Σώψυχα, ιστορία και ανησυχίες

Η εποχή δεν σηκώνει μιζέριες. Λίγο πριν από την επίσημη έναρξη των θερινών διακοπών η ελληνική λογοτεχνία μετράει «τίτλους». Οι αναγνώστες θα καταμετρηθούν αργότερα. Μακάρι να είναι πολλοί και ικανοποιημένοι
Περισσότερο από ποτέ, η ελληνική λογοτεχνική παραγωγή είναι φέτος πολυμορφική και με υψηλή συγκέντρωση γυναικείων υπογραφών. Σχεδόν όλα τα είδη της πεζογραφίας υπηρετούνται διακριτικά χωρίς κανένα από αυτά να δημιουργεί «τάση». Μέσα σ΄ αυτό το κλίμα της τυπολογικής ασάφειας το μόνο που μπορεί να εντοπίσει κανείς είναι η (περιστασιακή;)

κάμψη της μικρής φόρμας και η άτακτη υποχώρηση του μέχρι πρότινος πανίσχυρου «ιστορικού μυθιστορήματος». Φέτος η Ιστορία κάνει αποχή συντήρησης, επιστρέφει επιτέλους στο αμπρί της επιστήμης, αφήνοντας έτσι στη λογοτεχνία το καλύτερο κομμάτι της, δηλαδή το πολιτικό μυθιστόρημα, ή έστω την απόπειρα για πολιτικό μυθιστόρημα. Μια απόπειρα που μένει ωστόσο ημιτελής και ασύντακτη καθώς ενσκήπτουν από παντού τα υπαρξιακά, τα σώψυχα και τα εξομολογητικά, δηλαδή ένα υλικό επί του οποίου μεγαλουργούν οι δυνατοί και την πατάνε οι μέτριοι. Αλλά ας μην το παρατραβήξουμε καλοκαιριάτικα.

Ο πρώτος που αποφάσισε να απατήσει το ιστορικό μυθιστόρημα, αν και επί του σταθερού εδάφους του έχει χτίσει τη λογοτεχνική καριέρα του, είναι ο Νίκος Θέμελης. Ευπώλητο από την πρώτη μέρα της κυκλοφορίας του, το πέμπτο κατά σειρά μυθιστόρημά του Μια ζωή δυο ζωές (Εκδ. Κέδρος) είναι μια σύγχρονη πραγματεία για την αγάπη από την οποία δεν λείπει ωστόσο η έγνοια του συγγραφέα για τις προοπτικές της σύγχρονης κοινωνίας. Πίσω από τον Οδυσσέα Πολίτη με το κατάφορτο από συμβολισμούς όνομά του, κρύβεται ένας πιεσμένος από την καθημερινή φθορά ώριμος άνδρας, καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης. Ο άνθρωπός μας απο φασίζει να κάνει την ηρωική έξοδό του από τη μιζέρια ζυγίζοντας με «άλλο μέτρο» τη σχέση του με τις γυναίκες της ζωής του. Η σύζυγος, η ερωμένη και η θυγατέρα του φίλου του θα παλαντζάρουν στη ζυγαριά για να κερδίσει τελικά η καλύτερη, δηλαδή η εσωτερική ελευθερία του.

Με νέο βιβλίο εμφανίζεται και ο Τάκης Θεοδωρόπουλος παρά το γεγονός ότι ο παλιός Ξενοφών του συνεχίζει να πουλάει ακόμη. ΤοΑριστερό χέρι της Αφροδίτης (Εκδ. Ωκεανίδα)πατάει στην τεχνική του ιστορικού μυθιστορήματος για να εκτιναχθεί πολύ πιο πάνω από αυτό. Την άνοιξη του 1820 ο Γιώργος Κεντρώτας, ένας χωρικός από τη Μήλο βρίσκει στο χωράφι του ένα αρχαίο άγαλμα που πρόκειται να σαγηνεύσει την ανθρωπότητα. Το γλυπτό πέφτει θύμα απαγωγής και φυγαδεύεται στο Λούβρο αλλά κανείς δεν μπορεί να αποφανθεί μετά βεβαιότητος πού βρίσκεται το κομμένο αριστερό χέρι της θεάς που σύμφωνα με τον μύθο κρατούσε το μήλον της Έριδος. Με κοφτερό σαρκασμό και τόλμη ο συγγραφέας αναφέρεται στον διαμελισμό του ωραίου κορμιού της Αφροδίτης της Μήλου από χριστιανούς ζηλωτές των βυζαντινών χρόνων. Στη συνέχεια, ο μύθος της τέλειας πλαστικότητας και αρμονίας ακρωτηριάζεται από τις εξιδανικεύσεις του ευρωπαϊκού νεοκλασικισμού και από την κενότητα της νεοελληνικής προγονοπληξίας.

Ψήγματα Ιστορίας, αρμολογημένα όμως με το δικό του ακατάτακτο ύφος, μας παραδίδει φέτος ο γνωστός περιβαλλοντολόγος και γεωγράφος Μιχάλης Μοδινός. Στο μυθιστόρημά του Ο Μεγάλος Αμπάι (Εκδ. Καστανιώτη)ο δαιμόνιος εξερευνητής και ιστοριοδίφης Ευστράτιος Ταταράκης, εκ νήσου Μήλου ορμώμενος, το έτος 1769 επιχειρεί μια μεγάλη πορεία στην καρδιά της Αφρικής, στα αιθιοπικά βασίλεια και στο Σουδάν προκειμένου να ανακαλύψει τις αρχαίες πηγές του Νείλου. Οδηγός του είναι σπάνια ευρήματα, η αγάπη για την περιπέτεια και ο διάλογος των αρχαίων πολιτισμών.

Το βιβλίο του Πέτρου Τατσόπουλου Η καλοσύνη των ξένων (Εκδ. Πατάκης) συνεχίζει την πολύμηνη θριαμβευτική του πορεία στα βιβλιοπωλεία όλης της χώρας, αφού η πραγματική ιστορία μιας υιοθεσίας γραμμένη με τρυφερότητα και χιούμορ συγκινεί όχι μόνο τους άμεσα ενδιαφερόμενους αλλά και ένα πολύ μεγαλύτερο φάσμα αναγνωστών.

Η φετινή χρονιά ήταν πολύ καλή για τον Βορειοελλαδίτη Κοσμά Χαρπαντίδη αφού τα Δώρα του πανικού (Εκδ. Κέδρος) κέρδισαν την εκτίμηση κριτικής και κοινού και πλασαρίστηκαν με αξιώσεις σε λογοτεχνικά βραβεία. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον τρόπο του αστυνομικού μυθιστορήματος για να ρίξει φως στη σκοτεινιά της ψυχής μας, εκεί όπου κρύβεται ο υπαρξιακός τρόμος, τα φαντάσματα του πρόσφατου πολιτικού παρελθόντος και οι προσωπικές μας ανεπάρκειες. Μια περιπέτεια στα βάθη της προσωπικότητας με στρατηγικούς εταίρους την τολμηρή γραφή και την καλοδουλεμένη φόρμα που με τίποτε δεν προδίδει ότι είναι η πρώτη απόπειρα του γνωστού διηγηματογράφου να δοκιμαστεί στο μυθιστόρημα.

O εκ Σουηδίας ομογενής Θοδωρής Καλλιφατίδης αφήνει για λίγο στην άκρη την αγάπη του για την αστυνομική λογοτεχνία και δοκιμάζει το στυλ του σε μια αυτοβιογραφική σάγκα. Στο μυθιστόρημα Μητέρες και γιοι (Εκδ. Γαβριηλίδης) τα ντοκουμέντα, η Ιστορία και η αναζήτηση αναφοράς συγκρατούνται από τη φόρμα του προσωπικού ημερολογίου. Η πρόφαση είναι η σχέση μητέρας και γιου και το επίτευγμα είναι ένα ειλικρινές και στιβαρό πεζογράφημα.

Σκεπτικισμός, στυλ και ένας όψιμος έρωτας. Κάπως έτσι θα περιέγραφα εν συντομία τη νουβέλα του Ανδρέα Μήτσου Ο κύριος Επισκοπάκης, η εξομολόγηση ενός δειλού (Εκδ. Καστανιώτη). Γιατί ο μεσήλιξ ήρωάς μας αποφασίζει να σκοτώσει το αντικείμενο του πόθου του και πώς θα τιμωρηθεί για την αχαριστία του απέναντι στην καλή του τύχη;

Ο ποιητής Στρατής Πασχάλης με το παράξενο (πρώτο του) μυθιστόρημα Ο άνθρωπος του λεωφορείου (Εκδ. Μεταίχμιο) προσπαθεί να εντοπίσει τις δυνατότητες και τις μη συνειδητοποιημένες προθέσεις του τυχαίου βλέμματος. Για τον λόγο αυτό φτιάχνει ένα αλλόκοτο σύμπαν από τύπους οι οποίοι το τελευταίο πράγμα που διεκδικούν είναι η κανονικότητα. Ο Αγιορείτης τοξικομανής, το αιμομικτικό ζευγάρι, ο ποδηλάτης του δάσους, ο ερωτευμένος ταξιτζής και η ωραία με τον τραυματισμένο ναρκισσισμό θα αποκωδικοποιήσουν τα κίνητρα και τις παγίδες του τυχαίου.

Η Ευγενία Φακίνου, αγαπημένη του ανήσυχου γυναικείου κοινού, μας αιφνιδιάζει φέτος με μια συλλογή από ιδιαίτερα διηγήματα οι Φιλοδοξίες κήπου (Εκδ. Καστανιώτη) που μας ταξιδεύουν στις μυθολογίες του αστικού τοπίου. Εκεί όπου παρατηρούνται οι πιο απίθανες συνυπάρξεις όπως επί παραδείγματι η τρυφερότητα ενός παππού, η Δευτέρα παρουσία του Ροβινσώνα Κρούσου, ο Ε. Χ. Γονατάς, η Αριάδνη, η Ιφιγένεια και η εξομολόγηση ενός ομοφυλόφιλου.

Νέο βιβλίο και από τον Βασίλη Βασιλικό , ο οποίος με το πολιτικό μυθιστόρημα Ρost restante 1967- 1974 (Εκδ. Ελληνικά Γράμματα)σαράντα χρόνια μετά το πραξικόπημα της χούντας προσθέτει στο ίδιο χρονικό το σημαντικό κεφαλαίο της εξορίας. Ένα πολύ ενδιαφέρον πηγαινέλα ανάμεσα στην καθυστερημένη Ελλάδα των συνταγματαρχών και στην ιδεολογικά πολυκύμαντη Ευρώπη εκείνων των χρόνων.

Δάσκαλος όλων ημών, δημοσιογράφων τε και αναγνωστών, ο Δημήτρης Γκιώνης «μάς την έφερε» και φέτος.

Με πρόσχημα την εντελώς πρόσφατη αποχώρησή του από την ενεργό δημοσιογραφία εγκαταστάθηκε για τα καλά στην πεζογραφία, απόδειξη το τέταρτο κατά σειρά βιβλίο του Χωρίς προστάτη (Εκδ. Καστανιώτη ). Το αφήγημα έχει ως θέμα την ευάλωτη ανδρική φύση και είναι μιαν τρόπον τινά Νόσος του Πορτνόι για ώριμους άνδρες μόνον. Αυτοσαρκαστικός, απροκάλυπτος και με σπάνιας ποιότητας χιούμορ, ο επί τρεις δεκαετίες επικεφαλής του πολιτιστικού τμήματος της εφημερίδας Ελευθεροτυπία προχωράει τις σχέσεις του με το αναγνωστικό κοινό μέσα από την ιστορία ενός οδοντιάτρου που εισάγεται ξαφνικά στο νοσοκομείο. Πότε και από τι θα θεραπευτεί, σας αφήνουμε το πλεονέκτημα να το ανακαλύψετε διαβάζοντας το βιβλίο.

Γνωστή μας από παλιά η Ελένη Λαδιά επιστρέφει με τη νουβέλα Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι (Εκδ. Εστίας). Η ηρωίδα της, προσωποποίηση της ναυτικής υπεροχής της Αλεξάνδρειας, επιχειρεί ένα ταξίδι μνήμης στη μητρόπολη της οικουμενικότητας, οραματιζόμενη την παγκοσμιοποίηση που θα αργήσει κάπως αλλά πάντως θα έλθει. Και εδώ, πλοηγός μας είναι ο έρωτας και προορισμός η Ιστορία των λαών της Μεσογείου.

Η Ευρυδίκη Τρισόν-Μιλσανή υποστηρίζει με πάθος τη μικρή φόρμα προτείνοντάς μας μια σειρά από σύντομες ιστορίες που βασίζονται στην τεχνική του κολάζ. Τα Διαγώνια πάθη (Εκδ. Γαβριηλίδης) φτάνουν σε εμάς μεταφρασμένα αφού η συγγραφέας εδώ και χρόνια ζει και δραστηριοποιείται στο Παρίσι. Στην κομψή συλλογή της, ο αέρας του κοσμοπολιτισμού αναδύεται μέσα από φευγάτα στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής στο Παρίσι, από εκείνα που αποκαλύπτονται μόνο σε ευαίσθητους παρατηρητές.

Με το πολυσέλιδο μυθιστόρημά της Ρότα περ Όστρια (Εκδ. Αρμός), η ιστορικός- ερευνήτρια Καδιώ Κολύμβα δίνει χείρα βοηθείας στο ιστορικό μυθιστόρημα που υποχωρεί. Ο τίτλος του βιβλίου της σημαίνει Πορεία για τον Νοτιά και ασχολείται με το ταξίδι ενός δομινικανού μοναχού από τη Βενετία στη Σαντορίνη το καλοκαίρι του 1573. Όπου ο παπικός απεσταλμένος, μπροστά στο βιβλικό τοπίο της Νέας Καμένης, χάνει μεμιάς την αλαζονεία του και αναθεωρεί τους σκοπούς του ταξιδιού του αφήνοντας στα κρύα του λουτρού τις επιδιώξεις της Αγίας Έδρας.

Ένας ακόμη τίτλος προστίθεται φέτος στην εργογραφία της Λιας Μεγάλου-Σεφεριάδη. Στο μυθιστόρημά της Έξι φορές η Τύχη (Εκδ. Καστανιώτη) παρακολουθούμε τη θαυμαστή ζωή του Θεόδωρου, ενός χαρισματικού μουσικού που γνωρίζει την αποθέωση σε Ανατολή και Δύση και γίνεται ίνδαλμα χιλιάδων γυναικών χωρίς ωστόσο να μπορεί να διαχειριστεί τη δόξα του, δέσμιος καθώς είναι ενός κρυφού έρωτα. Μια σχεδόν «συνηθισμένη» ιστορία με μια εντελώς ασυνήθιστη ανατροπή. Γνωστή στους παλιότερους η Ιωάννα Καρατζαφέρη με τη συλλογή διηγημάτων Βιοιστορίες (Εκδ. Καστανιώτη) επιστρέφει διεκδικώντας το ενδιαφέρον των νεώτερων αναγνωστών. Χρόνος είναι το σήμερα, τόπος η Νέα Υόρκη και πρωταγωνιστές όλοι όσοι ακροβατούν πάνω στη μοναξιά και την παράνοια του σκληρού, καινούργιου κόσμου.