«Γυναίκα με αρρενωπή ψυχή»

«Η ΜΑΡΙΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΛΑΣΜΑ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ. ΣΗΜΕΡΑ
Η ΑΠΟΓΝΩΣΗ, ΑΥΡΙΟ Ο ΕΝΘΟΥΣΙΑΣΜΟΣ, ΜΕ ΟΡΜΗ
ΞΑΝΑ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΨΥΧΗ ΤΕ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΙ, ΚΑΙ ΤΗΝ
ΕΠΟΜΕΝΗ ΠΑΛΙ Η ΑΠΟΓΝΩΣΗ. ΚΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΠΑΡΑ
ΤΗΝ ΟΞΕΙΑ, ΨΥΧΡΗ (ΘΑ ΕΛΕΓΑ ΜΑΛΙΣΤΑ ΚΥΝΙΚΑ
ΒΟΛΤΑΙΡΙΚΗ) ΕΥΦΥΪΑ ΤΗΣ»
Η περιγραφή ανήκει στον Σεργκέι Εφρόν, σύζυγο της Μαρίνας Τσβετάγεβα (1892-1941) και καλό γνώστη της ιδιοσυγκρασίας της, μια και οι τύχες τους συμπορεύονται για μία τριακονταετία, από τα εφηβικά τους χρόνια έως το άδοξο τέλος τους. Στην ίδια επιστολή σε κοινό τους φίλο, συνεχίζει: «Εκείνος που χθες προκαλούσε την αναστάτωση σήμερα λοιδορείται με πολύ πνεύμα και σκληρότητα (και δικαίως, σχεδόν πάντα). Όλα καταλήγουν σε ένα βιβλίο και διοχετεύονται ήρεμα σε μια διατύπωση μαθηματικής ακριβείας». Πράγματι, η αυτοβιογραφική στρατηγική της Μοσχοβίτισσας ποιήτριας είναι έκδηλη σε όλα τα κείμενά της, από τους πρώτους της στίχους και τις νεανικές ποιητικές συλλογές μέχρι τις λυρικές πρόζες, τα θεατρικά σκαριφήματα, τα αφηγήματα, τα κριτικά δοκίμια ή τη σκηνοθεσία των εκτενών ποιητικών συνθεμάτων- πολύ περισσότερο βέβαια στην ογκώδη αλληλογραφία της και στις προσωπικές της σημειώσεις όπου δεν παύει να εξομολογείται, να συνεχίζει έναν εσωτερικό μονόλογο αναδιφώντας μικρά και μεγάλα επεισόδια του πολυτάραχου βίου της.

Περιπέτειες
Μεγαλωμένη σε λόγιο περιβάλλον (ο πατέρας έγκριτος ιστορικός της τέχνης, ιδρυτής του Μοσχοβίτικου Μουσείου που σήμερα λέγεται «Πούσκιν», η μητέρα μουσικόφιλη και εξαίρετη πιανίστρια), εφοδιασμένη από νωρίς με δύο γλώσσες (γαλλικά και γερμανικά) που τις χειρίζεται όπως τη μητρική της, και με το ποιητικό δαιμόνιο να ρυθμίζει απόλυτα τη ζωή της, η Μαρίνα εισάγεται άνετα στους καλλιτεχνικούς κύκλους και ξεχωρίζει αμέσως για τον ιδιότυπο, στακάτο λυρισμό της. Για όσους παρακολουθούν τoν ποιητικό στίβο, είναι σαφές ότι πλάι στον Μαγιακόφσκι, την Αχμάτοβα, τον Παστερνάκ, τον Μάντελσταμ, η Τσβετάγεβα μπαίνει στο παιχνίδι με αγωνιστική διάθεση. Οι ιστορικές συγκυρίες μεταφράζονται σε προσωπικές περιπέτειες: σύζυγος του τσαρικού Εφρόν που μάχεται με τον Λευκό στρατό, νεαρή μητέρα, η Μαρίνα δοκιμάζεται σκληρά στα χρόνια της «μεγάλης αλλαγής», μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση· χάνει από ασιτία τη μία της κόρη, φυτοζωεί, μη ξέροντας αν ο Σεργκέι είναι ζωντανός ή νεκρός, έως ότου ειδοποιείται ότι εκείνος βρίσκεται στην Πράγα οπότε αποφασίζει να εγκαταλείψει τη Ρωσία (1922) για να τον συναντήσει.

Μαρίνα Τσβετάγεβα

ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΟΝ

«ΕΛΙΚΩΝΑ»

ΕΚΔ. ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ, 2008 ΣΕΛ. 189

Η επανασύνδεση της οικογένειας γίνεται στο Βερολίνο, όπου ανθεί η ρωσική εμιγκράτσια· ακολουθούν τα χρόνια της εξορίας στην Τσεχία, γενέθλιο τόπο του γιου του ζεύγους, και στη Γαλλία από το 1925 έως το 1939: χρόνια οικονομικής εξαθλίωσης και απομόνωσης· σταδιακά, ο Σεργκέι μεταστρέφεται σε σοβιετόφιλο, μάλλον σε διπλό πράκτορα· ο ίδιος και η κόρη τους, επιστρέφουν στην «πατρίδα» και, λίγο αργότερα, έπονται η Μαρίνα και ο μικρός Μουρ. Η τραγωδία κορυφώνεται με τη σύλληψη του συζύγου και της θυγατέρας· άποροι, ανήμποροι, μητέρα και γιος εγκαταλείπουν τη βομβαρδιζόμενη Μόσχα (καλοκαίρι του 1941) και οδηγούνται στη γη των Τατάρων, σε μια εσχατιά της Σοβιετικής Ένωσης· οι άθλιες συνθήκες και η απόγνωση τσακίζουν το ηθικό της Μαρίνας: εκείνη απαγχονίζεται τον Αύγουστο του 1941- τον Οκτώβριο εκτελείται ο Σεργκέι, λίγο αργότερα ο Μουρ θα σκοτωθεί στον πόλεμο· θα επιζήσει η κόρη, ύστερα από πολύχρονες εκτοπίσεις και ταλαιπωρίες.