«Να κρεμαστούν σαν σφαχτάρια»

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΠΑΡΑΝΟΜΑ ΣΤΗΝ
ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙΑ. ΕΝΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΠΟΥ
ΕΞΟΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ. ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
«Η ΔΗΜΙΟΣ» ΤΟΥ ΠΑΒΕΛ ΚΟΧΟΥΤ ΕΠΑΝΕΚΔΙΔΕΤΑΙ
ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΑ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΠΩΣ Η
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΞΥΝΕΙ ΠΛΗΓΕΣ, ΜΕ
ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΑΝΙΕΡΗ ΔΙΑΘΕΣΗ. ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ
ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΑ ΠΑΡΑΘΥΡΑ, ΝΑ ΠΑΡΟΥΜΕ ΑΕΡΑ
Υπάρχουν βιβλία που κουβαλούν σημαντικές γραμματολογικές περγαμηνές, αλλά ένας σύγχρονος αναγνώστης τα διαβάζει μόνο με την απειλή περιστρόφου. Απ΄ την άλλη υπάρχουν σημαντικά βιβλία με γραμματολογική ιστορία και υψηλά λογοτεχνικά γράδα, που διατηρούν τη λογοτεχνική φρεσκάδα τους όσα χρόνια κι αν περάσουν. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι Η δήμιος του Πάβελ Κόχουτ, που πρωτοκυκλοφόρησε το 1978. Ο ογδοντάχρονος σήμερα Πάβελ Κόχουτ υπήρξε ένας από τους πλέον παρεμβατικούς διανοουμένους της Τσεχοσλοβακίας. Λάβρος σταλινικός στη νεότητά του, τη δεκαετία του 1950, εξελίχθηκε σε αμφισβητία και «αναθεωρητή» οπότε διαγράφηκε το 1969, έγινε ένας από τους πλέον διάσημους διαφωνούντες στη δεκαετία του ΄70 (μετέχοντας στην κίνηση «Χάρτα 77») και κατέληξε εξόριστος το 1980. Ο Κόχουτ είχε κατηγορηθεί ότι συνεργάστηκε με τις μυστικές υπηρεσίες την περίοδο του σταλινισμού, όμως σύμφωνα με τα λόγια των αξιωματούχων της εποχής, «ήταν τόσο αφελής, που κατέληξε άχρηστος». Σήμερα ζει μεταξύ Βιέννης και Πράγας γράφοντας μυθιστορήματα απομυθοποιητικά της μετα-κομμουνιστικής εποχής.

Ο συγγραφέας επέλεξε για ηρωίδα του τη δεκαεξάχρονη Λίζινκα Ταχέτσι. Η υπόθεση έχει ως εξής: όταν η άσπιλη καλλονή Λίζινκα απορρίπτεται από τη Δραματική Σχολή ως ενοχλητικά έξυπνη και από το Κλασικό Λύκειο ως ενοχλητικά όμορφη, οι προοπτικές της στενεύουν. Ο διδάκτωρ Φιλοσοφίας πατέρας της αδυνατεί να βρει λύση. Η μάνα της Λούτσιε επιστρατεύει έναν πρώην εραστή και η Λίζινκα εισάγεται πανηγυρικά σε ένα νεοσύστατο τμήμα ανθρωπιστικών επιστημών, που χορηγεί απολυτήριο. Η ΑΣΔ (Ανωτέρα Σχολή Δημίων) δέχεται τη Λίζινκα, έπειτα από εξετάσεις που διεξάγονται στο μπάνιο του σπιτιού της και αφορούν την καρατόμηση ενός κοτόπουλου και τον θάνατο ενός κυπρίνου. Η Λίζινκα προορίζεται να γίνει η πρώτη γυναίκα δήμιος στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Οι γονείς δεν έχουν εναλλακτική λύση κι έτσι τα πράγματα παίρνουν τον δρόμο τους. Στο πρώτο μάθημα γνωρίζει τους συμμαθητές της: τον χοντρό, καλοκάγαθο, βλάκα Φράντιτσεκ, τους δίδυμους Πετρ και Πάβελ, τον καμπούρη Άλμπερτ, φαβορί της τάξης, τον απόγονο δημίου Σίμον και τον ωραίο Ρίχαρντ. Η Λίζινκα παρακολουθεί ένα πυκνό ετήσιο πρόγραμμα σπουδών, που περιλαμβάνει μαθήματα παραδοσιακής εκτέλεσης, που διδάσκει ο αυστηρά μονογαμικός καθηγητής Βλκ, μαθήματα μοντέρνας εκτέλεσης, που διδάσκει ο ερωτομανής κοσμήτορας Σίμσα, επίσης μαθήματα απαγχονισμού και βασανιστηρίων.

Η Λίζινκα, χωρίς να το επιδιώξει, γίνεται η ερωτική εμμονή και η καταστροφή του συμμαθητή της Φράντισεκ και του κοσμήτορα Σίμσα. Καταλήγει, έπειτα από πολλές περιπέτειες, σύζυγος του υπερνού της Σχολής, καθηγητή Βλκ και μέλλουσα μητέρα του γιου του. Η Μαρκέτα, πρώην αγαπημένη σύζυγος του Βλκ και η Λούτσιε, μάνα της Λίζινκα, σχηματίζουν ένα εκρηκτικό και την ίδια στιγμή απροσδόκητα ισορροπημένο ερωτικό τετράγωνο, με κυρίαρχο αρσενικό τον Βλκ.

Ο Κόχουτ γράφει ένα βιβλίο με λιμαρισμένη γλώσσα, η οποία αποδίδεται με όλα της τα νύχια στη μετάφραση, με στέρεα χτισμένη δομή, με ειρωνεία και μαύρο χιούμορ, που δεν γνωρίζουν ιερό και όσιο. Το αίμα ρέει: επενδύεται με φιλοσοφία, ψυχολογία, πολιτική, λογοτεχνία, επιστημονικά δεδομένα. Ο πολιτικός και προσωπικός τρόμος αποτυπώνεται με το πανίσχυρο χιούμορ ενός συγγραφέα, που είδε καταπρόσωπο τον ζόφο και τον ξέρει. Ο τρόπος που επικρέμαται η τελευταία φράση στο τέλος κάθε κεφαλαίου αλλά και ο μετεωρισμός της τελευταίας λέξης, που εμβολίζει το επόμενο κεφάλαιο και καρφώνεται κάθε φορά ως εναρκτήρια φράση του δείχνουν έναν μασίφ συγγραφέα, που ξέρει πως το τι έχει να πει εξαρτάται άμεσα από το πώς.

Ο Κόχουτ γράφει ένα σημαντικό μυθιστόρημα για την ιδεολογία που γίνεται ανθρωποβόρα εμμονή και καταστρέφει τα πάντα. Και όλα αυτά χωρίς να σηκώσει ούτε μια φορά το δάχτυλο με χιούμορ που τσακίζει κόκαλα. Κλείνεις το βιβλίο και νιώθεις πως φύσηξε φρέσκος αέρας στο κλειστό δωμάτιο.

Ρavel Κohout

Η ΔΗΜΙΟΣ

ΜΤΦ. ΣΟΝΙΑ ΣΤΑΜΟΥ ΝΤΟΡΝΙΑΚΟΒΑ, ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 2008, ΣΕΛ. 488,
ΤΙΜΗ: 22 ΕΥΡΩ