Τον Μάιο του 1940 η μυστική αστυνομία του Στάλιν εκτέλεσε εν ψυχρώ 22.000 Πολωνούς. Με την πληγή να παραμένει ακόμη ανοιχτή, η Πολωνία ξαναζεί τη «σφαγή του Κατίν» με μια ταινία του κορυφαίου κινηματογραφιστή Αντρέι Βάιντα.
Το «Κατίν» βγήκε χθες στις κινηματογραφικές αίθουσες της Πολωνίας και κλείνει με μια αφιέρωση του ηλικίας 81 ετών Βάιντα «στους γονείς του»: Ανάμεσα στους 22.000 ανθρώπους που εκτελέσθηκαν από τη μυστική αστυνομία του Στάλιν την άνοιξη του 1940 κοντά στο Σμολένσκ και έμεινε στην ιστορία ως «η σφαγή του Κατίν», ήταν και ο πατέρας του.
Η προβολή της ταινίας συμπίπτει με την 68η επέτειο από τη σοβιετική εισβολή στην Πολωνία και φωτίζει ένα από τα πιο δραματικά επεισόδια της ιστορίας της χώρας. Στην πρώτη σκηνή μια ομάδα αμάχων προσπαθεί να διαφύγει από τους διώκτες τους. Είναι 17 Σεπτεμβρίου του 1939. Περίπου ένα μήνα νωρίτερα η ναζιστική Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση είχαν υπογράψει το σύμφωνο Μολότοφ- Ρίμπεντροπ ανοίγοντας τον δρόμο σε έναν ακόμη διαμελισμό της Πολωνίας. Την 1η Σεπτεμβρίου εισβάλλουν οι Γερμανοί από τα δυτικά σύνορα και 17 μέρες μετά οι Σοβιετικοί από τα ανατολικά. Οι Πολωνοί που συλλαμβάνονται μεταφέρονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στις 5 Μαρτίου του 1940 φεύγει από τη Μόσχα μια διαταγή από το Πολίτ Μπιρό, την οποία υπογράφουν οι Στάλιν, Μολότοφ, Βοροσίλοφ και Μπέρια. Τον Μάιο της ίδιας χρονιάς, περισσότεροι από 22.000
στρατιώτες, στην πλειονότητά τους κληρωτοί, εκτελούνται εν ψυχρώ κοντά στο Κατίν. Το λάθος. Ανάμεσα στα θύματα είναι και ο διοικητής του 72ου τάγματος πεζικού Γιάκομπ Βάιντα. Στον κατάλογο με τα θύματα που έδωσε αργότερα το Βερολίνο, είχε γίνει λάθος στο μικρό του όνομα. Ένα λάθος που έκανε τη γυναίκα του Ανιέλα να τον περιμένει σε ολόκληρη τη ζωή της. «Αυτή είναι μια πολιτική ταινία», εξηγεί σήμερα ο γιος τους Αντρέι Βάιντα. «Όμως η ιστορία της μητέρας μου η οποία πέθανε χωρίς να εγκαταλείψει ποτέ την ελπίδα, είναι εντελώς ψυχολογική. Δεν προσπάθησα να ανακαλύψω την αλήθεια, ούτε να αποκαλύψω το ψέμα για τον θάνατο του Γιάκομπ». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια ιστορία για τις συζύγους, τις ερωμένες, τις αδελφές και τις κόρες εκείνων των ανθρώπων που περίμεναν, τους οποίους ο Βάιντα προτιμά να αναφέρει με τα μικρά τους ονόματα- ο ταγματάρχης Αντρέι, ο λοχαγός Γιέρτσι. Μόνο στην τελευταία σκηνή ο σκηνοθέτης καταγράφει τη σφαγή του Κατίν. Όταν το 1943 το Βερολίνο αποκάλυψε τους μαζικούς τάφους και έδωσε στη δημοσιότητα τα ονόματα των θυμάτων, οι Σοβιετικοί αρνήθηκαν οποιαδήποτε ανάμειξη και με μια έρευνα- παρωδία απέδωσαν την ευθύνη στη ναζιστική Γερμανία. Μετά το τέλος του πολέμου η «σφαγή του Κατίν» ήταν για τη Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας ένα απαραβίαστο ταμπού. Θα έπρεπε να έρθει η εποχή της περεστρόικα και ο Απρίλιος του 1990 για να αναγνωρίσει ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ τις ευθύνες της Σοβιετικής Ένωσης. Δυο χρόνια αργότερα ο Μπόρις Γιέλτσιν παρέδωσε στον Λεχ Βαλέσα τα αρχεία για να συνειδητοποιήσει η Πολωνία το μέγεθος μιας τραγωδίας, πίσω από την οποία βρισκόταν η πολιτική απόφαση του Στάλιν να εξοντώσει μια ολόκληρη τάξη ενδεχόμενων μελλοντικών αντικαθεστωτικών. Για τον Βάιντα, τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά: «Ήθελα να ανακατασκευάσω εκείνη τη μηχανή του θανάτου, έπρεπε να το κάνω».
TA NEA on line
Δείτε περισσότερα για την ταινία «Κατίν» εδώ.
Η Μόσχα αρνείται να ανοίξει όλα τα αρχεία
Χρονολόγιο
