«Η Αθήνα μού θύμισε Ιράν»

«Η φυλακισμένη της Τεχεράνης» είναι η προσωπική μαρτυρία της 45χρονης Ιρανής Μαρίνας Νεμάτ από τον εφιάλτη που έζησε στη διαβόητη φυλακή Εβίν. Και σήμερα μιλάει στα «ΝΕΑ» γι΄ αυτήν
«Σήμερα που βγήκα στους δρόμους της Αθήνας, βούρκωσα. Αυτό το τράφικ, η αναρχία, ο θόρυβος μού θύμισαν πολύ την πατρίδα μου, την Τεχεράνη».

Το λέει μια γυναίκα που από τα 16 της είδε από κοντά τον εφιάλτη. Φυλακή. Βιασμοί. Δολοφονίες. Και μάλιστα μια φυλακή (Εβίν) που το λαϊκό υποσυνείδητο την είχε καταγράψει σαν τόπο μαρτυρίου και θανάτου. Η Μαρίνα Νεμάτ, Χριστιανή του Ιράν, ήταν από εκείνους που είχαν εκφράσει τις αντιρρήσεις τους στις πρακτικές του αγιατολάχ Χομεϊνί, είχε γράψει ελεύθερα τη γνώμη της σε σχολική εφημερίδα, είχε λάβει μέρος σε αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις.

Στο Εβίν βασανίστηκε, βιάστηκε, καταδικάστηκε σε θάνατο (με την κατηγορία του πολιτικού εγκλήματος) και δευτερόλεπτα πριν ακούσει τον ήχο του όπλου ένα χέρι την τράβηξε μακριά. Ο Αλί, ο δεσμοφύλακάς της, εκείνος που τη βίασε, είχε κατορθώσει το ακατόρθωτο. Αλλά το τίμημα ήταν βαρύ. Με την απειλή της σύλληψης και του θανάτου της οικογένειάς της, μέσα σε κλίμα τρομοκρατίας και τρυφερότητας ταυτόχρονα, ο ερωτευμένος Αλί την ανάγκασε να ασπαστεί το Ισλάμ και να τον παντρευτεί. Για τα επόμενα δυο χρόνια η Μαρίνα θα παρέμενε πολιτική κρατούμενη και αιχμάλωτη του άντρα που είχε στα χέρια του τη ζωή της και τη ζωή των δικών της. Μέχρι να βρεθεί και εκείνος μια μέρα σκοτωμένος.

Η γυναίκα που κάθεται απέναντί μου είναι εξαιρετικά κομψή, γελάει εύκολα (με ένα γέλιο που φτάνει μέχρι τ΄ αυτιά) και εν γένει, θα λέγαμε, ότι ανήκει στην κατηγορία των ανθρώπων που όταν μιλούν, μιλούν με όλο τους το σώμα- τα

ΙΝFΟ

Μαρίνα Νεμάτ: «Η φυλακισμένη της Τεχεράνης», εκδ. Ψυχογιός, σελ.
368, τιμή: 14,30 ευρώ.

χέρια, τα μάτια, το γέλιο τους συνηγορούν στη διάθεσή τους να επικοινωνήσουν. Κατανοητό. Αν δεν ανήκε στην συγκεκριμένη κατηγορία η Μαρία Νεμάτ, δεν θα είχε το κουράγιο να διηγηθεί την κόλαση που πέρασε τότε (από τα 16 της έως τα 18), είκοσι χρόνια μετά. Η αυτοβιογραφία της, «Η φυλακισμένη της Τεχεράνης» (Εκδ. Ψυχογιός), κυκλοφόρησε σε 13 γλώσσες και η κοσμοπολίτισσα πλέον Νεμάτ, που ζει από το 1991 έξω απ΄ το Τορόντο, με τον άνδρα της και τα δυο τους αγόρια, επισκέπτεται τακτικά την Ευρώπη για να μιλήσει σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, οργανώσεις για τους πρόσφυγες κ.λπ.

Τη ρωτώ γιατί αποφάσισε να μιλήσει για όλα αυτά είκοσι χρόνια μετά.

«Τον ξέρετε τον Ισραηλινό συγγραφέα Ίμρε Κέρτες; Στα 15 του βρέθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και πέρασε όλη την κόλαση που πέρασαν οι Εβραίοι τότε. Για να μπορέσει να γράψει, πέρασαν χρόνια, πολλά χρόνια. Ξέρετε γιατί; Γιατί όταν η πληγή αιμορραγεί, δεν θέλεις να την ξύσεις. Δεν μπορείς να την ξύσεις. Το μόνο που θες είναι να θάψεις το παρελθόν. Και να προσποιείσαι ότι είσαι ένας άνθρωπος σαν όλους τους άλλους».

Τον Ιούνιο του 2000, γράφει στο βιβλίο της, εννέα χρόνια μετά την εγκατάστασή τους στον Καναδά, «αγοράσαμε επιτέλους ένα σπίτι τεσσάρων δωματίων και γίναμε μεσοαστοί Καναδοί που φρόντιζαν τον κήπο τους, πήγαιναν τα παιδιά τους στο κολυμβητήριο και στο πιάνο και καλούσαν τους φίλους τους για μπάρμπεκιου. Τότε ήταν που άρχισα να έχω αϋπνίες. Το παρελθόν επέστρεφε, κατακτούσε έδαφος και δεν μπορούσα να το απωθήσω. Έπρεπε να το αντιμετωπίσω».

Έφυγαν τον χειμώνα του 1991, εκείνη ο (δεύτερος) άντρας της και ο ολίγων μηνών γιος τους. Από τότε η Τεχεράνη έγινε ανάμνηση. «Αν γυρίσουμε, θα μας συλλάβουν. Για να μας αφήσουν να φύγουμε, έπρεπε να καταθέσουμε ένα υπέρογκο ποσό χρημάτων- θα μπορούσαμε να αγοράσουμε σπίτι με τόσα λεφτά», λέει.

Και μόνο όταν απογειώθηκε εκείνο το πρωί του 1991 το αεροπλάνο και είδε την Τεχεράνη από ψηλά, πείστηκε ότι δεν θα τη σταματούσαν την τελευταία στιγμή.

Και πώς νιώθετε σήμερα για την Τεχεράνη;

Είναι η πατρίδα μου. Το σπίτι μου. Τη νοσταλγώ αφάνταστα…

Συζητάμε για το πώς ένιωσε όταν είδε πρώτη φορά το Τορόντο. «Σα να ερχόμουν από τον Άρη», λέει για την ομορφιά και τις ευκαιρίες που της έδωσε η νέα της πατρίδα, για τον πόνο και τον θυμό που νιώθει όταν βλέπει στις ειδήσεις το Ιράν. «Είναι τρομερό το πόσο κακό κάνει στους ανθρώπους η πλύση εγκεφάλου. Ακόμη κι ο Αλί, ο δεσμοφύλακας μου, που εγώ τον φοβόμουν και τον μισούσα, αλλά στο τέλος είχα και καλά αισθήματα απέναντί του, ήταν ένας ταλαιπωρημένος, εξαπατημένος άνθρωπος, που είχε κάνει κι εκείνος φυλακή. Όλο το μίσος και ο θυμός που είχε μέσα του, και για τα οποία δεν μιλούσε ποτέ, έβγαιναν μ΄ αυτό τον παράλογο τρόπο. Τον είχαν πείσει ότι έτσι προστάτευε την επανάσταση. Πώς νομίζετε σήμερα ότι η Αμερική δικαιολογεί το Γουαντάναμο; Δυστυχώς, όταν δώσεις ευκαιρία στο κακό, εκείνο θα πάρει τα ηνία. Και το θύμα πολύ εύκολα μετατρέπεται σε θύτη».


Σαν σαλιγκάρι που έβαλε στόχο το Έβερεστ

Στα 16 σας πιστεύατε ότι μπορούσατε να αλλάξετε τον κόσμο. Σήμερα;

Σήμερα νιώθω σαν σαλιγκάρι που έχει βάλει στόχο την κορυφή του Έβερεστ. Ακόμη και να μη μπορέσω να φτάσω, κάποιοι άλλοι θα το πετύχουν…

Αισιόδοξη ματιά;
Πάντα. Απλώς τότε, στα 16 μας, θέλαμε να φύγει ο Σάχης και δεν σκεφτόμασταν ποιος θα ακολουθήσει μετά. Ωραίο είναι αυτό το πάθος, χρειάζεται. Αλλά χρειάζεται και λογική. Και μέθοδος. Ανησυχώ για το Ιράν, γιατί ο κόσμος καταπιέζεται και υποφέρει εδώ και πολλά χρόνια, κι όταν συσσωρεύεται το μίσος, η έκρηξη είναι ανεξέλεγκτη.

Το γράψιμο σάς βοήθησε να βρείτε μια εσωτερική ισορροπία. Κάτι άλλο που ανακαλύψατε γράφοντας;

Ήθελα να κρατήσω ζωντανή τη μνήμη κάποιων ανθρώπων που χάθηκαν τότε. Μπορεί να μην είμαι συγγραφέας, αλλά νιώθω και κάπως έτσι. Βασικά είμαι πολύ καλή αναγνώστρια. Διάβαζα διαρκώς από εννέα ετών.