Με τη λόγχη σαν στολίδι

ΑΠΟ ΟΠΟΙΑ ΠΛΕΥΡΑ ΚΙ ΑΝ ΤΟΝ ΠΙΑΣΕΙΣ, Ο ΧΑΒΙΕΡ ΜΑΡΙΑΣ ΣΕ ΣΗΜΑΔΕΥΕΙ. ΣΕ ΠΟΝΑΕΙ
ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ, ΣΟΥ ΔΙΑΛΥΕΙ ΤΑ ΝΕΥΡΑ ΚΑΙ ΣΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΑΝΑΤΡΙΧΙΛΑ. ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΘΡΩΠΟ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΟΙΩΝΑ. ΟΜΩΣ ΣΕ ΡΩΤΑΕΙ: «ΑΝΤΕΧΕΙΣ
ΝΑ ΔΕΙΣ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ ΑΛΛΙΩΣ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΤΑ ΑΝΑΤΡΕΨΕΙΣ;»
Πάνε σχεδόν 20 χρόνια, που ο 38χρονος τότε Χαβιέρ Μαρίας τάραξε τα ευρωπαϊκά και αγγλοσαξονικά νερά με το μυθιστόρημά του Όλες οι ψυχές. Εκεί υπέβαλε την ιδέα της παράλληλης ζωής που ανακαλεί προηγούμενες πραγματικότητες και πιθανότητες, οπότε είναι εξίσου «αληθινή» με τη ζωή που ζούμε. Τώρα, στο Πυρετός και λόγχη (Σέλας), πρώτο μυθιστόρημα της τριλογίας Το πρόσωπό σου, αύριο, μπαίνει πιο βαθιά στο κρεβάτι, στα συρτάρια, στο μυαλό του σύγχρονου ανθρώπου. Και με αλληλοδιαπλεκόμενες ιστορίες από τον Ισπανικό Εμφύλιο ή από την ακαδημαϊκή ζωή στην Οξφόρδη, από τον Μεγάλο Αδελφό ή από τους ώριμους έρωτες, μιλάει για μελλοντικές ζωές-συμπεριφορέςαντιδράσεις. Διότι «οι άνθρωποι φέρουν τις πιθανότητές τους μέσα στις φλέβες τους και είναι μόνο θέμα χρόνου, πειρασμών και περιστάσεων να οδηγηθούν στην πραγμάτωσή τους».

Δεν πρόκειται λοιπόν για μια μεταφυσική προσέγγιση, αλλά για ένα συμπέρασμα που προκύπτει από την εξονυχιστική παρατήρηση ενός προσώπου σήμερα, το οποίο μας παρέχει τις ενδείξεις για αυτό το πρόσωπό – αυτήν την ταυτότητα- αύριο. Μονάχα που συνήθως δεν είμαστε διατεθειμένοι να τις καταγράψουμε και να τις ακροαστούμε. Αφού «μας αρέσει σε όλους να πετάμε μακριά την ασπίδα, και να βαδίζουμε ανάλαφροι, κραδαίνοντας τη λόγχη σαν στολίδι». Το διαπιστώνει επανειλημμένα ο αφηγητής-πρωταγωνιστής, που ταλανίζεται από ζήλεια για την πρώην γυναίκα του. Είναι ένας αγγλοτραφής Ισπανός (όπως και ο συγγραφέας), ο οποίος προσλαμβάνεται σε μια σκιώδη λονδρέζικη υπηρεσία (ανακατεμένη ενδεχομένως και σε πραξικοπήματα), ως «διερμηνέας ζωών» και «προγνώστης ιστοριών». Για να αποκρυπτογραφεί δηλαδή χαρακτήρες κομβικών προσωπικοτήτων, και να προβλέπει ιστορίες που θα μπορούσαν να εξυφανθούν ή να αποφευχθούν, με επιπτώσεις ευρύτερου πολιτικο-κοινωνικού βεληνεκούς. Μπρρρ!

Το αύριο βρίσκεται λοιπόν μπροστά στα μάτια μας, μπορούμε να το επηρεάσουμε, αλλά σπάνια το κάνουμε. Νάτο, το μαρξιστικό πιστεύω που η εφαρμογή του σκοντάφτει στον ανθρώπινο παράγοντα. Το θέμα είναι πώς τα (ξανα)λές όλα αυτά. Εδώ φαίνεται το μεγάλο ταλέντο του Χαβιέρ Μαρίας, ο οποίος αναλύει από όλες τις γωνίες αυτήν την ιδέα, και τη δοκιμάζει στις δευτερεύουσες ιστορίες του, με ήρωες γοητευτικότερους τον έναν από τον άλλον. Μεταξύ τους ο Αντρές Νιν, ο ηρωικός ηγέτης των Τροτσκιστών στον Ισπανικό Εμφύλιο, ο οποίος προδόθηκε, κατασυκοφαντήθηκε και δολοφονήθηκε, όχι από τους Φαλαγγίτες αλλά από τους Σταλινικούς αδελφούς του, το 1937. Είναι και ο πατέρας του πρωταγωνιστή, δημοσιογράφος των Δημοκρατικών, του οποίου η καριέρα καταστράφηκε από τα αντίποινα του Φράνκο, όταν τον κατέδωσε ένας παλιός φίλος. Είναι επίσης οι μέντορες του πρωταγωνιστή- οι δάσκαλοί του στην Οξφόρδη- χαρισματικοί διανοούμενοι της Κοινοπολιτείας που στρατολογήθηκαν υπερ πατρίδος στην Υπηρεσία Πληροφοριών, τις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι ο αινιγματικός εργοδότης του στο Λονδίνο και όλοι οι συνήθεις ύποπτοι- διακεκριμένοι πολίτες συχνάπου παρακολουθούνται στις σύγχρονες δημοκρατίες… Είναι η ίδια η εποχή μας, εποχή παραπλανητική, που παραλύει την κρίση μας.

Ο Μαρίας δεν εκφέρει ηθικολογικές κρίσεις.

Μόνο μας πετάει το μπαλάκι των ευθυνών.

Javier Μarias

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΣΟΥ ΑΥΡΙΟ

1. ΠΥΡΕΤΟΣ ΚΑΙ ΛΟΓΧΗ

ΜΤΦ. ΒΙΒΗ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΚΔ. ΣΕΛΑΣ, 2008, ΣΕΛ.480