπηρέτη του σε ένα σπίτι με ενοίκιο. Αυτά του φτάνουν, οι φιλοδοξίες του σταματούν εκεί και ανατριχιάζει όταν ακούει τον καλύτερό του φίλο να του εκθέτει τα σχέδιά του για το μέλλον. Για να ησυχάσει τον ρωτάει αν σκοπεύει να κάνει όλες αυτές τις επιχειρήσεις για να μπορεί μετά ως ιδανικός συνταξιούχος, να κάθεται και να μην κάνει τίποτε.

Δεν βγαίνει σχεδόν ποτέ από το σπίτι του, γιατί φοβάται μην κρυώσει και θεωρεί πως η φυσιολογική στάση του ανθρώπινου σώματος είναι η ύπτια, επί του καναπέ εννοείται. Όταν μάλιστα ο υπηρέτης του, ο οποίος μοιάζει πλασμένος για το αφεντικό του, του ανακοινώνει πως ο ιδιοκτήτης του σπιτιού τούς ζητάει να μετακομίσουν, ο Ομπλόμοφ γίνεται έξαλλος με τον υπηρέτη ο οποίος, όπως λέει, κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να του χαλάσει τη διάθεση.

Ο Ομπλόμοφ γενικά είναι συμπαθής, αφού στο κάτω-κάτω η παροιμιώδης αδράνειά του δεν αφορά παρά μόνον τον εαυτό του. Ο Ομπλόμοφ, για παράδειγμα, δεν καλείται να πάρει αποφάσεις που αφορούν την τύχη ενός ολόκληρου λαού, ούτε χρειάζεται να διαχειρισθεί κρίσεις.

Τον θυμήθηκα τις τελευταίες ημέρες με την όλη περί ανασχηματισμού συζήτηση, με όλη αυτή την κακόγουστη πολυλογία περί της «νέας αρχής», με όλη τη βαθυστόχαστη αναντιστοιχία της πολιτικής με την πραγματικότητα. Στη χώρα της υποκρισίας η σοβαροφάνεια περισσεύει. Θα μπορούσε να συμβαίνει και το αντίστροφο, όμως δεν έχει τόση σημασία αν έγινε πρώτα η κότα ή το αυγό. Σημασία, αντιθέτως, έχει αν οι κυβερνώντες έχουν συμπεριφορά Ομπλόμοφ και ακόμη μεγαλύτερη αν ο ομπλομοφισμός έχει τα χαρακτηριστικά κοινωνικής επιδημίας.

Αν δηλαδή έχεις να κάνεις με μια κοινωνία η οποία, αν και ασφυκτιά μες στις αναπηρίες της και τη δυσώδη ατμόσφαιρα που επιβάλλουν, δεν τολμάει, δεν θέλει και δεν μπορεί να αλλάξει τίποτε. Το δυσμενές παρόν και το δυσοίωνο μέλλον το περιγράφει καλύτερα από οποιαδήποτε στατιστική μέτρηση η στάση της αδράνειας, η οποία παρακολουθεί το θέαμα της κοινωνικής κατάρρευσης σαν να αφορά πάντα κάποιους άλλους. Οι υπόλοιποι μπορούν να χειροκροτούν, να κατανοούν και να αφουγκράζονται αυτούς που τα σπάνε. Ο αυτισμός δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο της πολιτικής τάξης. Είναι τόσο δημοκρατικά μοιρασμένος, ώστε να σου δημιουργείται η εντύπωση πως η ελληνική κοινωνία δεν είναι παρά μια κουρελού από μικρές τυραννικές νησίδες, οι οποίες δεν έχουν καμία διάθεση να επικοινωνήσουν μεταξύ τους.

Ο περίφημος «δημόσιος διάλογος», με τον τρόπο με τον οποίο γίνεται, δεν είναι παρά μια συγκεκαλυμμένη σύγκρουση φουσκωτών ή κουκουλοφόρων που υποστηρίζουν τη μία ή την άλλη άποψη. Ο «τρίτος παράγων», ο και αποκαλούμενος κοινή λογική αφού τον μοιράζονται και τα δύο μέρη, μοιάζει μ΄ ένα θρυμματισμένο ξεροκόμματο στο οποίο κανείς δεν δίνει σημασία, γιατί κανείς δεν έχει όρεξη να το φάει.