Η γοητεία του στοχασμού

Καίριοι διανοητές της εποχής μας, πολιτικοί με εκτόπισμα, εμβληματικά κείμενα, μεγάλα θέματα διαχρονικά, στοχασμός και αφορμές για προβληματισμό. Τα δοκίμια δεν είναι το πιο ευκολοδιάβαστο είδος, όμως ξέρουν κι αυτά να είναι γοητευτικά. Παρουσιάζουμε μερικά από τα πλέον ενδιαφέροντα.

George Steiner Η ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΛΥΤΟΥ
Μτφ.

Παλμύρα Ισμυρίδου, Άγρα Μπορεί το ανθρώπινο μυαλό να λειτουργήσει χωρίς το αίσθημα κάποιας απόλυτης αξίας; Κι όταν ζεις σε μια εποχή που έχει φροντίσει να γκρεμίσει όλα τα οικοδομήματα του Απόλυτου που στέγασαν ανά τους αιώνες το πρόσκαιρο της ανθρώπινης ύπαρξης, τότε με ποιον τρόπο μπορείς να προστατευθείς από τον φόβο της ανυπαρξίας; Μήπως τα μεγάλα ιδεολογικά συστήματα που ταλάνισαν τον εικοστό αιώνα δεν είναι τίποτε άλλο από υποκατάστατα των θεολογικών οικοδομημάτων που προηγήθηκαν; Μήπως οι μεγάλες ερμηνευτικές θεωρίες, όπως η δομική ανθρωπολογία του Λεβί-Στρος, η φροϋδική ψυχανάλυση και ο μαρξισμός λειτούργησαν, όσο λειτούργησαν, για να καλύ ψουν το κενό; Μήπως το Απόλυτο που εξορίσθηκε από την πόρτα ξαναμπαίνει από το παράθυρο μέσω της αστρολογίας, του αποκρυφισμού και της πίστης ότι υπάρχουν εξωγήινοι και «πράσινα ανθρωπάκια»; Ο Στάινερ δεν χρειάζεται συστάσεις. Είναι ένας από τους πιο καίριους διανοητές της εποχής μας και οι πέντε ραδιοφωνικές του διαλέξεις που συγκεντρώνονται σ΄ αυτόν τον τόμο μπορούν να διαβαστούν ως κείμενα που οργανώνουν μια στάση πνευματικής πολιτικής απέναντι στην εποχή μας.

Ε. Η. Gombrich ΜΙΚΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
Μτφ. Έλενα Καμηλάρη, Πατάκης Η αλήθεια είναι ότι όταν πρωτοείδα το βιβλίο στο βιβλιοπωλείο ζήλεψα. Σκέφτηκα ότι μόνον και μόνον ο τίτλος θα μπορούσε να βαφτίσει ένα μυθιστόρημα. Όταν από πάνω είδα και την υπογραφή του Γκόμπριχ ήξερα πως το εν λόγω είναι ένα από τα βιβλία που θα διαβάσω οπωσδήποτε στις επόμενες ημέρες. Γνωστός λοιπόν ως ιστορικός τέχνης, έχοντας κάνει παγκόσμια επιτυχία με το Χρονικό της Τέχνης, έχοντας το σπάνιο πλέον χάρισμα να συνδυάζει την απολαυστική αφήγηση με την πιο καίρια παρατήρηση, ο Αυστριακός συγγραφέας αφηγείται την Ιστορία του κόσμου. Η συγγραφή του βιβλίου η οποία, όπως αναφέρει η εγγονή του στον πρόλογο, έγινε μέσα σε λίγες εβδομάδες οφείλεται σε μία σύμπτωση ή μάλλον σε μια μετάφραση ενός βιβλίου γνώσης για παιδιά που δεν έγινε ποτέ. Για παιδιά ή όχι, το σίγουρο είναι πως πρόκειται για ένα απολαυστικό ανάγνωσμα που περιδιαβαίνει τα μεγάλα γεγονότα που σημάδεψαν την Ιστορία λες και περιηγείται τους διαδρόμους ενός μουσείου. Μια επίδειξη αφηγηματικής δεξιότητας και μια υπενθύμιση πως το κείμενο της Ιστορίας χρειάζεται το ταλέντο ενός μεγάλου αφηγητή για να μπορεί να σταθεί στο ύψος του. Και όπως λέει ο Γκόμπριχ στην αρχή: « Όλες οι ιστορίες αρχίζουν με το ήταν κάποτε… Η δική μας ιστορία θέλει να αφηγηθεί αυτό το ήταν κάποτε…». 17.50 ευρώ J. Μ. Coetzee ΠΕΡΙ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑΣ «Ο ΜΑΝΤΕΛΣΤΑΜ ΚΑΙ Η ΩΔΗ ΣΤΟΝ ΣΤΑΛΙΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΔΟΚΙΜΙΑ»
Μτφ.

Δέσποινα Ρισσάκη, Πατάκης Όποιος περιμένει λίβελλους κατά της λογοκρισίας θα απογοητευθεί. Στο κάτω κάτω δεν χρειάζεται να έχεις πάρει Νόμπελ για να είσαι κατά της λογοκρισίας. Όλοι, ακόμη και οι απανταχού λογοκριτές είναι κατά της δυσάρεστης, πλην όμως συνήθους και πολύμορφης αυτής δραστηριότητας. Όποιος όμως περιμένει να βρει ορισμένες πολύ ενδιαφέρουσες σκέψεις για την ίδια τη λογοτεχνία μέσα από τις σχέσεις της με την πολιτική, και τη λογο κρισία κατά συνέπεια, τότε θα γοητευθεί- για μια ακόμη φορά εξάλλου- από τη γραφή του νομπελίστα. Δεν είναι εκπληκτικό ότι ο Στάλιν προσπαθούσε να μάθει αγωνιωδώς αν ο Μαντελστάμ ήταν μεγάλος ποιητής ή απλός στιχοπλόκος για να αποφασίσει αν θα τον εξόντωνε. Αν ήταν μεγάλος ποιητής η πράξη αυτή θα έβλαπτε την υστεροφημία του. Αν ήταν στιχοπλόκος θα υπηρετούσε την απολυταρχία του. Το ουσιαστικό θέμα που θέτει ο Κούτσι είναι αν μπορούμε να συλλάβουμε το κοινωνικό αντίκρυσμα της λογοτεχνίας χωρίς κάποια μορφή λογοκρισίας. Έστω τη λογοκρισία του πολιτικώς ορθού. 24 ευρώ Ρhilip Ρettit ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ
Μτφ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Πόλις Η δημοκρατία, και το αγαθό της ελευθερίας που παρέχει στους πολίτες της, σήμερα θεωρείται από τους περισσότερους ως μία δεδομένη, εμπράγματη αξία. Και ίσως εκεί είναι το πρόβλημα. Όπως όλες οι αξίες που θεωρούνται αυτονόητες χάνουν κάτι από την «αξία» τους, έτσι και η δημοκρατία. Ο Φίλιπ Πέτιτ, καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, αντιμετωπίζει την δημοκρατία περισσότερο ως ζητούμενο και λιγότερο ως δεδομένο. «Η υπαρκτή δημοκρατία έχει ατέλειες. Η ανάλυσή μας υποδεικνύει διάφορους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαμε να βελτιώσουμε τις υπαρκτές δημοκρα- τίες»αν επιθυμού- με να τις βελτιώ σουμε εννοείται. Αlbert Camus Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΣΙΣΥΦΟΥ
Μτφ: Νίκη ΚαρακίτσουΝτουζέ, Μαρία Κασαμπαλόγλου- Ρομπλέν, Καστανιώτης
«Υπάρχει ένα φιλοσοφικό πρόβλημα πραγματικά σοβαρό: η αυτοκτονία. Αν κρίνουμε πως η ζωή αξίζει ή δεν αξίζει να τη ζει κανείς, απαντούμε στο θεμελιώδες ερώτημα της φιλοσοφίας». Εμβληματικό κείμενο μιας ολόκληρης εποχής, ιδρυτικό μιας ολόκληρης φιλοσοφικής στάσης απέναντι στα πράγματα που γέννησε πολλά και σημαντικά λογοτεχνήματα, της φιλοσοφίας του παραλόγου. Γραμμένο από έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς του εικοστού αιώνα, αν και έχει τη σφραγίδα του κλασικού παραμένει αγέραστο. Απαραίτητο για κάθε βιβλιοθήκη. 14.60 ευρώ Ρaul Valery ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ
Επιλογήμτφ:

Αλέξανδρος Βέλλιος, Ροές Εγκεφαλικός ποιητής ο Βαλερί; Πριν απ΄ όλα όμως ποιητής, πρωθιερέας του μοντερνισμού, ιεροκήρυκας μιας «μεσογειακής» σκέψης και λογοτεχνίας. Και σίγουρα πάντα ενδιαφέρων, και κάτι παραπάνω μάλιστα. Στα κείμενα αυτά που έχει συγκεντρώσει ο Αλέξανδρος Βέλλιος από το Ημερολόγιο καταστρώματος παρακολουθούμε την πορεία μιας χρόνιας πνευματικής άσκησης η οποία θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως κατάλογος οδηγιών χρήσεως, ανάλογα με το πώς βλέπει ο καθένας τη ζωή, με πίκρα, αφ΄ υψηλού, με συγκατάβαση, μέσω του αυτοθαυμασμού του ή της αηδίας του. Και όπως λέει ο ίδιος: «Το εναργές πνεύμα δίνει στους άλλους να καταλάβουν ό,τι αυτό δεν καταλαβαί- νει». 8.36 ευρώ Φρίντριχ Νίτσε ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ
Επιμ:

Rudiger Βittner, Μτφ. από τα αγγλικά: Γιώργος Καράμπελας, Κέδρος «Για πολλούς ανθρώπους, η αφηρημένη σκέψη είναι κουραστική εργασία- για μένα, τις καλές μέρες, είναι γιορτή, μέθη». Αποξενωμένος από τα γραπτά του, και από τη ζωή, στα τελευταία χρόνια του βίου του ο μεγάλος Γερμανός δεν αποχωρίστηκε ποτέ τα σημειωματάριά του. Οι σκέψεις του μοιάζουν με πλανήτες που παλεύουν να ξεφύγουν από το πλανητικό σύστημα που τους δημιούργησε. Όλα τα μεγάλα θέματα της φιλοσοφίας του εν τη γενέσει τους: το καθήκον, η θέληση για δύναμη, το ευ ζην. 18 ευρώ Ιμάνουελ Καντ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΟΡΙΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΜΟΝΟ
Μτφ.-σημειώσεις- επιλεγόμενα:

Κώστας Ανδρουλιδά- κης, Πόλις Είναι μάλλον βέβαιο πως αν οι ορθόδοξοι ιεράρχες είχαν εντρυφήσει στον Καντ τα πράγματα θα ήσαν πολύ καλύτερα και γι΄ αυτούς και για την εκκλησία τους. Σ΄ αυτούς συνίσταται κατ΄ αρχάς η ανάγνωση του παρόντος μείζονος έργου. Οι υπόλοιποι μπορούν διαβάζοντάς το να βρεθούν στις μεγάλες στιγμές της γέννησης της σύγχρονης σκέψης μέσα από τον τρόπο με τον οποίον αυτή αντιμετωπίζει έναν από τους θεμέλιους λίθους της παλαιάς. Είναι δυνατόν ο Χριστιανισμός να αντέξει στον έλεγχο του Λόγου, και αν ναι, τι απομένει απ΄ αυτόν; Και ποιες είναι οι σχέ σεις αυτού του Χριστιανισμού του Λόγου με την εκκλησία του; Όπου η θρησκεία αναδεικνύεται σε όλη την ηθική της διάσταση και η ελληνική βιβλιογραφία αποκτά ένα ακόμη κλασικό έργο. 25 ευρώ Εμμανουέλ Λεβινάς ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΕΝΤΟΛΗ
Μτφ.

Μιχάλης Πάγκαλος, Εστία «Τολμώ να αποκαλέσω θρησκεία εκείνη την κατάσταση όπου, πέρα από κάθε δόγμα, κάθε θεωρητικολογία περί του θείου ή- θεός φυλάξοιπερί του Ιερού και της βίας του, μιλώ στον συνάνθρωπό μου. Καταδείξαμε ότι εντολή είναι ο Λόγος, ή ότι ο αληθινός λόγος, ο λόγος κατά την ουσία του είναι εντολή.» Τάδε έφη Λεβινάς. Μια από τις πιο σοβαρές και ενδιαφέρουσες προσπάθειες που έγιναν στον εικοστό αιώνα να συνδεθεί η Αθήνα με την Ιερουσαλήμ, η Φιλοσοφία με την Πίστη και ο Λόγος με την Ηθική. 10 ευρώ Αndre Μalraux ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
Μτφ. Νίκος Ηλιάδης, Πλέθρον Είτε το πείτε «φανταστικό», κατά τη μάλλον α-κυριολεκτική μετάφραση, είτε χρησιμοποιήσετε τον καστοριαδικό όρο «φαντασιακό», ένα είναι το βέβαιο: το μουσείο του Μαλρό από τότε που έκανε την εμφάνισή του επηρέασε καταλυτικά τον τρόπο με τον οποίον βλέπουμε την τέχνη. Σημαντικός μυθιστοριογράφος κατά τα άλλα, ο ιδρυτής του γαλλικού υπουργείου Πολιτισμού Μαλρό με το έργο του αυτό μας οδηγεί στον λαβύρινθο της τέχνης στην εποχή της παγκοσμιότητας. Η βασική του αρχή: κάθε άνθρωπος της εποχής μας κουβαλάει στον ορίζοντα της φαντασίας του ένα μουσείο που το αποτελούν εικόνες, αναπαραγωγές έργων, ακόμη και αποσπάσματα. Αυτό είναι ένα μουσείο «χωρίς τοίχους» το οποίο ορίζει και τις αντιλήψεις μας για την τέχνη σήμερα. Με το έργο αυτό καλύπτεται ένα μεγάλο κενό στην ελληνική βιβλιογραφία. 19 ευρώ Frederic Gros ΜΙΣΕΛ ΦΟΥΚΟ
Μτφ: Άντα Κλαμπατσέα, Νήσος Το κείμενο αυτό είναι μια πρώτης τάξεως περιήγηση στη διανοητική περιπέτεια του Φουκό, μια περιπέτεια που ανέτρεψε πολλούς από τους κοινούς τόπους της κοινωνικής μας σκέψης και γέννησε μια ολόκληρη γενιά διανοητών. Μετά τον Φουκό δεν βλέπουμε με τον ίδιο τρόπο το σωφρονιστικό σύστημα, ούτε τον κοινωνικό ρόλο της Ιατρικής για παράδειγμα. Συνοπτικό αλλά καίριο. 18 ευρώ Σταύρος Ζουμπουλάκης ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ ΣΤΗΝ ΤΕΧΕΡΑΝΗ
Εστία Μια προσπάθεια κατανόησης του τοπίου της σημερινής παγκοσμιότητας. Πώς μπορούμε να βλέπουμε τα πράγματα μετά την Πτώση του Τείχους του Βερολίνου και μετά τους Δίδυμους Πύργους; Προς τα πού βαδίζει ο κόσμος μετά την παταγώδη αποτυχία της υπερδύναμης να επιτύχει τους στόχους της στο Ιράκ; Μήπως αντί για την παγκόσμια κυριαρχία της αυτοκρατορίας ο κόσμος κινδυνεύει να βυθιστεί σε μια «πολυπολική αταξία», με άλλα λόγια μια τάξη φτιαγμένη από «ακυβέρνητες πολιτείες»; 11 ευρώ