Η Ευρώπη στον φούρνο

Θα σκάσει ο τζίτζικας στην Ευρώπη του κοντινού μέλλοντος. Ακόμα και στο βορειοδυτικό κομμάτι της, όπου οι επιστήμονες πίστευαν πως θα επικρατήσει πολικό ψύχος, η θερμοκρασία θα ανέβει στα ύψη και το ένα κύμα καύσωνα θα διαδέχεται το άλλο.

Τ α άσχημα νέα ανακοίνωσαν πρόσφατα οι ειδικοί του ΟΗΕ για το κλίμα, έπειτα από μελέτη πολλών κλιματικών μοντέλων που είχαν το ίδιο αποτέλεσμα. Οι προηγούμενες θεωρίες. Μέχρι τώρα, οι ερευνητές έλεγαν πως η Βορειοδυτική Ευρώπη θα είναι από τις λίγες περιοχές του πλανήτη, η οποία δεν θα δει το θερμόμετρο να χτυπά κόκκινο. Αιτία, το ρεύμα του Βόρειου Ατλαντικού, που αποτελεί επέκταση του ρεύματος του Κόλπου και διασχίζει διαγώνια τον Ατλαντικό, φτάνοντας στις ακτές της Βόρειας Ευρώπης. Μαζί του φέρνει θερμά ύδατα από τον Ισημερινό. Σε έναν πλανήτη πνιγμένο από τα θερμοκηπικά αέρια, το ρεύμα αυτό θα σταματήσει την κυκλοφορία του. Τότε, σύμφωνα με τους ειδικούς, τα ζεστά νερά θα σταματήσουν να βρέχουν την Ευρώπη και η Γηραιά Ήπειρος θα παγώσει. Η Βρετανία, η Βόρεια Γαλλία, οι Κάτω Χώρες, η Δανία και η Νορβηγία θα γίνουν Γροιλανδία, τη στιγμή που ο υπόλοιπος πλανήτης θα ψήνεται.

Νέα δεδομένα. Αυτή η εικόνα, όμως, άλλαξε με τα νέα δεδομένα. Η Βόρεια Ευρώπη ήδη έχει αρχίσει να ζεσταίνεται και κάθε κλιματικό μοντέλο προβλέπει πως η αύξηση της θερμοκρασίας θα συνεχιστεί. «Πριν ανησυχούσαμε γιατί λέγαμε πως το σύστημα κυκλοφορίας των υδάτων στον Ατλαντικό θα πάθει βραχυκύκλωμα», λέει η Σούζαν Σόλομον, επιστήμονας στην Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας της Αμερικής. «Τώρα έχουμε αλλάξει γνώμη, χάρη σε βελτιωμένα μοντέλα και ακριβέστερες μετρήσεις των ωκεανών. Ξέρουμε πως απέχουμε πολύ από αυτό το σημείο. Το ρεύμα του Κόλπου και το ρεύμα του Βόρειου Ατλαντικού είναι πολύ πιο σταθερά απ΄ ό,τι νομίζαμε», εξηγεί.

Σχεδόν αδύνατο. Μελετώντας 23 κλιματικά μοντέλα, η διακυβερνητική επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος απεφάνθη πως είναι σχεδόν απίθανο να σταματήσει η ροή των θερμών υδάτων προς την Ευρώπη αυτόν τον αιώνα. Η αργή αλλά σταθερή τήξη των πάγων της Γροιλανδίας μαζί με την αυξανόμενη βροχόπτωση στα βόρεια ενδεχομένως να μειώσουν την ταχύτητα του ρεύματος κατά 25% μέχρι το 2100.

Άλλες θεωρίες. Όμως, ακόμα κι έτσι, οποιαδήποτε ψυχρή επιρροή στην Ευρώπη θα ανατραπεί από τη γενικότερη υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας, φαινόμενο που οφείλεται στις αυξανόμενες συγκεντρώσεις του διοξειδίου του άνθρακα και άλλων θερμοκηπικών αερίων. «Η ατμόσφαιρα ζεσταίνεται τόσο πολύ, που ακόμα κι αν επιβραδυνθεί το ρεύμα του Βόρειου Ατλαντικού, δεν μπορεί από μόνο του να κρυώσει την Ευρώπη», εξηγεί η Ελτζ Ντραντζ, καθηγήτρια στο Περιβαλλοντικό Κέντρο του Μπέργκεν της Νορβηγίας.

Αυτό το κομμάτι της Ευρώπης είναι ιδιαίτερα ευάλωτο, επειδή βρίσκεται πολύ βόρεια. Το γεωγραφικό πλάτος της Βρετανίας είναι ίδιο με της παγωμένης Νέας Γης στον Καναδά. Η Νορβηγία βρίσκεται στο νότιο άκρο της Γροιλανδίας. Η ετήσια μέση διαφορά θερμοκρασίας 5-10 βαθμών Κελσίου από τη μία άκρη του Βόρειου Ατλαντικού στην άλλη οφείλεται κατά ένα μεγάλο μέρος στην κυκλοφορία του ρεύματος. Μικρότερο ρόλο παίζουν οι άνεμοι και κάποιοι άλλοι παράγοντες.

Λειώσιμο πάγων. Για να σταματήσει τελείως το θερμό ρεύμα της Ευρώπης, θα πρέπει το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας να λειώσει απότομα, ρίχνοντας στον Βόρειο Ατλαντικό ένα τεράστιο απόθεμα φρέσκων υδάτων.

Η παρουσία νέων υδάτων σε τέτοια ποσότητα θα μειώσει την πυκνότητα του ρεύματος. Έτσι, το ρεύμα θα σταματήσει να χωρίζεται σε δύο παρακλάδια, που καταλήγουν το ένα στην Ισλανδία και το άλλο δυτικά της Νορβηγίας- και από εκεί παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής για τον Ισημερινό.

«Η κυκλοφορία στους ωκεανούς είναι σημαντικότατος παράγοντας για το παγκόσμιο κλίμα. Για να σταματήσει πρέπει να συμβεί κάτι πολύ δυνατό», λέει ο Αϊστάιν Γιάνσεν, παλαιοκλιματολόγος στο Μπέργκεν κι εξηγεί: «Ο πάγος της Γροιλανδίας όχι μόνο πρέπει να λειώσει αλλά να διαλυθεί απότομα και ταυτόχρονα σε μία τεράστια έκταση».