Επιφυλλίδα

Σαρξ εκ της σαρκός μας

Σκάνδαλα, προμήθειες, μίζες, χρηματισμοί, μετακινήσεις χρημάτων, μακάρι να ίσχυε ακόμα η εποχή που θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως κατάπληκτος, άναυδος ένας ολόκληρος κόσμος περιμένει την κάθαρση. Ο ίδιος αυτός κόσμος που άλλοτε θα προσδοκούσε την αυστηρή ή μέτρια τιμωρία των ενόχων, τώρα ζει με την αναμονή ενός ακόμη μεγαλύτερου σκανδάλου. Με αποτέλεσμα να προετοιμάζει, υπόγεια και ασύνειδα, να το υλοποιήσουν άνθρωποι, που αν δεν τους μεταγγιζόταν η κατ΄ αυτόν τον σκοτεινό τρόπο επίνευση του κοινωνικού σώματος, να μη διανοούνταν ποτέ ότι θα υπάρξουν ως πρωταγωνιστές, δευτεραγωνιστές ή κομπάρσοι σε ένα σκάνδαλο. Σε βαθμό που να σκέπτεται κανείς πως θα ΄ταν ίσως προτιμότερο να μη λέγεται και να μη γράφεται οτιδήποτε για οποιονδήποτε σκάνδαλο. Αφού, έτσι κι αλλιώς, κάθε κύρωση μοιάζει ανύπαρκτη, τουλάχιστον δεν θα άνοιγε και η όρεξη σε οποιονδήποτε να βάλει το χέρι στο μέλι, καθώς θα γνώριζε πως τον περιμένει αν όχι η τιμωρία, τουλάχιστον ο διασυρμός.

Είδατε κάποιον που κατηγορείται, να χάνεται, να εξαφανίζεται, να ανοίγει η γη να τον καταπιεί; Αντίθετα, θα έλεγε κανείς πως συμπεριφέρεται σάμπως η δημοσιότητα που απέκτησε, με τις κατηγορίες που του αποδίδονται, να τον έκανε ακόμα πιο εύφημα γνωστό, πως τον περιβάλλει ένα φωτοστέφανο μαρτυρίου, γιατί ενώ τίποτε δεν έχει ακόμη αποδειχτεί, ο ίδιος εξακολουθεί να κατηγορείται. Βέβαια, η δημοκρατία, όπως την αισθανόμαστε όλοι μας, θέλει να γίνονται όλα γνωστά, να μη μένει τίποτε κρυφό. Μόνον που όταν η αίσθηση αυτή γίνεται αυτοσκοπός, χρειάζεται να αναρωτιόμαστε όλοι μας μήπως ενώ βιώνουμε ένα αίσθημα άπλετης ελευθερίας, η κοινωνία έχει εκφασιστικοποιηθεί στις μεθόδους της. Για να γίνει καλύτερα αντιληπτό, ας αναλογιστούμε μια ευγλωττότερη συνθήκη: τον τρόπο που στις ιθαγενείς συντροφιές μας μιλούμε για τον απεχθέστατο ρατσισμό και την κατ΄ ιδίαν μας συμπεριφορά απέναντι στους αλλοδαπούς. Έχουμε φτάσει στο γελοιωδέστατο και τραγελαφικό σημείο ο κάθε σαβουροειδώς διαμορφωμένα ιθαγενής να αποφαίνεται: «Εγώ με τους αλλοδαπούς δεν έχω κανένα πρόβλημα, αλλά τους Αλβανούς δεν τους ανέχομαι».

Δεν γίνεται η διαφορά ανάμεσα στη δημοκρατία και τον φασισμό να είναι ότι στη μεν πρώτη λέμε και γράφουμε ό,τι θέλουμε, ενώ στον δεύτερο όχι μόνο δεν μπορούμε να μιλήσουμε, αλλά δεν έχουμε καν φωνή. Πολύτιμη και ανεξαγόραστη βέβαια η διαφορά, αν σκεφτεί κανείς το αίμα και τους αγώνες που χρειάστηκε για να κατακτηθεί, μόνο που οι άνθρωποι που αγωνίστηκαν και έδωσαν το αίμα τους τη φαντάστηκαν αυτή τη διαφορά κυρίως ως αλλαγή στη νοοτροπία και τις πράξεις. «Την Ελλάδα την έφτιαξαν αρματολοί και κλέφτες, έφυγαν οι αρματολοί και μείνανε οι κλέφτες», έλεγε ένας θυμόσοφος γιατρός τη δεκαετία του ΄60. Χρειάζεται να αναρωτιόμαστε διαρκώς για το είδος και την ποιότητα της δημοκρατίας μας, όταν έχει δημιουργηθεί και καλλιεργείται έντεχνα ως φυσιολογική μια τεράστια ανατροπή: σε σκοτεινές πολιτικά εποχές όσοι δεν ενδιαφέρονται για σπίτια, αυτοκίνητα, ακριβά ρούχα, πολυτέλεια, λογαριάζονται ως μια ευλογία περιθωριακή που δυναμιτίζει το ύποπτο, μισητό καθεστώς. Ένα καθεστώς που όσοι το λυμαίνονται, άνετα μπορούμε να τους χαρακτηρίσουμε ως «κατεστημένο» και, δυστυχώς, μόνο σιωπηρά μέσα μας να τους περιφρονούμε.

Κάτι όμως δεν πάει καλά όταν τα πράγματα ανατρέπονται και όσοι δεν ενδιαφέρονται να απολαύσουν γίνονται ύποπτοι, ενώ σε κατεστημένο και μάλιστα ζηλευτό μεταβάλλονται όσοι ενέχονται σε μίζες, προμήθειες και σκάνδαλα. Για να μη μακρηγορούμε, ρωτήστε δέκα με είκοσι γονείς ποιο μέλλον θα φιλοδοξούσαν για τα παιδιά τους, του Τσουκάτου, του Κουκοδήμου, του Κλαδά (δανειζόμαστε ονόματα στην τύχη) ή του Νίκου Καρούζου και του Μίλτου Σαχτούρη (τα ονόματα αυτά δεν τα δανειζόμαστε στην τύχη), δύο σπουδαίων ποιητών που έζησαν μια ζωή ταπεινή, φτωχική, πάμπλουτη όμως εσωτερικά. Επειδή κανείς βέβαια δεν αμφιβάλλει για την απάντηση των δέκα-είκοσι γονιών, θα ήταν άδικο να συμπεράνει τελικά πως όσο δυσάρεστο κι αν είναι το παρόν πιο δυσοίωνο διαγράφεται ακόμα το μέλλον.

Τι να προσθέσει όμως κανείς σε μια στιγμή που το περί δικαίου αίσθημα για τις διακοπές που δικαιούται ο καθένας, εξαφάνισε το περί δικαίου αίσθημα για τις συμφορές που διέρχεται η ανθρωπότητα στο σύνολό της.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»