Αρχιτεκτονική

SΟS για την «άγνωστη» μοντέρνα Αθήνα
ΤηςΈφης Φαλίδα

Η «άγνωστη» μοντέρνα αρχιτεκτονική κληρονομιά της Αθήνας εκπέμπει SΟS για να σωθεί από τις μπουλντόζες
Τα κτίσματα της δεκαετίας του ΄30 ζητάνε την προσοχή μας. Αυτές τις τριώροφες παλιές πολυκατοικίες, σε σχήμα κύβου από μπετόν που έχουν ξεμείνει στο κέντρο και τις γειτονιές της Αθήνας, καλό θα είναι να αρχίσουμε να τις βλέπουμε με άλλο μάτι. Και να τις θεωρούμε διατηρητέα μνημεία της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς και δείγματα του μοντερνισμού.

«Η Αθήνα έχει ένα από τα σπουδαιότερα σύνολα αρχιτεκτονικής του μοντέρνου κινήματος. Είναι κτίρια που προώθησαν νέα υλικά και νέους τρόπους υλοποίησης. Για πρώτη φορά προσαρμόστηκαν στις ανάγκες των ανθρώπων. Τα μοντέρνα κτίρια της δεκαετίας του ΄30 σε αντίθεση με την παράδοση των νεοκλασικών δεν επέβαλλαν την αίγλη του παρελθόντος», επισημαίνει ο αρχιτέκτονας καθηγητής του Μετσοβίου Πολυτεχνείου Παναγιώτης Τουρνικιώτης . Και αναφέρεται στην προσπάθεια που ξεκίνησαν το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς και ο Δήμος Αθηναίων με το πρόγραμμα «Προστασία και ανάδειξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του μοντέρνου κινήματος του 1930», που ήδη κατέγραψε 900 κτίρια.

Κατεξοχήν «έκφραση του κοινωνικού οράματος για τον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας», τα μοντέρνα κτίρια είναι έργα αξιόλογων αρχιτεκτόνων (Εμμανουήλ Βουρέκα, Πάτροκλου Καραντινού, Κώστα Κιτσίκη, Γιώργου Κοντολέοντος, Μανώλη Λαζαρίδη, Λεωνίδα Μπόνη, Δημήτρη Πικιώνη κ.ά.) που δεν ασχολήθηκαν μόνο με την εξωτερική εμφάνιση αλλά και με τη λειτουργικότητα. Τα συναντάμε σε μεγάλη πυκνότητα στις περιοχές του κέντρου- Κολωνάκι, Νεάπολη, Εξάρχεια, Ακαδημίας, Βασιλίσσης Σοφίας- και στις παρυφές του ιστορικού κέντρου στην Πλατεία Αμερικής, την Πατησίων, τα Πετράλωνα.

Αυτά τα κτίρια, που οι περισσότεροι τα λένε «κουτιά» και αποστρέφουν το βλέμμα από τις επίπεδες στέγες, τις πέργκολες στα δώματα, τους κυκλικούς φεγγίτες που τα χαρακτηρίζουν, δίνονται αντιπαροχή και κατεδαφίζονται. «Ο μόνος μηχανισμός διάσωσής τους είναι η κήρυξή τους σε διατηρητέα αρχιτεκτονικά μνημεία. Δεν έχουμε άλλον τρόπο ενεργούς ένταξής τους», σημειώνει ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής

ΙΝFΟ

Φωτογραφική έκθεση στην Ελληνική Εταιρεία (Τριπόδων 28, τηλ. 210-3226.693) και στις 27 Νοεμβρίου ημερίδα με θέμα την προστασία και ανάδειξη της αρχιτεκτονικής του ΄30.

Δημήτρης Φιλιππίδης.

«Πιο επικίνδυνο όμως είναι ότι το ευρύ κοινό, αγνοώντας τη σπουδαιότητά τους, προχωρά σε ανακαινίσεις που αλλοιώνουν τη μορφή τους. Προσπαθούμε να ενημερώσουμε και να ευαισθητοποιήσουμε για να σωθούν όσα έχουν απομείνει. Έχουμε την εμπειρία της καταστροφής της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής μας. Η πλήρης καταγραφή των μοντέρνων κτιρίων, η αξιολόγησή τους, η κήρυξή τους ως διατηρητέων και η ανάδειξή τους είναι αναγκαία».


Τα κτίρια του ΄30 χαρακτηρίζονται από:

● απλούς γεωμετρικούς όγκους ● επίπεδες στέγες ● έρκερ (ορθογώνιες ή ημιεξαγωνικές προεξοχές) ● περίτεχνα κιγκλιδώματα ● κουπαστές ● επίχρισμα στις εξωτερικές όψεις ● ιδιαίτερη διακόσμηση της κεντρικής εισόδου ● τους ανελκυστήρες
Για την ιστορία

Η μοντέρνα αρχιτεκτονική εδραιώθηκε στην Ευρώπη μετά τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, χάρη στο κίνημα του Μπαουχάους, στο έργο των Βάλτερ Γκρόπιους, Μις Βαν Ντε Ρο, Λε Κορμπυζιέ, και στους Ρώσους κονστρουκτιβιστές.

Στην Ελλάδα οι περισσότεροι αρχιτέκτονες αναπτύσσουν δράση το διάστημα 1900-1940.

Το μοντέρνο κίνημα βρίσκει ευνοϊκή υποδοχή χάρη στο χωροταξικό όραμα του Ελευθέριου Βενιζέλου (με το πρόβλημα στέγασης των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή) αλλά και στη διεξαγωγή στην Αθήνα το 1933 του 4ου Διεθνούς Συνεδρίου Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής.