«Κρέμομαι από τη ζωή»

ΑΡΑΓΕ ΕΠΙΛΕΓΟΥΜΕ ΕΑΥΤΟ; Ή ΜΗΠΩΣ ΦΟΡΑΜΕ ΤΗ
ΜΑΣΚΑ ΠΟΥ ΦΤΙΑΧΝΟΥΝ ΑΛΛΟΙ ΓΙΑ ΜΑΣ, ΟΙ ΔΙΚΟΙ
ΜΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙ- ΚΑΙ ΜΑΣ ΤΗΝ ΠΛΑΣΑΡΟΥΝ ΜΕ
ΔΟΛΟΦΟΝΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ; Ο ΜΑΞ ΦΡΙΣ ΓΡΑΦΕΙ ΤΟ
1954 ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΕΡΩΤΗΜΑ:
ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΜΕ;
«Δεν μπορούμε, όταν τα πράγματα στραβώσουν, να μεταπηδήσουμε σε μια άλλη ζωή. (…) Αφού πρόκειται για τη δική μας ζωή που έχει στραβώσει. Την καταδική μας και μοναδική ζωή μας». Αυτή είναι η παρηγορητική φράση που απευθύνει ο δεύτερος, πιο ψύχραιμος, αφηγητής στον Στίλερ στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου. Δεν πετάς την παλιά ζωή έτσι απλά, για να διαλέξεις μια άλλη, πιο βολική. Ό,τι έχεις ζήσει σε σταμπάρει και σε ακολουθεί. Αλλάζει ίσως, μεταμορφώνεται, αλλά ποτέ δεν καταλήγει στα σκουπίδια.

Ο Μαξ Φρις (1911-1991) υπήρξε διάσημος Ελβετός μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας, δοκιμιογράφος. Ξεκίνησε την καριέρα του ως αρχιτέκτονας, όπως και ο πατέρας του. Στο τέλος της δεκαετίας του 1940 ταξίδεψε στην Ευρώπη. Εκεί συνάντησε τον Μπρεχτ το 1947. Το 1950 ταξίδεψε στις ΗΠΑ χάρη στην υποτροφία Ροκφέλερ. Επισκέφθηκε το Μεξικό. Το 1954, τρία χρόνια πριν από το διάσημο Ηomo faber, ο Φρις εξέδωσε το μυθιστόρημα Στίλερ. Εκεί αποτύπωσε στιγμιότυπα από τη Νέα Υόρκη και το Μεξικό, κυρίως όμως την αίσθηση ζωής που αποπνέουν αυτοί οι δύο τόποι.

Στα βιβλία του ο Φρις ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το θέμα της ανθρώπινης ταυτότητας. Πώς κατασκευάζεται; Από ποιον; Είναι επιλογή; Μήπως επιβολή; Επινοεί κανείς τον εαυτό του; Τον εφευρίσκει και τον διαμορφώνει- ή μήπως απλώς υφίσταται έναν εαυτό που φτιάχνουν για λογαριασμό του οι άλλοι;

Μax Frisch

ΣΤΙΛΕΡ

ΜΤΦ. ΑΡΕΤΗ ΚΟΝΤΟΓΙΩΡΓΗ, ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ, 2008, ΣΕΛ: 391

Μετα μανίας
Το μυθιστόρημα Στίλερ πλέκεται μαστορικά γύρω από το μείζον θέμα της ανθρώπινης ταυτότητας.

Στα ελβετικά σύνορα συλλαμβάνεται ένας άντρας με την κατηγορία ότι είναι ο Στίλερ, Ελβετός γλύπτης που έχει εξαφανιστεί από τη χώρα. Ο άντρας αυτός επιμένει ότι είναι ο κύριος Γουάιτ, Αμερικανός πολίτης, όπως ακριβώς αναγράφεται στο διαβατήριό του.

Ο αντιρρησίας φυλακίζεται. Διαμένει σε μια εκνευριστικά καθαρή ελβετική φυλακή. Εκεί αφηγείται σε επτά τετράδια την ιστορία του. Η πρωτοπρόσωπη αφήγησή του ξεκινά με την ορθή κοφτή δήλωση: «Δεν είμαι ο Στίλερ!» Στη συνέχεια ο αφηγητής περιγράφει τον Στίλερ μέσα από τις αφηγήσεις των προσώπων που τον γνώρισαν. Ο ίδιος επιμένει μετά μανίας στην αμερικανική ταυτότητά του, στο ταξίδι του στο Μεξικό, στη ζωή του πέρα από τον Ατλαντικό. Σιγά σιγά όμως, μέσα από τις ιστορίες που ακούει από τη γυναίκα του Στίλερ, τη Γιούλικα, την παλιά ερωμένη του Στίλερ, τη Σιμπίλε, τον αδελφό του, τον ξενιτεμένο Βίλφριντ, και τον εισαγγελέα της υπόθεσης, τον Ρολφ, σύζυγο της Σιμπίλε, προσεγγίζει τον Στίλερ μέσα από το βλέμμα των άλλων. Μαθαίνει για έναν άνθρωπο με φλογερό ταμπεραμέντο και ανάστατο μυαλό, έναν καλλιτέχνη με ροπή στις ακρότητες. Έναν τύπο μέτριας νοημοσύνης, ο οποίος βασιζόταν περισσότερο στην έμπνευση παρά στην εξυπνάδα του. Κάποιον που κατηγορούσε τον εαυτό του ότι είναι δειλός (μάλιστα δεν δίσταζε να αφηγηθεί ένα περιστατικό συμμετοχής του στον Ισπανικό Εμφύλιο, το οποίο αποδείκνυε του λόγου το αληθές). Ακριβώς λόγω της δειλίας του δεσμευόταν με αποφάσεις, που ήταν αδύνατο να κρατήσει. Ηθικολόγος, όπως οι περισσότεροι που δεν αποδέχονται τον εαυτό τους. Ενοχικός, με φόβο κατωτερότητας, γοητευτικός, αλέγρος, ειλικρινής μέχρις επιδείξεως. Με μια μαύρη τρύπα στην καρδιά του. Άνθρωπος που ζούσε με προσδοκίες και όχι με γεγονότα. Παντού και πάντα εκκρεμής. «Ανήκει σ΄ εκείνους τους ανθρώπους οι οποίοι, οπουδήποτε και να βρίσκονται, κάνουν καταναγκαστικά τη σκέψη πόσο όμορφα μπορεί να είναι την ίδια στιγμή και κάπου αλλού».