Το ρομπάκι

Ο ΡΟΪΧΛΙΝΕΙΟΣ ΚΑΙ Η ΣΟΣΑΡΑ, Ο ΡΩΘΩΝ ΚΑΙ
Η ΣΟΛΙΤΣΑ, ΦΙΛΟΙ ΜΑΣ ΕΔΩ ΑΠ΄ ΤΑ ΠΑΛΙΑ,
ΒΑΛΤΕ ΤΩΡΑ ΤΟ ΛΟΡΕΝΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΡΟΜΠΑΚΙ,
ΤΟ ΣΑΜΠ΄ AΝ ΚΑΙ ΤΟ ΣΑΜΠΟΥΚ, ΤΟ ΣΟΜΑΚ
΄Ι ΚΑΙ ΤΟ ΣΟΛΑΝ΄Ο, ΡΙΞΤΕ ΚΑΙ ΛΙΓΗ Π΄ ΙΤΖΙΝ
ΑΠΟ ΠΑΝΩ, ΚΑΙ ΕΤΟΙΜΟ ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ
Δύο επιφυλλίδες αφιέρωσα στο καινούριο Ορθογραφικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσαςτου Γ. Μπαμπινιώτη, για να δούμε καταρχήν πώς μεταφέρεται μηχανικά όχι απλώς το λημματολόγιο του μεγάλου λεξικού Μπαμπινιώτη, αλλά όλες του οι λέξεις, ατάκτως ερριμμένες, αφού μοναδική αρχή είναι η αυτόματη αλφαβήτιση του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Έτσι (1) δίνονται σε χωριστά λήμματα ο δεύτερος και τρίτος και τέταρτος τύπος, άλλοτε αδόκιμος, άλλοτε σπάνιος ή και ανεύρετος, της ίδιας λέξης, χωρίς καμία σύνδεση αναμεταξύ τους. Αυτή η «ισοτιμία» των διαφόρων τύπων, έτσι όπως εμφανίζεται (βλ. και τα-χωριστά πάντοτελήμματα νύκτα/ νύχτα, νυκτόβιος / νυχτόβιος, αλλά νυχτοφύλακας, νυχτοφυλακή , όχι και νυκτοφύλακας , νυκτοφυλακή ), μόνο σύγχυση μπορεί να προκαλέσει στον χρήστη, κυρίως όταν πρόκειται για λέξεις όχι ιδιαίτερα κοινόχρηστες: παράδειγμα, από την προηγούμενη φορά, η σουρντίνα, που εμφανίζεται και σαν σορντίνα και σαν σουρτίνα και σαν σουρδίνα!

Άλλο παράδειγμα, η πατου ( κ ) λιά, λέξη που ούτως ή άλλως δε θα έπρεπε να έχει θέση σήμερα σε επίτομο ορθογραφικό λεξικό, παράδειγμα λοιπόν που εικονογραφεί ένα δεύτερο χαρακτηριστικό, (2) τη λημματογραφική βουλιμία, η οποία δεν φαίνεται να διέπεται από στοιχειώδεις αρχές και, κυρίως, συνέπεια: λήμμα λοιπόν πατουκλιά, και αμέσως από κάτω πατουλιά. Πάμε στο μεγάλο λεξικό: πατουλιά και πατουκλιά, φράχτης από βάτα, είναι ο διαλεκτικός τύπος της βατουλιάς, στην οποία και γίνεται παραπομπή. (Αλλά, σημειώνω εδώ σε παρένθεση, ενώ θα έπρεπε με κεφαλαία: λήμμα βατουλιά δεν υπάρχει-ούτε στο μεγάλο, ούτε φυσικά τώρα και στο ορθογραφικό.)

Ακολουθούνται τουλάχιστον πιστά οι αρχές αυτές; Όχι, όπως είδαμε π.χ. με τη νυχτοφυλακή , μιλώντας για τη δήθεν πολυτυπία και ισοτιμία· όχι, πάλι, όσον αφορά τη λεξικογραφική βουλιμία.

Στη δεύτερη αυτή αρχή θα σταθώ λίγο περισσότερο: εδώ, διατρέχοντας οποιαδήποτε σελίδα, είναι εύκολο να δούμε τι περιττό, κατά την άποψή μου, έστω υπερβολικό για επίτομο ορθογραφικό λεξικό, υπάρχει· αλλά μόνο συμπτωματικά ή με ειδική έρευνα θα εντοπίσει κανείς τι δεν υπάρχει. Έτσι, ως προς τις ελλείψεις, περιοριζόμαστε σε λίγα: λείπει η ράδα και το πλαστρόν, που είχαν επισημανθεί παλιά και από εδώ, ο εξωγαμιαίος βλέπω τώρα, αλλά και το πασίγνωστο σήμερα μπλογκ με την ήδη περπατημένη ελληνική απόδοση: ιστολόγιο, όπως σημείωνα στην πρώτη επιφυλλίδα της σειράς αυτής, μαζί και ο μπλόγκερ και η μπλογκόσφαιρα .

Ευκολότερα εντοπίζονται οι ελλείψεις στην αργκό, που επίσης μοιάζει να αποδελτιώνεται

Ποιος ορίζει πότε δεχόμαστε γραφή που «έχει από μακρού καθιερωθεί» αλλά όχι άλλη που έχει επίσης από μακρού, κοντά 20 αιώνες, καθιερωθεί; Η επιστήμη ή η «κολοκυθιά»;

χωρίς εμφανείς αρχές και όρια. Έτσι, λημματογραφείται το φυτούλι, αλλά όχι το μάλλον συχνότερο μπάζο, όχι η φλασιά , με το φλασάκι και τον φλασάτο, όχι το νταουνιάρικο, ο ψαγμένος, το γατόνι, ο γαμάτος , ο ξιδάκιας. Έχουμε επίσης τον πισωγλέντη , τον πούλο και το πουλεύω, όχι όμως το παλαιότερο και πιο κοινό και εκφραστικό πουτσίζω: την πουτσίσαμε = την πατήσαμε: τωόντι!

Και τι περιέχεται στο λεξικό: είδαμε ήδη αρκετά, από τα αρχαϊκά αποσμήχω, ρώθων, συνωδά, ώς το σπανιότατο ροϊχλίνειος, χώρια το προσκλητήριο μεγεθυντικών και υποκοριστικών, από τη σπάνια σοσάρα ώς την ανύπαρκτη σολίτσα.

Τώρα, πλάι σ΄ αυτά που βρήκαν θέση στη σημερινή εισαγωγή, ιδού: ρονιά, ρυάδα, ρυάζομαι και ρυάσιμο, Σαμνίτης και Σαμογέτης, σόντα, σοντάρισμα και σοντάρω, νά και το σόργο, και η γνωστή μας σουαρέ, αλλά και άλλο λήμμα, ο σουαρές! Και το σουλαντιστήρι, δηλαδή το ποτιστήρι, με όλα τα συμπράγκαλά του: σουλαντίζω, σουλάντισμα, σουλαντώ! Και σοβράνος, σόκορο και σοβχόζ, σολινταρισμός και σομακί, και προπαντός ο σομφός: διάλειμμα εδώ: σομφός, μας λέει το Μεγάλο, είναι ο πορώδης · αλλά χρειαζόταν, βλέπεις, και η σομφότης (προσοχή:- ότης!), κι ακόμα παραπέρα: σομφωδώς, το επίρρημα· δηλαδή, αν πάρουμε το γνωστό μας πορώδης, φανταστείτε και επίρρημα «πορωδώς»!

Αλλά και πάλι, θα πει κανείς, επιλογή όλα αυτά του λεξικογράφου, ακόμα κι αν πρόκειται για επίτομο ορθογραφικό λεξικό. Ας δούμε τότε τι ορθογραφικό λεξικό είναι αυτό που συν τοις άλλοις δίνει σε χωριστά λήμματα την ίδια λέξη διαφορετικά γραμμένη: μεϊκάπ και από κάτω μέικ απ, τσεκάπ και από κάτω τσεκ απ! Χώρια το σοβαρότερο θέμα των προθετικών εκφράσεων που γράφονται με μία λέξη: εδώ, άλλο ένα δείγμα της προχειρότητας, αλλιώς δίνονται σαν λήμμα, αλλιώς στο ορθογραφικό παράρτημα (ΟΠ, σελ. 96), αλλιώς γράφονται σε άλλο σημείο του λεξικού. Ενδεικτικά: το ΟΠ εντέλλεται πως το κατεξοχήν πρέπει να γράφεται με μία λέξη· το λήμμα όμως είναι και με μία και με δύο, ενώ με δύο γράφεται στον πρόλογο (σ. η΄)· με μία λέξη το φερειπείν κατά το ΟΠ, με δύο (μόνο) είναι το λήμμα· με μία το εξού σαν λήμμα, έτσι και στο ΟΠ, αλλά με δύο σε σχόλιο στη σ. 556 (σχόλιο στο νυκτο -), κτλ. Τέτοια λοιπόν το ορθογραφικό. Συνεπές στη γενική ασυνέπεια της αλυσίδας λεξικών Μπαμπινιώτης.