Προκλητικός μέχρι τέλους

Προκλητικός, διαυγής, εργατικός μέχρις εσχάτων, έφυγε στα 84 του ο συγγραφέας τού «Οι γυμνοί και οι νεκροί» και της «Μέριλιν», Νόρμαν Μέιλερ
«Όλοι τιμωρούνται για τις βλακείες τους και τιμωρούνται πολύ βαριά μετά θάνατον. Δεν αμφιβάλλω ότι θα πληρώσω για ετούτη τη συγκεκριμένη» έλεγε πριν από τέσσερα χρόνια ο Νόρμαν Μέιλερ, απολογούμενος για το γεγονός ότι κάποτε μαχαίρωσε, σχεδόν ατιμωρητί, μία από τις έξι συζύγους του. Τώρα ήρθε η ώρα της κρίσης γι΄ αυτόν τον πολυτάλαντο, πολυδιαβασμένο και πολυβραβευμένο Αμερικανό συγγραφέα που έφυγε το Σάββατο από τη ζωή σε ηλικία 84 ετών.

Τον Οκτώβριο είχε χειρουργηθεί στους πνεύμονες, ως αιτία θανάτου πάντως οι γιατροί ανακοίνωσαν νεφρική ανεπάρκεια. Όπως και να ΄χει διατηρούσε μέχρι τέλους την πνευματική του διαύγεια και μόλις πρόσφατα δημοσίευσε βιβλίο με τίτλο «Το κάστρο στο δάσος», μυθιστόρημα που εστίαζε στη νεανική ζωή του Αδόλφου Χίτλερ και έμελλε να είναι το τελευταίο. Σημαδιακό, ίσως, για έναν συγγραφέα που του άρεσε η πρόκληση.

Οι Αμερικανοί έγραψαν μάλλον καλές κριτικές, στη Γερμανία ωστόσο δέχθηκε επικρίσειςκαι όχι μόνο από εβραϊκούς κύκλους. Άλλες εποχές τα βιβλία του είχαν επισύρει τη μήνιν των φεμινιστριών, με τις οποίες είχε χείριστες σχέσεις. Ήταν όμως και συγγραφέας που δεν δίσταζε να αλλάζει γνώμη όταν πειθόταν για το λάθος του.

Από τους έξι γάμους του απέκτησε εννέα παιδιά και δέκα εγγόνια

ΙΝFΟ

Στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει είκοσι βιβλία του (τελευταία από τις Εκδόσεις Καστανιώτη). Μεταξύ άλλων: «Οι γυμνοί και οι νεκροί», «Οι στρατιές της νύχτας», «Ο αγώνας», «Η μάγισσα τέχνη», «Το χρονικό της εποχής μας», «Μέριλιν» και το πρόσφατο «Το κάστρο στο δάσος».

Ο Νόρμαν Μέιλερ άρχισε τη συγγραφική καριέρα του το 1948, σε ηλικία μόλις 25 ετών, με το βιβλίο «Οι γυμνοί και οι νεκροί», μυθιστόρημα που θεωρήθηκε από τα καλύτερα για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον καθιέρωσε αμέσως. Ο Μέιλερ είχε γεννηθεί στο Νιου Τζέρσεϊ το 1923 από οικογένεια εβραϊκής καταγωγής, που έπειτα από τέσσερα χρόνια εγκαταστάθηκε στο Μπρούκλιν. Σπούδασε στο Χάρβαρντ αεροναυπηγός και στρατεύτηκε το 1943, οπότε και υπηρέτησε στις Φιλιππίνες και την Ιαπωνία.

Συνολικά εξέδωσε περίπου 40 βιβλία (μυθιστορήματα, διηγήματα, βιογραφίες), ενώ υπήρξε δημοσιογράφος- συνιδρυτής της αιχμηρής εφημερίδας «Village Voice»- αλλά επίσης ηθοποιός και σκηνοθέτης. Έπαιξε ως ηθοποιός σε ταινίες του Ζαν Λικ Γκοντάρ («Ο Βασιλιάς Ληρ», 1987) και του Μίλος Φόρμαν («Ραγκτάιμ», 1981) ενώ σκηνοθέτησε τέσσερις ταινίες μεγάλου μήκους, ανάμεσα στις οποίες και το «Οι σκληροί δεν χορεύουν». Για το αντιπολεμικό βιβλίο του για το Βιετνάμ «Οι στρατιές της νύχτας» τιμήθηκε το 1968 με το Βραβείο Πούλιτζερ καθώς και το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου των ΗΠΑ, ενώ Βραβείο Πούλιτζερ πήρε και για το «Τραγούδι του δήμιου» το 1979. Ειδικά οι «Στρατιές της νύχτας», που περιγράφουν την πορεία προς το Πεντάγωνο των Αμερικανών που αντιτάσσονταν στον πόλεμο του Βιετνάμ, κατέστησαν τον Νόρμαν Μέιλερ ένα είδος εκπροσώπου της κουλτούρας της αμφισβήτησης. Άλλωστε, τη δεκαετία του ΄50, ζούσε μια πολυτάραχη ζωή στο Γκρίνουιτς Βίλατζ, σε ένα περιβάλλον με αλκοόλ, ναρκωτικά και αντικαθεστωτικές συζητήσεις. Ο Μέιλερ, που άσκησε κριτική και στον πόλεμο εναντίον του Ιράκ, είχε υπάρξει και πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης Ποιητών και Συγγραφέων (Ρen) από το 1984 έως το 1986. Προκλητική και καυστική πένα, δεν δίστασε ούτε να βιογραφήσει πολύ διαφορετικούς ανθρώπους, από τον Πάμπλο Πικάσο μέχρι τη Μέριλιν Μονρό. Το 1969 έβαλε υποψηφιότητα για τη δημαρχία της Νέας Υόρκης αλλά δεν εξελέγη.


Καβγάδες και γηρατειά

Μνημειώδης έχει μείνει ο καβγάς του Νόρμαν Μέιλερ με τον Γκορ Βιντάλ. Ο Βιντάλ τον είχε αποκαλέσει μισογύνη και ο Μέιλερ είχε απαντήσει (τότε) ως εξής: «Παρουσιάζω τα παρακάτω στοιχεία. Αριθμός γάμων:

Μέιλερ 5, Βιντάλ 0. Αριθμός τέκνων: Μέιλερ 7, Βιντάλ 0». Και όταν κάποτε βρέθηκαν στο ίδιο τηλεοπτικό πλατό, ήρθαν στα χέρια. Ο Βιντάλ τον χαστούκισε και ο Μέιλερ του έριξε… κεφαλιά.

Στο «Χρονικό της εποχής μας» ο Μέιλερ περιγράφει πολλές από τις… περιπέτειές του ενώ σχολιάζει και διάσημα πρόσωπα. Για τη Μέριλιν, λ.χ., λέει: «Στο πλατό τού “Μερικοί το προτιμούν καυτό” θα οδηγήσει τους συναδέλφους της σε φρικτές επαναλήψεις.

Κατά τη διάρκεια 42 λήψεων, ο Τόνι Κέρτις αναγκάζεται να τσιμπήσει 42 μπούτια κοτόπουλο επειδή η Μονρό μπερδεύει συνεχώς τα λόγια της». Όταν πάντως έκλεινε τα ογδόντα χρόνια του, φαίνεται πως τα πάθη είχαν μέσα του αρχίσει να καταλαγιάζουν. «Ένα σπουδαίο πράγμα που κατακτάς γερνώντας- και δεν είναι όλα σπουδαία – είναι ότι γίνεσαι πολύ περισσότερο αποτελεσματι- κός και κάνεις οικονομία δυνάμεων σε σχέση με το τι θέλεις να κάνεις», έλεγε στο «Νewsweek». «Δεν επιθυμείς πια να γίνεις πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ούτε να ακούς από τον καθένα χωριστά ότι είσαι ο μεγαλύτερος συγγραφέας που υπήρξε ποτέ. Δεν έχει πια νόημα. Είσαι στην αγκαλιά της ιστορίας. Εύκολα μπορεί να ξεχαστείς σε 20, 30 ή 40 χρόνια».

Εκείνη την εποχή, πάντως, έδειχνε απογοητευμένος από την τροχιά του πολιτισμού. «Όλα τα πράγματα που μίσησα περισσότερο στη ζωή μου, εντέλει θριάμβευσαν. Το πλαστικό, οι τεράστιοι αυτοκινητόδρομοι, η αρχιτεκτονική του μεγάλου ύψους. Επίσης οι κοινοτοπίες των πολιτικών που γίνονται όλο και χειρότερες. Η χώρα έγινε πιο άξεστη. Ίσως και όλος ο κόσμος βαδίζει τον ίδιο δρόμο, διότι εξάγουμε αυτή τη χοντροκοπιά», έγραφε.


«Ο Μπους είπε ψέματα κατ΄ εξακολούθηση»

«Το μυθιστόρημα φθίνει από τα τέλη του 19ου αιώνα, γιατί δεν είναι πλέον τόσο σημαντικό για την πολιτιστική ζωή του κόσμου όσο άλλοτε. Το αντικατέστησαν οι ταινίες και η τηλεόραση».

«Η αμερικανική ηγεσία – και με τον πόλεμο στο Ιράκ- φλερτάρει με την ιδέα ότι αν η χώρα γίνει πιο μιλιταριστική, θα μπορεί να βάλει φρένο σε όλες τις ελευθερίες: στον έρωτα, την απελευθέρωση των ομοφυλοφίλων ή των γυναικών, όλα όσα τους φέρνουν αηδία. Το επίπεδο της αβεβαιότητας και της απουσίας απόλυτων αληθειών δεν υπήρξε ποτέ υψηλότερο».

«Ως Αμερικανοί η παράδοσή μας λέει να πολεμήσουμε τον εχθρό. Όμως εξαρτάται πώς τον ορίζεις. Το Ιράκ, ας πούμε, δεν ήταν στην πραγματικότητα εχθρός. Ήταν μια πολύ δυσάρεστη χώρα με έναν κακό ηγέτη, αλλά δεν αποτελούσε απειλή για την Αμερική. Ο Μπους είπε ψέματα κατ΄ εξακολούθηση. Ο πόλεμος ήταν υποκατάστατο για την επίλυση των πραγματικών προβλημάτων».

«Η Αμερική είναι μια πολύ αφελής χώρα, που διαφημίζεται περισσότερο από κάθε άλλη. Η διαφήμιση είναι ψευτιά και ποδηγέτηση. Δεν έχουμε συνηθίσει να ζούμε με την πραγματικότητα, αλλά με εικασίες. Και ο Μπους έχει εκπληκτική αίσθηση τού πώς να παίζει την Αμερική λες και είναι μουσικό όργανο. Πετάει συνεχώς τη λέξη «κακό», μια πολύ περίπλοκη λέξη».